МАЗМЂНЫ

 

1. ЭКОЛОГИЯЛЫЌ БІЛІМ БЕРУ

§1. Эколог – мамндарды дайындау проблемалары мен олардыњ шешетін мѕселелері

          Ќоршаѓан табиѓи ортаны ќорѓау баѓытында, білім беру мѕселесініњ љзектілігі кџннен-кџнге артып келеді. Оныњ себебі-эколог мамандарды дайындау ќарќыныныњ ѓылыми-негізделген ќажеттілікпен салыстырѓанда тым кенже ќалып ќоюы.

 

 

         Экология ѓылымыныњ негізгі маќсаты- биосферадаѓы тепе-тењдікті саќтау, оныњ бђзылу себептерін болжау жѕне алдын алу. Бђл антропогенді экологиялыќ катастрофалардыњ алдын алуѓа негіз бомаќ. Париж ќаласында 1968 жылы љткен ЮНЕСКО-ныњ Халыќаралыќ конференциясында “Адам жѕне биосфера” атты баѓдарлама ќабылданды. Онда, алѓаш рет ѕлемдік дењгейде биосфера ресурстарын ќорѓау жѕне тиімді пайдалану туралы баѓдарлама ќабылданды. 1971 жылы Швейцарияда, 1972 жылы Стокгольмде “Табиѓатты ќорѓау”, “Ќоршаѓан ортаны ќорѓау” мѕселелері жѕне бђл баѓытта білім беру туралы шешімдер ќабылданды. 1992 жылы Рио-де-Жанейрода Біріккен Ђлттар Ђйымы, 190 мемлекеттіњ жоѓары басшыларыныњ басын ќосып конференция љткізіп, “ХХІ-ѓасырдыњ кџн тѕртібі” экологиялыќ баѓдарламасы ќабылданды. Бђл конференцияда, экономикалыќ дамудыњ ќоршаѓан ортаны саќтау тђрѓысындаѓы баѓыттары жан-жаќты кљрсетілді. 1972-1973 оќу жылдарынан бастап “Ќоршаѓан ортаны ќорѓау” пѕні бђрынѓы Кењестер Одаѓында алѓаш рет оќу жоспарына енгізіліп, кљптеген жоѓарѓы оќу орындарында оќытыла бастады.

   

 

         Біздіњ кљзќарасымыз бойынша, еліміз ќажет етіп отырѓан кењ профильді эколог – мамандар мына мѕселелерді шеше алатын болуы тиіс:

-         биосфераныњ физика-химиялыќ ќасиеттерін зерттеу жѕне ќоршаѓан љзгерістер мен олардыњ экожџйеге ѕсерін анализдеу (сараптау);

-         экологиялыќ кризистерге алып келетін тепе-тењдіктіњ бђзылуыныњ шынайы себептерін аныќтау арќылы, жергілікті жердіњ экологиялыќ ахуалын баѓалау;

-         эксперименттік мѕліметтер негізінде, жергілікті жердіњ экологиялыќ жаѓдайын модельдеу жѕне болжау, антропогенді экологиялыќ кризистерді уаќтылы алдын алу;

-         негативті социальді-экологиялыќ зардаптардыњ алдын алу џшін тез арада профилактикалыќ шаралар ќолдану;

-    ќоршаѓан ортаѓа ќатысты экологиялыќ кауіпсіздікті саќтау маќсатында  љндіріс калдыќтарын љњдеу мен жђмыс істеп тђрѓан љндіріс орындарын жетілдіру туралы ђсыныстар жасау;

-    ќоршаѓан   ортаны   ќорѓау   туралы   зањдар   бђзушыларды жауапкершілікке     тарту,      жергілікті     жердіњ     экологиялыќ картасын,шаруашылыќ       субъектілерініњ       табиѓат       ќорѓау ќђжаттарын    (кѕсіпорынныњ    экологиялыќ    картасы,,   зиянды заттардыњ    шектік    жобалары,    экологиялыќ    іс-шаралардыњ жоспарлары т.б.) жасай білу жѕне т.б.

         Мђнан шыѓатын ќорытынды, негізінен ќоршаѓан ортаныњ ластануыныњ зардаптарымен ѓана айналысып жџрген биологтар мен медиктерге ќараѓанда, экологтар бірінші кезекте крршаѓан ортаныњ ластануын алдын алуѓа ѕрекет жасауы кажет жѕне љндірістіњ зиянды калдыќтарынан ортаны залалсыздандыру тѕсілдерін айќын білуі тиіс. Тек экология ѓана, табиѓи ресурстарды пайдаланудыњ ѓылыми негіздерін ќђрай алады. Бђл ретте, табиѓи процестердіњ негізідде жатќан зањдылыќтарды ескермеу табиѓат пен адам арасындаѓы елеулі ќайшылыќтарѓа ѕкеліп соќтырѓанын айта кеткен жљн. Американ экологы Р.Риклефс: "Табиѓатќа келтірген нђќсанды тџзетудіњ ешќандай кљпе-кљрінеу жатќан ѕдістері жоќ екені айдан аныќ, сонымен ќатар ќоршаѓан ортаѓа деген келењсіз кљзќарасы џшін адамѓа таѓылатын кінѕ да, љзендерге шайынды суларды тљгу, егістіктерге пестицидтер бџрку, ањшылардыњ найзасы мен мылтыѓы, автомашиналардан шыѓатын тџтін, кала іргесініњ шексіз кењеюі сйяќты белгілі фактілерден ќђралмауы тиіс. Адамѓа табиѓат экономикасы негізінде жатќан зањдарѓа тиесілі дѕрежеде кљњіл бљлмегендігі џшін айып таѓылуѓа тиіс",— деп жазады.

         Экологиялыќ білім беру химиялыќ, физика-химиялыќ, технологиялыќ жѕне инженерлік пѕндерді ќамту арќылы табиѓи ресурстарды рациональды пайдалануѓа ђштасады. Экологтар, ќоршаѓан орта сапасыныњ љзгеруін љр тџрлі экспрес-анализ тѕсілдері арќылы жіті баќылап отырады. Олар биосферадаѓы ластаушы заттар трансформациясыныњ зањдылыќтарына, олардыњ физика-химиялыќ касиетеріне ерекше кљњіл бљліп, 1 ластану зардаптарын алдын ала болжай білгенде ѓана, табиѓат ќорѓау ќызметі табысты болары хаќ.