МАЗМЂНЫ

2.7 ХИМИЯЛЫЌ БАРЛАУ АСПАПТАРЫ

          Химиялыќ ќару ќолданылѓан аймаќта барлау жџргізіледі. Улаѓыш заттардыњ бары-жоѓын, бар болса олар ќандай мљлшерде ауада, жер ќабатында, техниканыњ бетінде таѓы басќа жерде шоѓырлануын аныќтау џшін арнайы аспаптар ќолданылады. Солардыњ бірімен, ѕскери химиялыќ барлау аспабы (ЅХБА) аталѓан (орысша ВПХР - войсковой прибор химической разведки) Азаматтыќ ќорѓаныс ќђрамдары ќамданады. Бђл аспап зарин, зоман, иприт, фосген, кљгерткіш ќышќылы, хлорциан атты улаѓыш заттарды жѕне ВИ-экс-тіњ буларын айыќтауѓа кљзделген. ЅХБА бір ќорапта мынадай бђйымдардан жинаќталѓан: џрлегіш, џрлегіштіњ саптамасы ќорѓаѓыш ќалпаќшаларымен ќоса, кассеталарѓа орналастырылѓан индикаторлыќ 67 тџтікшелер жылытќыш патрондарымен ќоса, тџтінге ќарсы сџзгіштер, электр шамы, кџрекше, патронды тескіш бігіз. Шыныдан жасалѓан индикаторлыќ тџтікшелердіњ (ИТ) ішінде реактивпен толтырылѓан ампулалар жѕне толтырѓыш зат бар, ал сыртында белгісі кљрсетілген. Ќызыл белгісі бар ИТ зарин, зоман, ВИ-экс-тіњ, жасыл-фосген, кљгерткіш ќышќыл, хлорцианныњ, ал сарысы - иприттіњ барысын аныќтауѓа арналѓан. ИТ он данадан џш кассетаѓа салынѓан. Жылытќыш салќын ауа-райы кезењінде ИТ-ді жылытуѓа бейімделген.

        Жђмыс алдында аспаптыњ тџгелдігін, бђйымдарыныњ іске жарамдылыѓын тексеріп алу керек.

        Фофсорорганикалыќ заттардыњ (ФОЗ) барысын зерттеу џшін ќызыл белгісі бар екі ИТ-ні алып, ѕрќайсысыныњ екі ђшын сындырады. Бђл іске арналѓан џрлегіштіњ бас жаѓында арнайы кескіш пен кішкене шђњќырша ескерілген. Сонан соњ тџтікшеніњ жоѓарѓы ампуласын џрлегіштіњ сабында орналасќан бігізбен жарады да ИТ-лердіњ екеуін де 2-3 рет сілтиді; біреуін (тѕжірибе тџтікшесі) белгіленген ђшымен џрлегішке кіргізіп љзегінен 5-6 рет ауа љткізеді, екіншісінен (сынаќ тџтікшесі) ауа љткізілмейді; ИТ-лердіњ екеуініњ де тљменгі апмулаларын жарады, тџтекшелерді сілтиді.

 

 

        Сынаќ тџтікшеніњ толтырѓыш аз уаќытта ќызыл тџсін сарыѓа айналдырады. Егер осы уаќыт бойынша тѕжірибе тџтікшеніњ толтырѓышы ќызыл тџсті болып ќала берсе - ол ФОЗ барын, ал тџсін сарыѓа айналдырса жоѓын білдіреді.

        Жасыл жѕне сары белгіленген ИТ-лерді іске ќосќанда да осы сыќылды тѕртіп ђсталады, тек толтырѓыштарыныњ љзгерген тџсін кассетаныњ ќабында кљрсетілген эталонмен салыстырады, жѕне тџтікшелердіњ љзегінен ауа љткізу жиылыѓында да айырмашылыѓы болады.

        ЅХБА-мен жђмыс істеу тѕртібі ќорапшасыныњ ішіндегі ќђжатында ќысќаша берілген. Мысалы, џрлегіштіњ саптамасы техниканыњ, ќару жараќтыњ улаѓыш заттармен ластанѓанын, ќорѓаушы ќалпаќшалар - топыраќты, тџтінге ќарсы сџзгіштер -улаѓыш заттардыњ тџтінмен ќосылѓаныњ зерттегенде пайдаланылады. Химиялыќ барлау ќђрамдар ЅХБА-тан басќа да аспаптарымен ќамтылады. Олардыњ арасында жартылай автоматтандырылѓан химиялыќ барлау аспабы (ЖАХБА) жѕне автоматтандырылѓан газталдауыш (газосигнализатор) ГСП-11. Соњѓысы УЗ-дыњ буларыныњ ауада барысын џзіліссіз баќылау џшін химиялыќ барлау машиналарында орналастырылады.

 

 

          Халыќ шаруашылыѓында КЅУЗ-дыњ ауада барысын зерттеуге эмбебап газталдауыш УГ-2 пайдаланылады.

         УГ-2 жѕне ЅХБА-ныњ жђмыс істеу принциптері бір.

         Љнеркѕсіптік химиялыќ аспаптарѓа мыналары жатады:

"Колион-701" атты хлор газталдауыш; "Колион-1" атты аммиак, кџкірт кљмірртегі таѓы басќа органикалыќ жѕне бейорганикалыќ ќоспаларды айыруѓа арналѓан газталдауыш; ЭССА-1, ЭССА-2, ОК-101, МТ-121 газталдауыштар реті бойынша алѓанда аммиакты, хлорды, оттегіні, метанды айыќтайды. Осылардан басќа Германияныњ "Дрегер" компаниясы шыѓаратын сапалы газталдауыштар бар.