4.1
Кодалау
Кодалау сұрақтары математикада маңызды
роль атқарады. Кодалау бір объектілерді меңгеруін басқа
объектілерді менгеру арқылы мүмкіндік береді. Санның
ондық санау жүйесінде бейнелеуі қандай роль
атқарғаны бізге жақсы белгілі. Координаттар әдісі
математиканың дамуында маңызды болды, бұл әдіс
геометриялық объектілерді аналитикалық өрнек арқылы
кодалауға мүмкіндік берді. Бірақ, бұл жерде кодалау құралдары
көмекші аппарат болып, зерттеу объектісі болмаған. Басқару
жүйелерін менгерудің арқасында кодтар басқа
мәндерге ие болды. Кодалау теориясының облысында зерттеулер
қажеттілігі туындады. Кодалау теориясының негізгі мәселерін 1 суретте келтірілген схемадан көругн болады.


1 сурет
Әріптер саны ақырлы болған
алфавит берілген болсын.
-ның символдарынан ақырлы
![]()
тізбегін
алфавиттегі
сөз, ал n – А сөздің
ұзындығы дейміз. А сөздің
ұзындығын
деп белгілейміз.
–
алфавиттегі барлық бос емес сөздер жиыны
– S жиынының
қандай да бір ішкі жиыны болсын.
-тан сөздерді
туындайтын объектісін – ақпарат
көзі, ал
-тан алынған
сөздерді – ақпараттар деп
атаймыз. Ақпараттар көзі адам, автомат болуы мүмкін.
Әдетде кодалау теориясының мәселелерін қарастыруда
ақпараттар көзі туралы қосымша мәліметтер
қолданылады. Бұл мәліметтерді көрсетудің
төмендегідей тәсілдері бар:
1) теориялық-жиындылық
сипаттау
-тың
қуаттылық сипаттамалары арқылы беріледі. Мәселен,
– ұзындықтары m болған барлық сөздердің жиыны.
2) статистикалық
сипаттау
-тың ықтималдық
сипаттамалары арқылы іске асырылады. Мәселен,
және
әріптердің пайда болу
ықтималдықтары берілген
.
3) логикалық
сипаттау – бұл
жиынының қандай да “тіл” ретінде
сипатталауы. Ол
жиынының құру
тәсілдерін сипаттайды.
алфавиті берілген болсын, мұнда
.
В арқылы
алфавитіндегі сөзді, ал
арқылы
алфавитіндегі барлық бос емес
сөздердің жиынын белгілейміз.
Әрбір АÎS¢(
) сөзге B=F(A), BÎS(
), сөзді
сәйкестікке қоятын F бейнелеу берілген болсын.
В сөзді А
ақпараттың коды, ал А сөзден
оның кодына өтуді – кодалау дейміз.
Кодалау теориясында F кейбір алгоритммен беріледі.