2.9.
ХИМИЯЛЫЌ ЌАУІПІ
ТУЫНДАЃАН
ОШАЌТАРДЫ ЖОЮ МАЌСАТЫНДА ЖЏРГІЗІЛЕТІН
ЖЏМЫСТАР
Барлаушылар тобы заќымданѓан аумаќтыњ
сипатын, заќымдау себебін, улы заттыњ тџрін,
оныњ буларыныњ таралу баѓытын, ѓимараттар
мен жабдыќтардыњ ќирау дѕрежесін аныќтайды.
Барлау аспаптарды ќолдана отырып ауќымныњ
шекарасын, жџретін жолдарын т.б. арнайы
кљрсеткіштермен белгілейді.
Барлаушылардыњ мѕліметтеріне ќарай басќа
да командалар мен топтар іске кіріседі:
адам ќђтќару жѕне кљмектесу, территорияны
зарарсыздандыру, авариялыќ-техникалыќ, љрт
сљндіру жѕне т.б. командалар мен топтар.

Љндірістік кѕсіпорындарда ѕсіресе кљп
таралѓан ѕрі ќауіпті ѕсері кџшті улы заттар-аммиак
жѕне хлор. Мысалы џшін осы заттарѓа
байланысты болѓан аварияны жою барысындаѓы
ѕрекет ету тѕртібі шамада былай орындалады.

Ѕріне алдымен авария болѓан орынды
оќшаулау керек, яѓни оныњ кењ таралмауы
џшін жђмыстар жџргізіледі. Осы маќсатпен
авариялыќ-техникалыќ топтыњ адам ќђрамы
барынша коммуникациялыќ жџйелерді
ажыратады - шџмектер жѕне басќа тиекті
ќђрылѓылар жабылады, ќђбырлардыњ немесе
сиымдылыќтардыњ жарылѓан ѕлде тесілген
жерлеріне аѓаш болсын, темір болсын
тыѓындар бекітіледі, сына ќаѓылады, ыњѓайлы
жеріне ќамыт белдеу кигізіледі. Љз бетінше
шџмектер мен вентильдерді жабу немесе ашу
аппаратураларды ауыстыру керісінше ѕсер
етуі ыќтимал. Сондыќтан топтардыњ
командирлері объектініњ ѕкімшілігімен
жђмыс барысында тыѓыз байланыста болуѓа
тиіс. Мџмкін болса улы заттар тђрѓан
ыдыстар бџлінген жаѓдайда автоматты
ќондырѓыны іске ќосып оларды бџлінген
ыдыстан бџтін ыдысќа ќотарады. Тљгілген
аммиакты, ал хлор тђрѓан ыдыстыњ
заќымданѓан жерін аѓын сумен жаќсылап
шаяды. Љндірістік орындарда газданѓан
аймаќтан оларѓа улы булар сорылуын
болдырмау џшін желдеткішті ажыратып
тастайды. Улы заттыњ жайылып аѓуына бљгет
болатындай етіп (егер ол бџлінбеген ыдыстан
тљгілсе) топыраќтан ќоршалай џйінділер
жасалынады немесе жиналатын шђњќырлар
ќазылады. Тыныс алу органдарын ќорѓау џшін
жасаќтардыњ адам ќђрамы ауаны жаќсы
љткізетін шлангалы противогаздарды
пайдаланады.
Ошаќты оќшаулау жђмыстарынан кейін
зарарсыздандыру командасы келу жолдарын,
объектініњ ішкі жолдарын, тђрѓын џйлердіњ
аулаларын, сонан кейін ауаны заќымдау кљзі
болып табылатын жерлерді
зарарсыздандырады, яѓни газсыздандырады (дегазация
жђмыстары). Осы жђмыстар барысында
газсыздандырушы ерітінділер, сђйыќ
заттарды бџркуге арналѓан механизмдер
пайдаланылады; осымен ќатар кейбір жђмсаќ
жердіњ топыраќ ќабатын бульдозермен сырып
улы заттарды жауып тастау жолы да орын
алады. Суды тіке бџрку-улы заттардыњ
буларын ыдыратып, аздап болса да
бейтараптайды, яѓни олардыњ таралу аумаѓын
шектейді.
Газсыздандырушы заттар ретінде љндіріс
ќалдыќтары есепке алынады, егер мђндай
љнімдер жоќ болса дегазацияѓа арналѓан
заттар ќорын алдын ала жасаѓан жљн.
Дегазация барысында химиялыќ реакция
себебінен љрт пен жарылыс туындайтын
жаѓдайдыњ ыќтималдыѓы болса, онда ќђм мен
топыраќ пайдаланылады.
Ќђтќару командасы мен санитарлыќ
жасаќтардыњ адам ќђрамы заќымданѓан
территорияда орналасќан љндірістік жѕне
тђрѓын џй жайларын, ќорѓаныс ѓимараттарын
мђќият тексеріп, зардап шеккен адамдарѓа
алѓашќы медициналыќ кљмек кљрсетіп, оларѓа
баратын жолдарды аныќтайды жѕне
мџмкіндігінше емдеу мекемелеріне алып
барады. Осымен ќатар улы зат тљгілген
аймаќтан халыќты кљшіру жђмыстары
ђйымдастырылады.
Љрт сљндіру ќђралдарын алып келу џшін,
ќираѓан џйлер мен џйінділер астынан
адамдарды ќђќаруын жењілдету маќсатымен
механизмдерді жеткізу џшін
механикаландырылѓан топ љткелдер аршиды.
Коменданттыќ ќызмет уланѓан ошаќтыњ
айналасындаѓы тиісті тѕртіпті баќылайды.
Ошаќты жою кезінде ќауіпсіздік шараларын
ќатањ саќтау ќажет, кейбір ережелерді естен
шыѓаруѓа болмайды. Мысалы, аммиактыњ 14 мг/л
концентрациясы кезінде терініњ тітіркенуі,
ал 20 мг/л жѕне одан жоѓары концентрациясы
кезінде терініњ кџлдіреуі байќалады.
Хлордыњ жоѓары концентрациясы адам бір
рет дем алѓанда-аќ ќауіпін туѓызады.Айтарлыќтай,
жертљлелерде, тоннельдерде жѕне басќа да
тљмендей орналасќан ќђрылыстарда, ор
тџбінде, шђњќырларда ауадан ауыр газдардыњ
шоѓырлануы љте ќауіпті болып табылады.