9 – лекция

 

предикаттар логикасы

 

3.1 Предикат ўєымы

 

Аныќтама 1. x1, x2, …, xn – пјндік айнымалылардыѕ символдары болсын. Пјндік айнымалылардыѕ (x1, x2, …, xn) топтары пјндік аймаќ деп аталатын W жиыныны тиісті болсын. W пјндік аймаєында аныќталєан n-орынды предикат деп,  W-ныѕ тўжырымдар жиынына бейнелеуін айтады.

Мысалдарды ќарастырар алдын n-орынды предикаттарєа квазианыќтама берейік:

Аныќтама. «n  айнымалыєа тјуелді жјне келесі ќасиетке ие болєан баяндамалы байланысты сґйлемі: айнымалылардыѕ орнына аныќ мјндер ќойылєанда аќиќат немесе жалєан болсын».

Мысал 1. D(x1, x2) = «x1 натурал саны x2 натурал санына бґлінеді (ќалдыќсыз)» - NN жиынында аныќталєан екі орынды предикат. Тїсінікті, D(4, 2)=1, D(3, 5)=0.

Мысал 2. Q(x) = «х2<-1, xR» - R наќты сандар жиынында аныќталєан бір орынды предикат. Q(-1)=0, Q()=0. Q(x) – тепе-теѕ жалєан екендігі тїсінікті, яєни Q(x) 0.

Мысал 3. R(x, y, z)= «x2+ y2z; x, y, zR» - R3 жиынында аныќталєан їш орынды предикат. R(1, 1, -2)=0, R(1, 1, 2)=1.

Мысал 4. S(x, y) = «sin2ху>-3; x, yR» - екі орынды тепе-теѕ аќиќат предикат.

Р(x1, x2, …, xn) - W аймаєында аныќталєан n-орынды предикат болсын. Онымен келесі тїрде аныќталєан екі жиынды байланыстырамыз:

IP={( x1, x2, …, xn )Î W | Р(x1, x2, …, xn)=1} – Р предикаттыѕ аќиќаттыќ жиыны,

LP={( x1, x2, …, xn)Î W | Р(x1, x2, …, xn)=0} – Р предикаттыѕ жалєандыќ жиыны.

Аныќтама 2. Р – W-да аныќталєан предикат болсын. Егер IP=W (LP=Æ) болса, онда Р тепе-теѕ аќиќат, егер LP=W (IP=Æ) болса, онда Р тепе-теѕ жалєан предикат деп аталады.

Егер IP ¹ W жјне LP ¹ Æ  болса, онда Р орындалатын предикат деп айтамыз.

R3 кеѕістікте 3 мысалдаєы      R(x, y, z) предикаттыѕ  IP  жјне LP жиындарын кґрсетейік (1 сурет).                                                         

                                                                 z                        IP

 

 

 

1 сурет

                             

                                                                                        у

                                             х                                                                     

3.2 Предикаттарєа логикалыќ амалдарды ќолдану

 

Аныќтама 3. Р – W-да аныќталєан предикат болсын. Р предикаттыѕ терістеуі дегеніміз  белгіленетін жјне W-да келесі тїрде аныќталєан предикат:

                      

P жјне Q – W-да аныќталєан предикаттар болсын.

P жјне Q предикаттардыѕ дизъюнкциясы (конъюнкциясы, импликациясы, эквиваленциясы) дегеніміз былай белгіленетін , ( (,, PQ), , ) жјне -да келесі тїрде аныќталатын предикат:

()

()

()

 

Аныќтама 4. Егер  аймаєына тиісті кез келген ( x1, x2, …, xn ) пјндік айнымалылардыѕ топтары їшін Р( x1, x2, …, xn )  Q( x1, x2, …, xn ) болса, онда P жјне Q предикаттар  аймаєында аныќталєан пара-пар предикаттар деп аталады (PQ).

 

Теорема 1.  аймаєында аныќталєан n – орынды предикаттардыѕ жиыны предикаттардыѕ бульдік алгебрасын ќўрайды, яєни олар їшін бульдік алгебраныѕ келесі 19 негізгі тепе-теѕдіктер орынды:

 

0.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

 

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

 

Мўнда 1 – -даєы тепе-теѕ аќиќат предикаттыѕ, ал 0 – тепе-теѕ жалєан предикаттыѕ белгілері.

Бўл теореманыѕ дўрыстыєы айќын. Ґйткені предикаттарєа ќолданылатын амалдар тўжырымдарєа ќолданылатын амалдар кґмегімен енгізілген, ал тўжырымдар бульдік алгебраны ќўрайды.