Аныќтама 1. x1, x2, …, xn – пјндік айнымалылардыѕ символдары болсын. Пјндік айнымалылардыѕ (x1, x2, …, xn) топтары пјндік аймаќ деп аталатын W жиыныны тиісті болсын. W пјндік аймаєында аныќталєан n-орынды предикат деп, W-ныѕ тўжырымдар жиынына бейнелеуін айтады.
Мысалдарды ќарастырар алдын n-орынды предикаттарєа квазианыќтама берейік:
Аныќтама. «n айнымалыєа тјуелді жјне келесі ќасиетке ие болєан баяндамалы байланысты сґйлемі: айнымалылардыѕ орнына аныќ мјндер ќойылєанда аќиќат немесе жалєан болсын».
Мысал 1.
D(x1, x2)
= «x1 натурал саны x2 натурал санына бґлінеді (ќалдыќсыз)»
- N
N
жиынында аныќталєан екі
орынды предикат. Тїсінікті, D(4, 2)=1, D(3, 5)=0.
Мысал 2.
Q(x) = «х2<-1,
x
R»
- R наќты сандар жиынында аныќталєан бір орынды предикат. Q(-1)=0, Q(
)=0.
Q(x) – тепе-теѕ жалєан екендігі тїсінікті, яєни Q(x)
0.
Мысал 3. R(x, y, z)= «x2+ y2
z;
x, y, z
R»
- R3 жиынында аныќталєан їш орынды предикат. R(1,
1, -2)=0, R(1, 1, 2)=1.
Мысал 4.
S(x, y) = «sin2ху>-3; x,
y
R»
- екі орынды тепе-теѕ аќиќат предикат.
Р(x1, x2, …, xn) - W аймаєында аныќталєан n-орынды предикат болсын. Онымен келесі тїрде аныќталєан екі жиынды байланыстырамыз:
IP={( x1, x2, …, xn )Î W | Р(x1, x2, …, xn)=1} – Р предикаттыѕ аќиќаттыќ жиыны,
LP={( x1, x2, …, xn)Î W | Р(x1, x2, …, xn)=0} – Р предикаттыѕ жалєандыќ жиыны.
Аныќтама 2. Р – W-да аныќталєан предикат болсын. Егер IP=W (LP=Æ) болса, онда Р тепе-теѕ аќиќат, егер LP=W (IP=Æ) болса, онда Р тепе-теѕ жалєан предикат деп аталады.
Егер IP ¹ W жјне LP ¹ Æ болса, онда Р орындалатын предикат деп айтамыз.
R3
кеѕістікте 3
мысалдаєы R(x, y, z) предикаттыѕ
IP
жјне LP жиындарын
кґрсетейік (1 сурет).

z
IP
1 сурет
у
х
Аныќтама
3.
Р –
W-да
аныќталєан предикат болсын. Р предикаттыѕ терістеуі дегеніміз
белгіленетін
жјне W-да
келесі тїрде аныќталєан предикат:
![]()
P жјне Q – W-да аныќталєан предикаттар болсын.
P
жјне
Q
предикаттардыѕ дизъюнкциясы (конъюнкциясы,
импликациясы,
эквиваленциясы)
дегеніміз былай белгіленетін
,
(
(
,
,
PQ),
,
) жјне
-да
келесі тїрде аныќталатын предикат:
![]()
(
)
(
)
(
)
Аныќтама
4.
Егер
аймаєына
тиісті кез келген
( x1,
x2,
…, xn
)
пјндік айнымалылардыѕ топтары
їшін Р( x1,
x2,
…, xn
)
Q( x1,
x2,
…, xn
)
болса, онда
P
жјне
Q
предикаттар
аймаєында
аныќталєан пара-пар
предикаттар деп
аталады (P
Q).
Теорема 1.
аймаєында
аныќталєан n
– орынды предикаттардыѕ
жиыны предикаттардыѕ бульдік алгебрасын ќўрайды, яєни олар їшін бульдік
алгебраныѕ келесі 19
негізгі тепе-теѕдіктер
орынды:
|
0.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
|
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
|
Мўнда
1 –
-даєы
тепе-теѕ аќиќат предикаттыѕ, ал
0 – тепе-теѕ
жалєан предикаттыѕ белгілері.
Бўл теореманыѕ дўрыстыєы айќын. Ґйткені предикаттарєа ќолданылатын амалдар тўжырымдарєа ќолданылатын амалдар кґмегімен енгізілген, ал тўжырымдар бульдік алгебраны ќўрайды.