МАЗМЂНЫ

§ 24. Љндіріс нѕтижесінде тџзілген газдарды залалсыздандыру

          Љндірісте, ѕр тџрлі технологиялыќ процестер барысында тџзілген газдарды, ќоспадан тазарту џшін, негізінен екі тѕсіл ќолданылады. Олар: ќоспаны катализатор ќатысымен жѕне катализатор ќатысуынсыз тазалау. Катализатор ќатысымен тазалау кезінде, газ ќђрамындаѓы зиянды ќоспалар, љзге бір оњай бљлінетін заттарѓа айналдырады, ал катализатор ќатысуынсыз тазалау кезінде, газ ќђрамындаѓы ќоспа сђйыќ кџйге айналдырылады немесе сђйыќ не ќатты кџйіндегі заттар бойына сіњіріледі.

         Катализатор ќатысуынсыз тазарту тѕсілі, жђмыс тџріне ќарай - адсорбциялыќ, хемосорбциялыќ жѕне абсорбциялыќ, ал жђмыс сипатына ќарай- регенерациялауѓа болатын жѕне болмайтын болып бљлінеді. Хемосорбциялыќ тѕсілді, хемосорбацйяѓа ђшырайтын зат жѕне тџзілетін љнім тџрі бойынша екіге бљлінеді.

         Тазалау тѕсілініњ ќайсыбірі, ќолданылатыны ќђрамындаѓы ќоспа концентрациясына, газ мљлшері температурасына, тазалану дѕрежесіне тікелей байланысты. келген тѕсілді ќолданар алдында, техникалыќ-экономикалыќ есептеулер жџзргізілуі тиіс.

          Кџкіртті ангидридпен тазалау џшін, хемосорбциялыќ тѕсіл ќолданылады.    Бђл    тѕсілдіњ    басќалардан    артыќшылыѓы технологиялыќ    жџйеніњ    ќарапайымдылыѓы,    абсорбенттер, арзан жѕне жеткілікті болуы. Ал, тазалау тиімділігі кљрсеткішін аса жоѓары болмауы жѕне ќалдыќ ретінде шламдардыњ тџзілуі бђл тѕсілдіњ кемістігі болып табылады.

         Ѕктасты   пайдаланѓанѓа   ќараѓанда,   магнезиалды   тѕсілдіњ артыќшылыѓына тљмендегілерді атауѓа болады:       

         1. Газ мљлшерініњ џлкен кљлемдерін тазарту мџмкіндгі;

          2.  Алдын-ала газ ќоспасын салќындатпай-аќ тазартуѓа болатындыѓы;

         3.  Ќосымша љнім ретінде кџкірт ќышќылын алу.

         Ал кемшілігне - технологиялыќ желініњ кџрделі екендігін атауѓа болады.         

         Бђл орайда, мырыш оксидініњ орнына, мырыш оксидін пайдаланылады. Сондай-аќ, газ ќоспасын кџкіртгі тазарту ,џшін,   фосфатты тѕсіл, ќышќылды-катализдік озонды-катализдік,    радиациялы-катализдік    тѕсілдермен органикалыќ сорбенттерді (ксилидин,  диметилапилан) пайдалану тѕсілі де ќолданылады.

         Регенерация   барысында,   сульфомышьяк   натрий   тђзына дейін тотыѓады да, одан ѕрі бос кџйінде кџкіртті бљледі, яѓни:          

         Жай зат кџйінде бљлінген кџкірт ерітіндіден сџзіп алынады да, автоклавта буменен љњделіп балќытылады. Бђл орайда, кџкірттіњ тазалану дѕрежесі 96,97 % шамасын ќђрайды.

Газдарды адсорбция тѕсілімен тазарту. Газ ќоспасын тазарту џшін, оларды кеуек заттардыњ бойынан љткізеді. Ќажетті зат немесе залалсыздандыруѓа ,тиісті газ адсорбент бетіне сіњіріледі.

         Газдарды адсорбциялау џшін, кљп жаѓдайда меншікті аудан беті џлкен болып келген заттар, яѓни активтелген кљмір, силикагель, аліюййнйй оксиді цеолиттер жѕне т.б. пайдаланылады.

         Газдарды катализатор ќатысында тазарту. Катализатор ќатысында љндіріс нѕтижесінде тџзілген газдарды  залалсыздандыру барысында,    олар ѕртџрлі химиялыќ љзгер ђшырайды.    Мђндай    газ    ќђрамында,    катализаторды шыѓаратын шањ-тозањ жѕне басќа заттар болмауы тиіс

        Љндіріс нѕтижесінде тџзілген азот тотыќтарын, катализатор ќатысымен   залалсыз   азотќа   ыдыратады.   Мысалы,   паллади  немесе 8-топ металдары ќатысында, азот тотыќтары метанмен сутегімен, иіс газымен оњай тотыќсызданады.