3 – лекция

1.7 Тўжырымдар алгебрасыныѕ формулалары

 

 Тўжырымдарєа ќолданылатын логикалыќ амалдар кґмегімен берілген тўжырымдардан кїрделі тўжырымдарды ќўруєа болады. Операциялардыѕ орындалу реті жаќшамен кґрсетіледі. Мысалы, x, y, z їш тўжырымдарынан мынадай тўжырымды ќўруєа болады:

  жјне   .

Ќарапайым тўжырымдардан терістеу, конъюнкция, дизъюнкция, импликация жјне эквиваленция логикалыќ амалдарды ќолдану кґмегімен алынєан кїрделі тўжырым  тўжырымдар алгебрасыныѕ формуласы деп аталады.

Тўжырымдар алгебрасыныѕ формулаларын латын алфавитініѕ бас јріптерімен белгілейміз: A, B, C,…,X, Y, Z,…

Жазуды жинаќтау їшін формулалардаєы амалдарды ретімен орындау келісілген. Басќа барлыќ операциялардан бўрын конъюнкция орындалады, ал дизъюнкция импликация мен эквиваленттіктен бўрын орындалады. Бўл амалдардыѕ орындалу ретін аныќтайтын жаќшалар ќойылмауы мїмкін. Егер кейбір формуладан немесе ішформуладан терістеу алынса, ол жаєдайда да жаќша ќойылмайды.

Демек, жоєарыда келтірілген   жјне     формулаларды былай жазуєа болады:

 жјне

немесе                                      жјне .

Логика алгебрасында формуланыѕ логикалыќ мјні оєан кіретін ќарапайым тўжырымдардыѕ логикалыќ мјндерімен толыєымен аныќталады. Мысалы, x=1, y=1, z=0 болєанда  Ø(xÙy)ÚØz  формуланыѕ логикалыќ мјні аќиќат болады, яєни Ø(xÙy)ÚØz =1.

Логикалыќ амалдар сияќты, формуланыѕ барлыќ мїмкін болєан мјндері оныѕ аќиќаттыќ кестесі кґмегімен берілу мїмкін.

Мысалы, ØxÚy®хÙØу  формуласы їшін аќиќаттыќ кестесініѕ кґрінісі тґмендегідей:

 

х

у

Øx

Øу

ØxÚy

хÙØу

ØxÚy®хÙØу

1

1

0

0

1

0

1

0

0

0

1

1

0

1

0

1

1

0

1

1

0

1

0

0

0

1

0

0

 

Егер формуланыѕ ќўрамына n ќарапайым тўжырым енетін болса, онда ол нґл жјне бірден тўратын 2n  мјн ќабылдайды немесе формуланыѕ аќиќаттыќ кестесі  2n  ќатардан тўрады деп айтуєа болады.

 

1.8 Тўжырымдар алгебрасыныѕ пара-пар, тепе-теѕ аќиќат жјне тепе-теѕ жалєан формулалары

 

Егер логика алгебрасыныѕ А жјне В формулалары олардыѕ ќўрамына енетін ќарапайым тўжырымдарыныѕ кез келген мјндерінде бірдей мјн ќабылдаса, онда бўл формулалар пара-пар деп аталады. Формулалардыѕ пара-парлыєын º белгісімен белгілейміз, яєни

А ºВ Û А жјне В формулалары пара-пар.

Егер А формуласы оєан кіретін айнымалылардыѕ барлыќ мјндерінде  1 мјнді ќабылдайтын болса, онда бўл формула тепе-теѕ аќиќат (немесе тавтология) деп аталады.

Егер А формуласы оєан кіретін айнымалылардыѕ барлыќ мјндерінде  0 мјнді ќабылдайтын болса, онда бўл формула тепе-теѕ жалєан (немесе ќарама-ќайшылыќ) деп аталады.

Пара-парлыќ жјне эквиваленттік ўєымдары арасында мынадай байланыс бар: егер А жјне В формулалар пара-пар болса, онда А«В формуласы – тавтология, жјне керісінше, егер А«В формуласы тавтология болса, онда А жјне В формулалары пара-пар болады.