Радиобелсенді заттардыњ иісі, тџсі
жоќтыѓынан, кљзге кљрінбейтігінен адам
љздігінен олардыњ барын-жоѓын біле алмайды.
Тек арнайы аспаптар арќылы жердіњ, судыњ,
азыќ-тџліктіњ, ауаныњ, ѕр тџрлі заттардыњ
зарарданѓанын зерттеп, радиация дењгейін
љлшеп аныќтауѓа болады. Ондай аспаптарды
ќолдана отырып барлаушылар зарарданѓан
территорияны барлауѓа кіріседі, сонан соњ
ол жерде тіршілік ету мџмкіншілігін не
болмаса зияндыѓын, ќауіптілігін аныќтап
шешеді. Аталѓан салада арнайы аспаптар
ќолдануда, олардыњ кейбіреулерініњ жђмыс
істеу принципі радиацияныњ атомдарды
иондау ќасиетіне негізделген. Иондарѓа
бљлінген ауа молекулалары ауаныњ электр
тоќты љткізу ќасиетін келтіреді, яѓни оны
электрљткізгіштік теп атайды.


Электрљткізгіштігі
кљтерілген ауа орналасќан камераѓа екі
жаѓынан кернеу берілсе, онда жџйе арќылы
ток жџреді. Енді токты љлшейтін
микроамперметр ќоссаќ ќарапайым радиация
дењгейін љлшегіш (аспап) жобасын елестетуге
болады. Міне осындай принцип бойынша
істейтін ДП-5В атты кењінен ќолдаыылып
келеді. ДП-5В атты аспабы гамма-радиацияныњ
дењгейін љлшеуге арналѓан, яѓни онымен 0,05
мр/саѓ мен 200 р/саѓ аралыѓындаѓы радиация
дењгейін білуге болады. Аспап ќаќпасы бар
ќорапта орналасќан, айналаны зерттегенде
оны бекіту баулары арќылы ыњѓайлап адам
мойынына асып алады, сљйтіп ђзартќыш
таяќтыњ басына бекітілген сѕуле ќабылдаушы
блогін зерттеліп тђрѓан заттќа жаќындатады.
Радиацияныњ дењгейін микроамперметр
кљрсетіп тђрады, ќарањѓы кезењінде оныњ
кљрсеткіщіне жарыќ тџсіруге арналѓан
тетігі ќасында. Микроамперметрдіњ љлшеу
сапасына ќарай кљрсеткіші 6 сатыѓа бљлінген
жѕне сатыларын љзгертіп отыру џшін арнайы
ауыстырѓыш ќарастырылѓан. Ѕр зерттеу
алдында кљрсеткіш тілін нольмен
тењестіретін тетікті басу керек. ДП-5В
аспабыныњ салмаѓы 3,2 кг, кернеу беретін КБ-1
батарейдіњ џш данасы ќораптыњ табанында
орналасќан, ал олардыњ кџші аспап џзілмей
жђмысќа ќосылып тђрѓанда 55 саѓатќа жетеді.
Жалпы, ДП-5В аспабын пайдалану тѕртібі
ќораптыњ ішіндегі нђсќауда дѕлірек
берілген.

Автомобильдерге, жѕне басќа жылжитын
техникаларѓа орналастыру жѕне баќылау
істерін атќару џшін ДП-ЗБ деген аспаптыњ
тџрі арналѓан; оныњ жђмыс істеу принципында
жѕне ќђрамында ДП-5В прибордан айырмашылыѓы
кљп емес. Љлшеу ќабілеті 0,1 р/саѓ. мен 500 р/саѓ.
шектеледі.
Адам денесіне ќабылдап алѓан радиация
мљлшерін біліп тџру џшін жеке радиация
љлшегіштер дайындалѓан - олар: ИД-11, ИД-22, ДП-22В
(ДП-24) жѕне басќарлары. Пайдалануѓа ыњѓайлы,киім
ќалтасына сиятын бђл аспаптар белгілі
уаќыт аралыѓында адамныњ толыќ алѓан шарпу
мљлшерін кљрсетіп отырады. Сондыќтан адам
шектелген шарпу мљлшерді денесіне љткізбеу
џшін осы аспаптармен љзін-љзі ќадаѓалап
жџреді.
