МАЗМЂНЫ

3.5. ОРТАНЬІ ЗАРАРСЫЗДАНДЫРУЃА АРНАЛЃАН ЗАТТАР

         Адамды, ќоршаѓан ортаны микробтардан зарарсыздандыру џшін дегазацияѓа арналѓан тотыќтыру жѕне хлорлау ѕсерін келтіретін заттар, солармен ќатар формалин, фенол жѕне т.б. ќолданылады.

 

 

          Формалин - формальдегидтіњ суда 30-40%-тік ерітіндісі, љткір, тітіренті иісі бар мљлдір сђйыќтыќ. Саќталу барысында полимерленеді да, ерітіндіде параформальдегидтіњ аќ жапыраќщалары пайда болады. Формалинніњ љзі де, буы да улы (организмніњ ішіне љткен љлім мљлшері 10 граммѓа жуыќ). Сондыќтан оны пайдаланѓанда противогазды ќолдану керек. Формалинды жџннен жасалѓан бђйымдарды, теріден тігілген аяќ-киімді, ќару-жараќтарды жѕне техниканы зарарсыздандыру џшін пайдаланады. Спорларѓа айналатын микробтарѓа ќарсы формалинді 1:1 ќатысы бойынша сумен араластырып, осы ќоспаѓа (1 л) монохлорамин (ІООг.) ќосылады. Монохлорамин - хлор иісті, суда оњай еритін аќшыл-сары ђсаќ кристаллдар. Егер микробтар спорларды ќђрмаса, онда формалинды 1:9 ќатысы бойынша сумен араластырады. Формалин ерітінділерін ќолдану барысында температура 10°С тљмен болмауы керек. 1 м2 љњдеуге жататын ауданѓа 0,3-0,5 л формалин ерітіндісі жђмсалады. Формалин шыны не алюминийден жасалѓан ыдыста саќталынады.

 

 

         Фенол, таза тџрінде, ќызѓылт тџсті кристаллды зат, суда нашар ериді. Зарарсыздандыру жђмыстарында карбол ќышќылы пайдаланылады, ол 90% фенолдан жѕне 10% судан тђратын сђйыќтыќ. Спорлары ќђрамайтын микробтарѓа ќарсы ќолданылѓанда, џйлерді, ќару-жараќты, техниканы жѕне киім-кешекті зарарсыздандыру џшін 3-5%-тік фенолдыњ судаѓы ерітінділері пайдаланылады.

           Жѕндіктер мен кенелерді жоюѓа арналѓан заттарды инсектицид заттары деп атайды. Осы ќатарда кењінен тараѓан ДДТ, гексахлоран т.б.

ДДТ (дихлордифенилтрихлорэтан) - аќ кристаллды ђнтаќ, суда ерімейді, органикалыќ еріткіштерде жаќсы еритеді. Адамѓа ќауіпті, оны шањдатќанда противогаз жѕне тері ќорѓайтын ќђралдарды кию керек. Кљбінесе ђнтаќ тџрінде дуст деп аталѓан пайдаланылады (5-12% ДДТ жѕне 88-95% толтырѓыш зат-талька, каолин, т.б.). Жѕндіктерді киім-кешекте, џйлерде, ќыртысында жѕне љсімдіктерде ќыруѓа ќолданылады.        ДДТ битумдалѓан ќаѓаз ќаптарда саќталынады.

         Гексахлоран - сђр тџсті, зѕк иісті кристаллды зат. Ќасиеттері ДДТ-ѓа жаќын, онымен істеу ѕдістері де бірдей. Тђраќты жаѓымсыз иісі болѓандыќтан гексахлоранды киімді, азыќтџлік ќоймаларыныњ, тђрѓын џйлердіњ, жђмыс істейтін орындардыњ іш жаќтарын љндеу маќсатында ќолданбайды.

         Хлорлы ѕк 0,2-0,5% -тік, 2-3%-тік, 5-10%-тік судаѓы ерітіндісі жѕне ќђрѓаќ ќалпында судыі, ыдыс-аяќты, џй-жайларды, жићаздарды, ѓимараттардыњ сыртќы бет|ін, ѕжетханаларды, жергілікті жерді жѕне басќаларды зарарсыздандыру џшін ќолданылады. 10%-тік хлорлы ѕк ерітіндісін дайындау џшін бір шелек (10л) суѓа 1 кг ќђрѓаќ хлорлы ѕк

салады.     Ерітіндіні    дайындап     бола    салысымен    пайдаланады. Тђныќтырылѓан ерітіндіні 24 саѓат бойы тђндырып дайындайды.

         Осылардан басќа зарарсыздандыру заттар ретінде хлораминіњ 0,2-1%-тік ерітіндісі, лизолдыњ 3-5%-тік ерітіндісі, ДТС-ГК 1-3%-тік ерітіндісі, сутегі асќын оксидініњ 3%-тік ерітіндісі, этилен оксиді жѕне т.б. ќолданылады.