Ќарсыластыњ
шабуылдау ќаупі
тљнген
уаќыттаѓы
мал шаруашылыѓы
ќожалыќтарында
жџргізілетін
іс шаралар.
Жаппай ќыратын ќарудан мал тџрлерін
ќорѓауѓа баѓытталѓан негізгі іс-шаралардыњ
бірі – мал шаруашылыѓы ќора-ќопсыларыныњ
сањлауларын бекіту. Бірінші кезекте малды
ќорѓайтын жайлардыњ ішіне радиоактивті шањ-тозањ
мен улаѓыш заттарды љткізбеу маќсатында
сањлауларды бітеу жђмыстары жџргізіледі.
Жайлардыњ тљбесі мен ќабырѓаларыныњ
сањлауларын, тесіктерін ќђммен, цементпен
немесе ѕк ерітіндісімен сылау ќажет.
Аѓаштан тђрѓызылѓан ќђрлыстардыњ
сањлауларын алдын-ала шџберектермен, ескі-ќђсќы
заттармен, ќалдыќ талшыќтармен бітейді.
Тљбеніњ жабындарына ќалыњдыѓы 10 см-дей шлак,
џгінді, ќђрѓаќ ќђм ќабаттарын тљсейді.
Мал
шаруашылыѓы ќора ќопсыларыныњ ќорѓаныс
ќасиеттерін кџшейту маќсатында ќабырѓаны
сыртынан айнала ќалыњдыѓы 40-50 см, биіктігі
терезеге дейін жететін топыраќ џйіп, ќоршау
керек. Терезе ойыќтарын ќалќандармен
бекіту, кірпішпен ќалау не болмаса ќђм
салынѓан ќапшыќтарды ќойѓан дђрыс. Табиѓи
жарыќ тџсуі џшін бірнеше терезелерді ашыќ
ќалдырып, оларѓа брезентпен, шайырлы ќара
ќаѓазбен немесе басќа да тыѓыз
материалдармен ќапталѓан алмалы-салмалы
ќалќандар дайындайды. ѕйнектерді
синтетикалыќ пленкалармен жабуѓа болады.
Жђќа пленкалар ќора-ќопсы ішіне
радиоактивті, уландырѓыш жѕне бактериялыќ
заттардыњ еніп кетуінен сенімді тџрде
ќорѓайды. Есікті сыртќы жаѓынан пленкамен (шайырлы
ќара ќаѓазбен) ќаптайды, ал ішкі жаѓынан –
суланѓан брезент мата ілінеді. Есік жаќтауы
мен ќабырѓаныњ біріккен жеріндегі
сањлаулар цемент немесе ќђм
ерітінділерімен сыланады. Есік жаќтауына
периметрі бойынша резіњке немесе киізден
жасалѓан тљсем ќаѓылады. Есік неѓђрлым
тыѓыз жабылуы џшін ќысылмалы немесе
созылмалы серіппелер орнатылады. Желдету
ќораптары бекітіледі. Ал таза ауа келетін
желдету ќђбырларына ќапшыќтан, џгіндіден,
сабаннан жѕне т.с.с. жасалѓан ќарапайым
сџзгілер орнатылады. 200 бас малѓа арналѓан
ќора-ќопсыныњ сањлауларын бекіту џшін
саѓатына 140 адам жђмыс істеуі ќажет.
Ќожалыќтарда
мал паналататын ќора-ќопсылар жеткіліксіз
болса, онда мал азыѓын сџрлейтін орларды
жѕне кљкљніс ќоймаларын пайдалануѓа болады.
Сџрлем салатын орлардыњ тљбесін тђрѓызу
џшін бљрене, таќтай немесе темірбетон
плиталарды ќолданады. Олардыњ џстінен 50 см-дей
топыраќ ќабаты тљселеді. Желдету
ќораптарын таќтайлардан немесе ішіне
ќарапайым сџзгілер орнатылѓан металл
ќђбырлардан жабдыќтайды. Ордыњ кіре-берісіне
есік ќойылады.
Аса
ќђнды мал тђќымдарын ќорѓаудыњ мањызы зор.
Оларѓа арнап тыныс алу мџшелерін ќорѓайтын
ќарапайым ќђралдар – дорба-газќаѓарлар
жасалады. Жануарлардыњ терісін улаѓыш
заттардан ќолда бар ќђралдармен: ат
жабуымен, брезентпен, пленкамен, ал
тђяќтарын майлы сђйыќ сіњірілген
брезенттен жасалѓан шђлыќтарды кигізу
арќылы ќорѓайды.
Малдардыњ
сањлаулары бекітілген орындарда болу
ђзаќтыѓы орынныњ кљлеміне, ауа-райы
жаѓдайларына байланысты. Кѕдімгі ќыштан
салынѓан ќора-ќопсыларда (орынныњ ѕр ірі
ќара басына шаќќанда 14-16 м3) ќысќы
мезгілде –200С температурада малдыњ
жай-кџйініњ зиянсыз болуы 3,5 тѕулік, ал жаз
мезгілінде +200С температурада 1
тѕулікке дейін барады. Кљрсетілегн мерзім
біткеннен кейін ќора-ќопсыны ѕр 2 саѓат
сайын желдетіп тђру ќажет.
Ќызметшілерге
арнап мал шаруашылыѓы жайы ішінен арнайы
бљлме жабдыќталады немесе оѓан жаќын
мањнан радиацияѓа ќарсы пана тђрѓызылады.
Отарлыќ
жайылым малдарын ќорѓау маќсатында арнайы
паналар жабдыќтауѓа болады. Ол џшін ені 4 м,
терењдігі 2-2,5 м-дей ор ќазылады да, оны аѓаш
тљсеммен жауп, џстіне топыраќ ќабатын
тљгеді. Кіре-берістерін брезентпен немесе
ќолда бар тыѓыз тоќылѓан матамен жабады.
Жаудыњ
шабуыл ќаупі туѓанда ыќтимал ќирау
ошаѓында орналасќан мал шаруашылыѓы
ќожалыќтарындаѓы малдарды ќауіпсіз
ауданѓа кљшіреді. Мђндай жаѓдайда малды
орналастыратын жерде (уаќыт мџмкіндік
берсе) жер кепелер жѕне басќа да паналар
тђрѓызылады. Малды паналату џшін, сонымен
бірге терењ жыралар, алќаптар, жер ойыќтары
пайдаланылуы мџмкін. Алайда, мынаны есте
саќтаѓан жљн, бђл паналар ќарсылас
уландырѓыш жѕне бактериялыќ заттарды
ќолданѓанда залалдану ќауіпін жоя алмайды.
Бђл заттар ойпат жерлерде жинаќталып, ђзаќ
уаќыт бойы саќталады.
Малды
бактериялыќ заттардан ќорѓау џшін бірінші
кезекте профилактикалыќ егу жђмыстары
жџргізіледі. Вакцина немесе сарысуды егу
малдарда тџрлі ауруларѓа ќарсы тђра алатын
имунитетін жоѓарылатады.
Малды
ќорѓау бекетіне басшылыќ жасауѓа, мал
ќорѓау командасыныњ жеке ќђрамынан бір
адам командир болып таѓайындалады.
Бекеттіњ міндеті – мал шаруашылыѓы
ќожалыѓы территориясындаѓы тѕртіпті, ќора-ќопсыныњ
сањлаусыздыѓын, олардаѓы љрт ќауіпсіздігін
ќадаѓалайды. Жаѓдайѓа ќарай бекеттіњ
кезекші ауысымы бекеттіњ ішінде немесе
оныњ сыртында жџруі мџмкін.
Кезекші
ауысым мынадай ќызметтерді атќаруѓа
міндетті:
-
азаматтыќ
ќорѓаныс ќђлаќтандыру дабылын баќылау, оны
љз уаќытында команда командиріне баяндау
жѕне іс-шараларды орындау;
-
ќора-ќопсыларды
желдету, бірінші рет радиоактивті
залалданудан 20-24 саѓат љткен соњ, келесісі -
ѕрбір 10 саѓат љткен соњ;
-
мал
љсірушілерге малды жемдеу мен суѓаруѓа
кљмектесу, тѕртіп жаѓдайларыныњ саќталуын
ќадаѓалау;
-
љрт шыќќан
жаѓдайда, оны тез арада љшіруге іс-шаралар
ќабылдау. Егер љртті љшіру мџмкін болмаса,
малды ќауіпсіз жерге айдау. Ќолданылѓан
шаралар жљнінде міндетті тџрдекоманда
командиріне баяндау;
-
малдыњ жай-кџйін
баќылау. Ќора-ќопсыныњ сањлаусыздыѓы
бђзылѓанда, аќауларды жљндеуге шаралар
жџргізу;
-
мал
шаруашылыѓы орындарын даѓдылы тѕртіпке
кљшіру немесе малды ќорадан сыртќа
азаматтыќ ќорѓаныс штабыныњ рђќсатымен
шыѓару керек;
-
мал ќорѓау
командасы командирініњ басќа да
жарлыќтарын орындау.
Мал
ќорѓау бекеті жау жаппай ќыратын ќаруды
ќолдану ќауіпі туѓанда белгіленеді.