Залалданѓан
малды малдѕрігерлік
љњдеу
ѕдістері
Мал
шаруашылыѓы ќожалыќтарындаѓы ќђтќару
жђмыстарына уландырѓыш, бактериялыќ
заттармен залалданѓан, сонымен ќатар
шектелген нормадан жоѓары радиоактивті
заттармен ластанѓан (7,2×10-9
А/кг – 100 мР/саѓ жоѓары) аймаќтаѓы малды
малдѕрігерлік љњдеу жђмыстары да кіреді.
Мал денесініњ сыртќы жабындарын
малдѕрігерлік љњдеу процесінде
радиоактивті заттар жойылады, теріге
тџскен уландырѓыш жѕне бактериялыќ заттар
залалсыздандырылады. Заќымдалѓан малдарѓа
кезек кџттірмейтін жѕне алѓашќы емдеу
кљмектері кљрсетіледі.
Малдарды
малдѕрігерлік љњдеу џшін мал шаруашылыѓы
ќожалыќтары мањынан, мал жайылымдарынан
арнайы алањдар жабдыќталады. Алањѓа
ыњѓайлы баратын жолдар жѕне жаќын мањда су
кљздері болуы тиіс.
Малдардыњ
тері ќабаттарын љњдеудіњ тѕртібі мен
дѕйектілігі заќымдаушы заттыњ тџрі мен
заќымдау ауырлыѓына байланысты. Љњдеуді
бастамас бђрын ќђралдар мен залалдыњ тџрі
мен дѕрежесін аныќтау керек. Осыдан кейін
малдыњ тері ќабатын љњдеу џшін керекті
препараттар таѓайындалады. Осы кезекте
емдік жѕне профилактикалыќ препараттарды
ќолдану ќажеттілігі туралы сђраќ шешіледі (ќаралады).
Љњдеуді
жџргізу маќсатында малды ќашада ђстап, 5-6
малдан (љткізу станоктарыныњ санына ќарай)
станоктарѓа апарады. Душ-щетканы пайдалана
отырып, малдыњ екі жаѓынан бір мезгілде
арнайы ерітінділермен љњдейді. Адамдар
заќым алмауы џшін щеткаларѓа ђзындыњы 80-100
см болатын таяќтарды бекітіп, оныњ бойымен
шлангілер орналастырылады.
Шланг
арќылы щеткаѓа ерітінді жіберіледі. Малдыњ
мђрын, ауыз ќуыстарын, кљзін 2%-тік сода
ерітіндісімен немесе 0,2%-тік хлорамин
ерітіндісімен жуады. Иприт жѕне Ви-Экс-газ
типтегі уландырѓыш заттармен малдыњ
залалдануын хлор ѕгі ќойыртпаѓымен (2 кг
ѕкке 2 л су); ал азотты ипритпен заќымдалуда
1%-тік сірке ерітіндісімен немесе тђз
ќышќылымен ќышќылданѓан 3%-тік сулы калий
перманганаты ерітіндісімен љњдейді. Зарин
немесе люизитпен заќымданѓанда кџйдіргіш
натр немесе 10-12%-тік сулы аммиак
ерітіндісімен ысќылайды.
Аталѓан
ерітінділермен малдарды љњдегеннен кейін
20-30 минут ђстап (осы уаќытта уландырѓыш
заттар толыќ жоѓалады), одан кейін оларды
таза сумен жуындырып, алањныњ «таза»
бљлігіне айдайды.
Мђнымен
ќатар малдардыњ уландырѓыш заттармен
залалдануында ќђрѓаќ љњдеу жђмыстарын
жџргізуге болады. Олардыњ денесіне хлор
ѕгін немесе кальций гипохлоритін сеуіп,
ќолда бар материалдардан жасалѓан жгутпен
жџн жабынын ысќылайды. Љњдеуден 10-15 мин
љткеннен кейін хлор ѕгін щеткамен, ескі-ќђсќы
маталармен, сыпырѓымен, есілегн сабанмен
тазалайды.
Малдар
бактериялыќ заттармен залалданѓанда
малдѕрігерлік љњдеуді неѓђрлым ертерек
бастайды. Спора тудырѓыш микрофлораларѓа
ќарсы дезинфекциялаѓыш заттардыњ
ерітінділері ќолданылады. Оларѓа
жататындар: 8%-тік иод хлорид ерітіндісі, 0,5%-тік
сірке ќышќылы ерітіндісі, 3%-тік сутегі
асќын тотыѓы ерітіндісі, 10%-тік ДТС-ГК
ерітіндісі, ќђрамында 4%-тен кем емес
активті хлоры бар тазаланѓан хлор ѕгі
ерітіндісі. Малдардыњ вирустармен
немесеспора тудырмайтын микрофлоралармен
залалдануында, осы препараттардыњ 1,5-2 есе
тљмендетілген концентрациясы ќолданылады.
Барлыќ ерітінділер тікелей пайдалану
алдында дайындалады.
Малдыњ
жџн ќабатыныњ дезинфекциялыќ
ерітінділермен дђрыс сулануы џшін, оларды
ќолданбас бђрын 0,01%-тік эмульгатор (ОП-7, ОП-10,
СД-2, сульфанол) ќосќан жљн.
Дезинфекциялыќ
ерітіндімен љњделген малды жанындаѓы
ќашаѓа айдап, ол жерде 1 саѓ бойы ђстайды (осы
уаќыт бойы микроорганизмдер мен вирустар
љледі). Бђдан соњ малды ќайта станоктарѓа
айдап, жылы сумен жуындырып, «таза» бљлікке
жібереді.
Мал
денесіне су мен ерітіндіні жіберу џшін:
Комаров (ДУК) дезинфекциялыќ ќђрылѓысы,
лабораториялыќ санитарлыќ дезинфекциялау
ќђрылѓысы (ЛСД), суды ќысыммен жіберетін
бџріккіш, жањбырлатќыш ќђрылѓылар жѕне
басќа да машиналар ќолданылады.
Дезинфекциялыќ ќђрылѓылармен 8 саѓат
ішінде 250-300 бас ірі ќараны немесе 500-дей ђсаќ
малдарды љњдеуге болады. ЛСД ќђрылѓысыныњ
љнімділігімен 400-500 бас ірі ќараны љњдеуге 1
саѓат уаќыт кетеді.
Малдардыњ
тері ќабаттарын ќарапайым љњдеу ќђралдарын:
кір сабынныњ сулы ерітіндісін, жасанды
жуѓыш заттарды, сонымен ќатар 0,3%-тік ОП-7
немесе ОП-10 эмульгатор ерітіндісіне 0,7%-тік
натрий гексаметафосфаты ерітіндісін ќоса
отырып пайдалануѓа болады. Егер жуѓыш
заттар болмаса, онда мал жџнін 0,2-0,3МПа (2-3
атм) ќысымдаѓы таза сумен жуады.
Малдардыњ
тері ќабаты радиоактивті шањмен
ластанѓанда, малдѕрігерлік љњдеуді
стандартты ПО-1 кљбік тудырѓышпен жџргізуге
болады. Бђл жаќсы нѕтиже береді. Љрт сљндірі
машинасыныњ кљбік тудырѓышынан шыќќан
кљбік ќысыммен жіберіліп, малдыњ бџкіл
денесін жабады. Кљбікпен бірге мал
денесінен 65-75% радиоактивті шањ тџседі.
Кљбікпен љњделген малды сумен жуындырмауѓа
да болады.
Бђѓан
ќоса малдыњ радиоактивті шањмен
ластануында малдѕрігерлік љњдеуді ќђрѓаќ
тѕсілмен, яѓни арнайы машиналарды ќолдану (малдѕрігерлік
дезинфекциялыќ машиналар) жѕне
шањсорѓыштар пайдалану арќылы жџргізеді.
Жиналѓан шањ жерге кљміледі. Ќойды ќђрѓаќ
љњдеудіњ ењ дђрыс тѕсілі жџнін ќырќу.
Ќойлар,
бђзаулар, шошќалар уландырѓыш немесе
бактериялыќ заттармен заќымдалѓан
жаѓдайда, оларды ірі ќара малды љњдегендей
залалсыздандырады. Уландырѓыш заттармен
уланѓан ќђстарды 0,5% кџйдіргіш натр немесе
ДТС-ГК ерітінділерімен жуындыруѓа болады.
Ђсаќ малдар мен ќђстардаѓы радиоактивті
шањды 3-3,5 атм ќысымда берілетін сумен
кетіреді.
Малдарды
малдѕрігерлік љњдеу жђмыстарын мал ќорѓау
командасы жѕне арнайы малдѕрігерлік-емдік
мекемелері жџргізеді.
Радиоактивті
заттармен заќымдалѓан малдарды љњдегенде,
адамдар тыныс алу мџшелерін жѕне теріні
ќорѓайтын ќђралдарды (противогаздар,
респираторлар, шањѓа ќарсы мата-маскалар),
жењіл ќорѓау костюмін (комбинезон, плащ),
ќорѓаѓыш шђлыќ, резіњке ќолѓап пайдалануы
ќажет. Егер теріні ќорѓайтын табельдік
ќђралдар жоќ болса, онда љндіріс киімдерін:
маќталы комбинезон, резіњкеленген (хлорвинильі)
алжапќыш, резіњке етік пайдалануѓа рђќсат
етіледі.
Улы
заттармен заќымдалѓан малдарды љњдегенде
де противогаздарды, ќорѓау костюмін, шђлыќ
ќолдану ќажет. Бђл ќђралдар адам аѓзасын
улы заттардыњ тек тамшыларынан ѓана емес,
буларынан да сенімді тџрде ќорѓайды. Жђмыс
барысы кезінде ќорѓану ќђралдарын шешуге,
су ішуге, темекі тартуѓа тиым салынады.
Ќауіпсіздік ережелерін, ѕсіресе,
бактериялыќ заќымдануды жоюда жеке
гигиенаны мђќият саќтау ќажет.
Ауылдыќ
жерлердіњ тђрѓындары ауылшаруашылыѓы
малдарын жаппай ќырып жою ќаруларынан
ќорѓау тѕсілдерін наќты білуі жѕне оларды
малдѕрігерлік љњдеуден кешенді тџрде
љткізе білуі ќажет.