Сұйық қалдықтарға мыналар жатады: ластанған еріткіштер, әртүрлі фильтраттар, скрубберден шыққан сұйықтар, кубты қалдықтар, жұмыстан шыққан қышқылдар, май және органикалық жылуөткізгіштер, іркінді сулар ж.б.
Сұйық қалдықтары гамогенді (еріткіш) немесе гетерогенді (эмульция-еріткіш тамшы, суспенция-жүзінді) жүесі болып қаралады. Ал ерітінділер дегеніміз өз алдына екі топқа жатқызуға болады. Біріншісі - заттар ерітіндісі бар органикалық сұйықтар, екіншісі-судағы ерітінділер.

Органикалық сұйықтарды қуалайды немесе кристалдауға ұшыратады. Судағы ерітінді (тұздар, қышқылдар, негіздер) буландырады, концентрациясын көтереді сонымен қатар судағы еріген заттарды бөліп алады.
Судың қалдықтарын өңдеуде көптеген химия технологиялық процесстерді қолданады: тұнбаға түсіру, сүзгілеу, абсорбцияға душарлау, қайнатады, кристаллизациялаиды, тазартады, электроанализдеу, химиялық өңдеуге, термиялық өңдеуге, қыздыру арқылы, су немесе жер астына сіңдіру қолданылады.

Кейбір жерлерде жоғарыда көрсетілген тәсілдер арқылы бірден сұйық қалдықтарынан тауарлы өнім алуға болмайды, сондықтан, ол өңдеудің бір кезеңі, стадиясы болып қалады.
Мысалыға, қайнату арқылы ерітіндіні компаненттерге толық ажыратуға болмайды ол үшін оны алдын ала маточный ерітіндіге қатты өнімді кристализациялау, кристалға түскен заттарды сүзгіштен өткізу кезеңдерінен өткізү керек.
Выпаривание - қайнату тәсілімен сұйық қалдықтарға өңдегенде, ерітіндінің ішіндегі үшуға жатпайтын қатты заттардың концентрациясын көбейту үшін қолданады. Бұл процессті атмосфералық немесе көтеріңкі қысымда, сол сияқты вакуумдау арқылы жүргізуге болады. Қайнату бір немесе бірнеше корпусты құралдарда атқарады. Осы әдіс бойынша сульфатты негіз, тұзды ерітінділерді радиоактивті іркінді сулардың концентрациясын көтереді.
Қуалау және ректификациялау. Жай қуалау дегеніміз сұйықтың жайлап буға айналуы. Пайда болған булар(конденсация негізінде )сұйыққа айналып ыдысқа жиналады, (дистиллят түрінде). Қуалағанның арқасында аппарат көлемінде қалған сұйықты қайта айдау негізінде құрамында зиянды қосылыстары аз сұйық қалады ол жинағыш ыдыста.

Органикалық қосылыстарды толық бөліп алу үшін және қаныққан ертінді алу үшін айдауды дефлегмация арқылы жүргізеді.
Сұйық қосылыстарды буға және сұйық фазаға айыру үшін көп сатылы масса алмасу ректификация қолданады, бу мен пар қарама-қарсы жүреді.
Сұиық төмен қарай жүре отырып жоғары қайнатпалы қосылыстармен байытылады. Перегонка мен ректификацияны атмосфералық қысымда, вакуумда және инертті газдарда жургізіледі. Қай әдіспен жүргізу компоненттердің физико-химиялық қасиеттеріне байланысты болады.
Экстракция дегеніміз компоненттердің әртүрлі ерігіштік қасиетіне байланысты сұйық пен еріткіштерде эстрогент ретінде қалданылады.
Экстрогентпен әрекеттескен кезде бұнда бөлініп шыққан компоненттер жақсы ериді сонымен қатар қалған компоненттер мүлдем ерімейді бастапқы қоспалармен. Процесстің жылдамдығын арттыру үшін алғашқы еріткіш пен экстрогент арасында түйісу мықты бола отырып оларды бірнеше рет қолданылады.
Фаздардың әрекеттесуі арқасында экстракт алынады-заттардың тазаланған экстрогенттегі ерітінді және рафинат - бастапқы ертіндінің қалғаны. Алынған сұйық фаздар (экстракт және рафинат) бір бірінен тұндыру арқылы ажыратылады немесе центрге фунированием немесе басқа механикалық әдістермен. Санынан экстракттан негізгі өнім және рафинаттан экстрогент алынады. Экстрогенттің ең жақсы қасиеті ертіндіде ерімейді. Экстракцияның қолдану жолдары- іркінді суларды бензин арқылы фенолсыздандыру, бутилацетатом, физопропильді эфирмен, бензол арқылы судан нитробензолды экстракциялау және т.б.
Жәщик типтес ығыстыра тұнбаға түсіру экстракторлары көп қолданылады. Оның бір түрі ретінде экстрактордың жәщик типтес конструкциясының түрі 4.9 суретте келтірілген.
Үлкен өнімділіктің құрылыстарды сұйықтарды тасымалдау үшін әртүрлі құрал саймандармен жабдықталады, егер оның өнімділігі (›100м3/сағат) болса.
Кристаллизация дегеніміз заттардың сұйықтағы температураға байланысты ерігіштік процессі. Температураның төмендеуіне байланысты сұйық заттар қатты күйіне айналады, ерігіштігіне байланысты сондықтан оларды еріткіштердене бөліп алуға мүмкіндік туғызады. Негізінен алғанда кристаллизация қалдықтарды өңдеудегі технологиялық процесстердің бірі болып таныллады.

1 - қоспаландыру камерасы; 2 - статорлық өткел; 3 - дискілі білік; 4 - гидрозатвор; 5 - салмақты фазаны алып кету; 6 - тұнба камерасы; 7- қоспаландыру мен тұнықтыру арасындағы өткел; 8 - камераның алдындағы камерасы; 9 – қоспаландыру тасымалдағыш құрылғысы; 10- салмақты фазаны кіргізу; 11- жеңіл фазаны ендіру.
Сурет 4.9 - Жәшікті экстрактор сатысы
Химиялық қайта істеп шығару(өңдеу) құрылымын өзгерту деструктивті әдіс мынадай процесстерді қамтиды, тотығу және тотықсыздану (бұрынғы қалпына келтіру) реакцияларының негізінде нейтрализация (ерітіндінің қышқылдың қасиеттерінің сілті арқылы, сілтілік қасиеттерін қышқыл арқылы жою) реакцияларда, тұнбаға түсіретін.
Органикалық және бейорганикалық қосындыларды валенттіктерінің немесе құрылымының өзгеруі арқылы қалпына келтіруде, қалдықтарды зиянсыздандырғанда өңдегенде зор көлемде қолданылады. Бейорганикалық қосылыстағы снаптыжәне металлды снапқа, содан соң оны бөліп алуға күкіртті сутегі Н2S темір Fe, AL және басқа да қоспа да қолданылады. Қалпына келтіру процесстері мынадай жағдайда қолданылады, іркінді суларды тазалауда нитроқосылыстарды алиноқосылыстарға айналдырғанда биохимиялық тұтығуларда.

1 - тұнбаға түсіргіш; 2 - науа; 3 - қоспаландыру; 4 - араластырғыш білік; 5 - өсті насос; 6- тынықтыру өткелдері
Сурет 4.10 - Ығыстырып тұндыру эксртакттарры ажыратқалы құрал саймандар мен жабдықталған
суықтарды тасымалдау.
4.11 суретте айналмалы суспенция кристализатордың схемасы көрсетілген, айналуы (циркуляциясы) айналдырғыштың арқасында жүреді.

І – соктың буы; ІІ - мата ерітіндісі; ІІІ – суспензия; ІУ – ағын су; 1 – араластырғыш; 2 – циркуляциялы құбыр; 3 – тұндыру камерасы.
Сурет 4.11 - Айналмалы суспенция кристализаторы.
Өндірістік практикада тотықтырғыштар ретінде мынадай химиялық реактивтер қолданылады: хлор және оның қосылыстары, оттегі, азон, металлдардың аксидіжәне гидроаксиді ауыспалы валенттікте(марганца, күміс, темір және б.) Хлорлы тотыққыштардың тәртібімен тотығатын тотықтар іркінді суларды тазалауда қолданылады, ол іркінді суларды биологиялық тазалауға жәрдемдеседі (хлор, гипохлорлы натрия, кальци, хлрлы известь, хлордың қостотығы).

1 – сепаратор; 2 – қорап; 3 – орталық құбыр; 4 – гидрозатвор; 5 – араластырғыш.
Сурет 4.12 - Кәдімгі циркуляциялы
ерітінділі кристализатор.
Ауадағы оттегі іркінді суларды темірден тазалау үшін қолданылады, екі валентті темірді үш валентті темірге өткізе отырып, сонымен қатар гидроаксидті темірді судан ажырату үшін. Жеңіл тотығатын қосылыстарда мысалыға, сульфаттар, гидросульфаттар, гипосульфаттар, сульфиттер, этильді меркаптандар т.б. тотығу үшін ауадағы оттегілер қолданылады.
Іркінді сулардың мынадай мұнай өнімдерінің күкірті және цианды қосылыстардан, фенолдан, беттік активті заттардан, пестициттерден, бояғыштардан, мышьяк қосылыстарынан концерогенді ароматты көмірсутектерінен және басқа қосылыстардан тазарту үшін азон қолданылад. Азон іркінді суға ауамен немесе ауадағы оттегімен араласқан күйінде беріледі, бірақ концентрациясы ол қосылыстарда азон 30% болуы керек. Озонның бағасының қымбаттығына байланысты оны басқа әдістермен алмастыру қажет.
4.13 суретінде Горизонтальды трубалы электраотты озондардың принципі схемасы көрсітілген ол пластиналық орталық коллектрлі азонатр 4.14 суретінде көрсетілген.

1 – қорап; 2 – құбырлы элемент.
Сурет 4.13 - Горизонталь құбырлы элементті озонатор.
.

1 – бос таяқшалар; 2 - әйнекті пластинкалар; 3 – жоғарғы вольтыы электродтар.
Сурет 4.14 - Орталық коллектірлі пластинкалық озонатрдың схемасы.
Тұнбаға түсу үшін аниондар немесе катиондар байланысу керек, ары қарай олар қиын ерітілетін немесе нәзік айырылысатын түрінде ертіндіден бөлініп алынады.
Кальций тұздарын реагент есебінде қолданғанда іркінді суларды цинк-фосфар қоспаларынан тазалауға ықпалын тигізеді.
Қорытындысында суспенция түзіледі, құрамында қиын ерітілетін тұздары бар оларды тұндыру, сүзу және центрифицирование арқылы бөліп алуға болады.
Кері осмос (гиперфильтрация) дегеніміз жартылай енетін мембрананы қолдануға негізделген, ерітіндіні негізінен суды жіберетін, молекуланы немесе заттардың ерітілген ионын толық жібермеуге негізделген.
4.15 суретте кері осмостың пайда болу схемасы көрестілген.

р - бастапқы ертіндінің артық қысым П - осмотикалық қысым.
Сурет 4.15 - Осмос тепетеңдік кері осмос
Бұл процес 3 - 8 МПа қысымда жүреді жалпақ камерада, түтік (труба және рулон) және рулонды аппараттарда бөліп тұратын мембранасы бар полимерлі пленкада (қабыршақта) немесе бос волоконды.

Кері осмос тұзды және іркінді суларды қысымдауда, азеотропты қоспаларды ажыратуда қолданылады, осындай жағдайдың арқасында
99 - 99,5 % бастапқы қоспаларға қаныққан филтрат алады және ары қарай өңдеуге жіберетін концентрат алады. 4.16 суретт қарапайым мембрасы жай түтікті сүзгішті элементі аппарат көрсетілген.

I - фильтратты шығару; II - концентратты шығару; III - іркінді суларды ажырату үшін кіргізетін түтік. 1 - фланц; 2, 4 - пористы құбырлар; 3 - мембрана.
Сурет 4.16 - Түтікті сүзгішті элементі аппарат.
Бұл элементтер тесікті труба (түтік) (пластмассалы керамикалық) ұсақ тесікті төсеніште салынған мембрана ретінде қаралады. Бұл аппараттың кемістігі мембрананың төменгі қысымда болуы (100 м2/м3 - қа деуір) жетістігі болып мембрананы тез тазалауға мүмкіншілікті болуы.
Электродиализ - иондалған қоспаларды электроқозғалыс күші арқылы ажырату ертіндінің екі жағында ажырату мембранасы арқылы Мембраналық пакет арқылы электр тогы жүргенде катиондардың катодна ониондардың анодка ығыстырылады. Катион алмастырғыш мембраналар тек катионды анионлмастырғыштар және анионды жібереді осыған байланысты бастапқы электролит екіге бөлінеді - тұзсыздандыруға қолданылады, соның жәрдемімен іркінді суларды мына қосылыстардан фтордан, хромнан радиоактивті ластардан тазартылады.
4.17 суретінде көп камерлі электродиализатардың принципті схемасы көрсетілген.

1 - электродтар; 2 -мембраналар; 3 - электродты бөлік (отсек); Р- өнім бөлігі; С – қанықтырушы бөлік
Сурет 4.17 - Электродты камердің схемасы.
(Қыздырумен өңдеу әдісі) термология методы.егерде сұйық қалдықтарды компонентерге бөлуге экономикалық пайдасы болмаған жағдайда қолданылады.
Суық органикалық қалдықтарды қыздыру арқылы өңдеудің көп таралған түріне (шахталы, циклонды, псевдооситенді) пештерде ашық түрінде жағу болып табылады. Органикалық қалдықтарды ашық түрінде жаққанда олар СО2, N2 және суға толық ауысады (өтеді).
Сонымен қатар органикалық қалдықтарды қыздыру, жағу арқылы зиянсыздандырғанда егер олардың құрамында мынадай қоспалар болса галогенді, фосфорлы, күкіртті, озотты, қосымша пайда болатын түтінді газдардың өзін тазалауда қиындақтар туады.
Терең деңгейге көміп тастау. Сол уақыттарда қолданылады, егерде сұйық қалдықтар, оның ішінде зәрленген сулар, өте қйын немесе мүлдем тазалануға жатпайтын жағдайларда. Жер астына көміп тастау соңғы 10-20 жылда кездесіп жүр. Іркінді сулар іс жүзінде ешқандай пайдасыз болса, мұнай пластылары скважиналар арқылы сол сиякты газ өндірістерінде пайдалы қатты қазбаларды (кендерді) пайдаланған жерлерді шайып кеткенде оларды сіңіріп алатын акватиналар арқылы су қабаттарының деңгейінен төменгі қабатқа сіңіріп жіберілуі. Сіңіру көму әдісі көп таралмаған, себебі көп өндірістік алаңдарда бұндай жағдайға геологиялық жағдайлар бола бермейді. Совет Одағында іркінді суларды жер астына көму туралы олардың жағдайларына байланысты територияларға бөлінген.