МАЗМЂНЫ

§ 26. Жер беті жѕне жер асты суларыныњ љндіріс ќалдыќтарымен ластануы.  

           Жер бетіндегі немесе жер астындаѓы суларѓа ќосылатын заттарды, микроорганизмдерді — ластаушы кљздер деп атайды. Су сапасыныњ нормасын бђзатын заттарды — ластаушы заттар деп атайды. Судыњ микробтармен ластануы, суѓа потогенді микроорганизмдердіњ тџсуінен болады. Сондай-аќ, судыњ жылу ѕсерінен ластануы деген ђѓым да бар.

Жер бетіндегі су бассейндерініњ негізгі ластану себептері, су бљгеттеріне - љнеркѕсіп орындарыныњ, тђрмыстыќ жљне шаруашылыќтарыныњ       тазартылмаѓан немесе жеткілікті тазартылмаѓан суларыныњ ќђйылуынан болады. Егер, ќала кџніне 600 мыњ м³ су тџтынатын болса, онда ол шамамен 500м³ мыњ сарќынды су шыѓаратыны дѕлелденген.

Жер бетіндегі  алты миллиард халыќтыњ, су пайдалануы мынадай деректермен сипатталады (км³):

Ирригация                               - 7000

Љнеркљсіп                                - 1700

Тџрмыстыќ ќажет                      - 600

Аѓын суѓа ќосу                          - 9000

Басќа да тђтыну ќажеттері         - 400

Барлыѓы                                   - 18700

         Бђл - суды бір рет пайдаланѓандаѓы кљрсеткіш. Ал, наќты тђтыну, бџдан ѕлде ќайда жоѓары.

         Аѓын   судыњ   ластануын,   бірнеше   топќа   бљлуге   болады. Физикалыќ кџйі бойынша, олар мынадай ќоспаларѓа бљлінеді: -ерімейтін; -коллоидтыќ; -еритін.

        Сонымен ќоса, ластайтын заттар - минералдык,, органикалыќ, бактериалдыќ, жљне биологиялык, болып бљлінеді.

       Ластаушы минералдыќ заттарѓа ќђм, балшыќ, кен бљлшектері, шлак, минералдыќ тђздар, ќышќыл, сілті ерітінділері жѕне басќа да заттар жатады.  

         Ластаушы органикалыќ заттар шыѓу тегіне ќарай љсімдік текті жѕне жануарлар текті болып бљлінеді.  Љсімдік тектес органикалыќ заттарѓа - љсімдік, жеміс, кљкљніс, љсімдік майы т.б. жатады.

        Жануарлар тарапынан ластаушы заттарѓа, адам мен жануарлардан бљлінетін заттар, желімдік затгар т.б. жатады.

        Бактериалдыќ жѕне биологиялыќ ластаушы заттарѓа негізінен алѓанда, тђрмыстыќ шайынды сулар мен кейбір љнеркѕсіп орыњдарынан шыѓатын сулар жатады.

        Тђрмыстыќ шайынды суларѓа - асхана, ѕжетхана, монша, кір жуу орындары, аурухана, џй-жайды жуѓањда шыѓатын шаруашылыќ сулары жатады. Бђл сулар, тђрѓын жѕне ќоѓамдыќ џйлерден, енеркљсіп орындарынан, т.б. жерлерден аѓьш келеді. Тђрмыстыќ сулардаѓы ластайтын органикалыќ затгар 58 %-ке, минфалдыќ заттар 42 %-ке дейін жетеді.

       Љнеркљсіп орындарында суды - жылу тасымалдауѓа, сіњіруге, ерітуге, тасымал ќђралы ретінде пайдаланылады. Кейде суды, бірден бірнеше маќсатка ќолданады.