МАЗМЂНЫ

3.6 БАКТЕРИЯЛЫЌ ЗАЌЫМ АУЌЫМЫНДА ЖЏРІП-ТЂРУ, ІС-ЌИМЫЛ, ЖЅНЕ ЅРЕКЕТ ЕТУ ТЅРТІБІ

         Егер территорияда биологиялыќ  ќару ќолданылса, ал жерге жайылѓан микробтардыњ тџрлерін аныќтау ќиындыќќа соќса не ђзаќ уаќытќа созылса, онда да жалпы мѕліметтерді есте ђстап адамдар кешенді тџрде, уаќтылы, дер кезінде тљменде айтылатын мѕліметтерді есте саќтап ѕдістерді орындайды:

          -инфекция микробтар саны ќоршаѓан ортаныњ ѕсерінен бара-бара тљмендейді, аќыры олар тек адамдарда немесе жануарларда (љсімдіктерде), азыќ-тџлік, суда ќалады; олардыњ басым кљбісініњ жоѓары немесе тљмен тампературада бейімділігі аз; суда ќайнатылѓанда, тікелей кџн сѕулесі тџскенде, зарарсыздандыру ќђралдар, бактериофактор ќолданылѓанда ѕжептеуір жойылады;

           -АЌ-ныњ медициналыќ жасаќтары жѕне басќа да медициналыќ мекемелер іске асыратын шаралардан (керекті дѕрі егу), вакцина, иммунды сарысу жіберуден адамдар ќашпау керек; жеке адам гигиенасыныњ жѕне заќымдау ауќымында орнатылѓан ережелерін мђќият саќтап, тђрѓан холыќ арасында гигиеналыќ даѓды жѕне санитарлыќ мѕдениет жайын насихаттауды, байбаламѓа, дџрбелењге жол бермеуді ѕр кім міндетті тџрде орындауѓа тиіс

 

 

            -бірнеше инфекциялы ауруѓа ќарсы тђратын, кењінен пайдалы ѕсер беретін антибиотик дѕрі-дѕрмектерді ќабылдаѓан дђрыс, мысалы жеке аптечкадаѓы (АИ-2) №1, №2 арнайы антидоттарды;

             -азыќ-тџлік љнімдерін, суды арналѓан, микробтар љтпейтін герметикаланѓан ыдыста ђстаѓан жљн, суды тек хлорланѓан немесе жања ќайнатылѓан тџрде пайдалану керек;

             -биологиялыќ ќару ќолданылады деген хабарды естіген сѕттен бастап, мџмкіншілік болса, жаќынарадаѓы арналѓан ќорѓау панаханаларѓа жасырынуѓа тырысу керек, ќолда болѓан жеке ќорѓау ќђралдарды пайдалану љте мањызды нѕрсе; жеке ќорѓау ќђралдарды (противогаз, обаѓа ќарсы тђратын кешенді костюм, комбинезон, кџлапара, респиратор, ќорѓаныш кљзілдіріктер, мђрын мен ауызды байлайтын маќта жѕне дѕкеден жасалѓан тањѓыштар, резина ќолѓаптар, етіктер, т.б.), ѕсіресе инфекциялы ауруѓа шалдыќќан адаммен жуысуѓа мѕжбџр болатын жаѓдайда немесе џй-жайды зарарсыздандыру жђмыстарды істегенде міндетті тџрде кию ќажет; кџнделік киімдерді де жеке ќорѓау ќђралдарѓа бейімдеуге болады;

              -дененіњ ашуќ жерлерін (бетті, мойынды, ќолдарды) сџртіп жџру џшін зарарсыздандыру ерітіндісіне малынѓан шашыќты алып жџрген дђрыс болады;

 

 

              -тђрѓын џйдіњ ішінде, оныњ айнала ауќымында, жђмыс орын айналасында зарарсыздандыру жђмыстар љткізілу керек; ол џшін тђрѓын жѕне ќызмет џйлердіњ ќабырѓаларын, тљбесін, еденін, жићазды хлорлы ѕктіњ 0.2-5℅-тік тђныќтырылѓан, хлораминніњ 0.2-1℅-тік, лизолдыњ 3-5℅-тік, ДТС-ГК-ныњ1-3 ℅-тік, сутегі асќын оксидініњ 3℅-тік ерітінділерімен ылѓалдайды, ыспалап сџртеді, жабыќ ѓимараттарды металл баллондарда саќталатын этилен оксидімен 500 мл/м3 концентрацияѓа дейін жеткізе бџркіді ; кілем, киіз, тљсектерді, т.б. ќаѓып, сілкіп, кџнніњ кљзіне жаяды, мамыќ жићаздарды шањ сорѓышпен тазалайды, џйдіњ ішін-сыртын ѕктейді, керек жерін сырлаѓан да артыќ болмас; зарарсыздандыру ерітінділер болмаѓан жаѓдайда сабындалѓан суѓа шџберекті малып, онымен керекті жерлерді сџртіп шыѓуѓа болады; ѓимараттыњ сыртќы бетін, жергілікті жерді, ѕжетхананы, ќоќыстар тљгілетін шђњќырларды немесе бактерді хлорлы ѕктіњ 20%-тік ерітіндісімен ылѓалдайды, ішіндегілеріне шыбындар жоламау џшін ќђрѓаќ ѕк шашылады; керек ерітінділер болмаѓан жаѓдайда џй айналасына су сеуіп, шањды кљтерілмейтіндей ќылып басады, жђмсаќ жерлерді аударады, ќарды алыстау жерге сџріп тастайды;

 

 

            -зарарсыздандыру жђмыстарды жеке ќорѓау ќђралдарды киіп жџргізеді, љйткені зарарсыздандыру заттардыњ кљбісі улаѓыш боп келеді, сондыќтан оларды абайлап пайдалану керек. Дезинфекция кезінде пайдаланылѓан сџрту материал арнаулы жерге жиналып, љртеледі не 1 саѓат бойы гидрокарбонат натрия 2% ерітіндісінде ќайнатылады. Зарарсыздандыру жђмыстарды істеген кезде темекі шегуге, су ішуге жѕне тамаќтануѓа болмайды жѕне жђмыстарды бітірген соњ толыќ санитарлыќ љњдеуден љту керек;

жѕндіктермен кџресу џшін дезинсекциялыќ шараларды жџргізу керек: тђрѓын џйлер мен ќосалќы џй жайларды, ќора-копсаларды таза ђстау (ѕсіресе тамаќ, су ќалдыќтарынан), есік терезелерді торлау, ђсаќ суќоймаларды, арыќтарды тазалау жѕне инсектицидтерді пайдалану -ДДТ, гексахлоран, 3%-тік хлорофос ерітіндісі, карбофос, метилацетофос жѕне басќалары; жѕндіктерді жоламайтындай ќылу џшін диметилфталат, диэтилтолуалид жѕне басќа да даруларды ќолданады; жѕндіктер шаќќан жаѓдайда, немесе басќа себебтен тері бџтіндігі бџлінсе, љл жердіњ терісін ќысып ќанын мџмкінінше шыѓарады да жараныњ бетіне 4-5 минутќа 5%-тік лизол ерітіндісіне малынѓан анжы басылады;

 

 

          -кемірушілерді жоюѓа химиялыќ улы заттар - ратицќдтер ќолданылады: мырыш фосфиді, ратиндан, зоокумарин, таллий сульфаты, тиосемикарбазид, барий карбонаты, кџкіртті ќышќыл калий, крысид, фторацетамид жѕне басќалар; уландырылѓан еліктіргіш дайындауѓа нан ђнтаѓы, ботќа, фарш, ђн, дѕн, пісірілген кљкљніс пайдаланылады;

          -олардыњ ђнтаќтап, љсімдік майы мен су ќосады да езгілейді, соњынан ќажетті концентрацияда у ќосады; еліктіргіш дайындаѓан кезде адам тамаќтанатын азыќ-тџлікке у тџсіп кетпеуіне мђќият болу керек. Механикалыќ ѕдіске ѕртџрлі ќаќпан, дђзаќ, тышќан аулаѓыш, тоспаны ќолдануы жатады;

          -ыдыс аяќты кџніне 1 реттен кем емес 15 минут уаќытта натрий гидрокарбонат 2%-тік ерітіндісінде ќайнатады, немесе хлораминніњ 0,2-1%-тік ерітіндісіне салып ќояды; осы ерітіндімен асџйді, асхананы ылѓалдайды, олардыњ ішінде тђрѓан жићаздарды ерітіндіге малынѓан шџберекпен ыспалап сџртеді;

          -киім-кешекті, іш-киімді, аяќ-киімді, тљсек аќжаймаларын, шашыќтарды, солар сияќты басќа да заттарды лизолдыњ 3-5%-тік судаѓы ерітіндісіне немесе хлораминніњ 0,2%-тік ерітіндісіне бір саѓатќа салып ќояды, немесе 15 минут бойы суда ќайнатады, содан соњ жуѓыш ќђралдары пайдаланып ол заттарды жуады; џтіктеу де кљп кљмек береді;

ѕр адам толыќ санитарлыќ љњдеуден љтіп тђру керек: тырнаќтар алынады, шаш мџмкінінше ќысќа ќырќылады; душќа кірер алдында бастыњ шаш љскен жерлерін хлораминніњ 2%-тік, ДТС-ГК 0,6%-тік, сутегі асќан оксидініњ 3%-тік ерітінділерініњ біреуіне малынѓан шџберекпен ыспалап сџртеді; душта сумен сабындарды пайдаланып жуынады; душтан шыѓып кљзге мынау ерітінділердіњ біреуін 5 тамшыдан ќђяды - натрий гидрокарбонат 2%-тік, колларгол (немесе протаргол) 1%-тік, кџміс нитраты 1%-тік, антибиотиктер ќоспасы (стрептомицињ жѕне окситетрациклин ѕрќайсысыныњ 1 мл ќђрамында 200000 Ед болуѓа тиісті, немесе басќа кењінен ѕсер беретін антибиотиктер), иодинол 1%-тік; ауыз бен мђрынды (тек душтан кейін ѓана емес, басќада барлыќ жаѓдайда) хлораминніњ 0,5%-тік немесе натрий гидрокарбонат 2%-тік, сутегі асќын оксидініњ 1%-тік, фурацилинніњ 1:1000 ерітінділердіњ біреуімен, олар болмаса жања ќайнатылѓан сумен шаяды; барлыќ жаѓдайда ауыз-мђрынды шайып тђру керек, ѕсіресе ќолдарды аѓын сумен екі реттен кем емес сабындап жуѓан дђрыс болады; киімдерді жуынѓан сайын аустырады, тазасын (зарарсыздандырылѓан) киіп, ескісін дезинфекциялау жѕне жуу керек;

          -карантин жарияланѓан ауќымда адамдар бір бірімен араласуды, ќатынасуды кемітеді (азайтады), ѕсіресе инфекциялы ауруѓа шалдыќќан адамѓа арнайы ќорѓау ќђралдарсыз жаќындауѓа болмайды;

          -адамныњ температурасы кљтеріліп немесе жџгудыњ алѓашќы белгілері (бас ауру, бљрту, кљњіл-кџйі бѕсењдеу т.б.) біліне сала ауруды оќшаулап, дереу медициналыќ мекемеге хабарлау керек; науќасты емдеуханаѓа жатќызуѓа мџмкіндік болмаса, оны жеке бљлмеге жатќызады, немесе керуетін пердемен ќалќалап ќояды. Оны кџтуге от басы мџшелерініњ бірі бљлінеді. Ауруѓа жеке ыдыстар мен жуыну-сџртіну заттары (сџлгі, сабын т.б.) беріледі. Ауру жатќан бљлме мен ол пайдаланѓан заттар зарарсыздандырылып отырады. Тањертењ мен кешке науќастыњ ќызуы љлшеніп, дѕптерге жазылып ќояды. Тамаќ ішер аддында сырќат ќолын жуып, аузы мен тамаѓын шаяды, ал ђйыќтар алдында - тісін тазалап, жуынады. Кџніне кемінде екі рет науќас жатќан бљлме желдетіліп, дезинфекциялыќ ерітіндімен сџртіліп жуылады. Жђќпалы ауруѓа шалдыќќан адамды кџтуші аузына маќта-дѕке тањѓышын байлап, басына орамал, џстіне халат киеді. Ол љз ќолы мен киімініњ таза болуын мђќият ќадаѓалауѓа тиіс. Науќаска ыдыс, тљсек-орын, жѕне басќа заттар берген сайын ќолын сабындап жуып, 3%-тік лизол немесе 1% хлорамин ерітіндісімен зарарсыздандырады.

          Ауырѓан адам сауыѓып шыќќан соњ немесе ауруханаѓа жібергеннен кейін џй іші, тљсек орны, ыдыс аяќ, киім-кешек - бѕрі зарарсыздандыруѓа тиісті.