Негізгі тїсініктемелер жјне терминдер
Сертификаттау – нормативтік ќўжаттарда белгіленген ґнім, процесс, жўмыс, ќызмет талаптарына сјйкестігін дайындаушы (сатушы, орындаушы) жјне тўтынушыдан тјуелсіз органмен жазбаша растау.
Сјйкестік сертификаттау – лайыќты тїрде сјйкестірілген ґнім, процесс немесе ќызмет наќты ґнімге немесе басќа нормативтік ќўжатќа сјйкестігіне ќажетті сенімділік ќамтамасыз етілетінін дјлелдейтін їшінші тараптыѕ іс ќимылы.
Сјйкестік сертификат – лайыќты тїрде сјйкестендірілген ґнім, процесс, жўмыс, ќызмет, техникалыќ реттемелер, стандарттар немесе басќа нормативтік ќўжаттар талаптарына сјйкестігіне ќажетті сенімділік ќамтамасыз етілетіндігін кґрсететін мемлекеттік сертификаттау жїйесі ережелері бойынша берілген ќўжат.
Сјйкестік белгісі – осы ґнім, процесс, жўмыс, ќызмет наќты ґнімге немесе басќа нормативтік ќўжатќа сјйкестігіне ќажетті сенімділік ќамтамасыз етілетіндігі кґрсетілетін мемлекеттік сертификаттау жїйесі ережелеріне сјйкес ќолданылєан, белгіленген тјртіпте ќорєалынєан белгі.
Сјйкестік туралы декларация – белгілі талаптарєа сјйкестігін кујландыратын нысанда, мемлекеттік сертификаттау жїйесімен белгіленген, жеткізуші ќўжат.
Тіркеу (аккредиттеу) – сертификаттау органдары немесе сынау зертханалары (орталыќ) ретінде белгілі салада жўмысты жїзеге асыратын ујкілетті мемлекеттік басќару органдарымен мекеме ќўќыќтылыєын ресми мойындау.
Сертификаттаудыѕ тїрлері
Міндетті сертификаттау дегеніміз адамдардыѕ ґмірі, денсаулыєы, азаматтардыѕ мїлкі мен ќоршаєан орта їшін олардыѕ ќауіпсіздігін ќамтамасыз ететін стандарттыѕ немесе ґзге нормативтік ќўжаттыѕ міндетті талаптарына сјйкестігі тўрєысында міндетті сертификаттауєа жататын ґнімдердіѕ, жўмыстардыѕ, ќызмет кґрсетулердіѕ тізбесіне еѕгізілген ґнімдерді, жўмыстарды, ќызмет кґрсетулерді сертификаттау.
Міндетті сертификаттауєа жататын ґнімдердіѕ тізбесін Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі белгілейді.
Ерікті сертификаттау ґтініш берушініѕ (дайындаушылардыѕ, сатушылардыѕ) басшылыєы бойынша ґнімніѕ, процестердіѕ, жўмыстардыѕ, ќызмет кґрсетулердіѕ ґтініш беруші айќындайтын нормативтік ќўжаттардыѕ талаптарына сјйкестігін растау маќсатында жїргізіледі. Ерікті сертификаттау міндетті сертификаттауды алмастыра алмайды.
Сертификаттаудыѕ ќатысушылары
Сертификаттау жїйелеріне їш тїрде ќатысуы мїмкін: стандарттау жїйесіне жіберіледі; стандарттау жїйесіне ќатысу; стандарттау жїйесіне мїше болу.
Стандарттау жїйесіне жіберіледі дегеніміз - ґтініш берушілер осы жїйеніѕ ережелеріне сјйкес ґнімді сертификаттаудан ґткізуі мїмкін.
Сертификаттау жїйесініѕ ќатысушысы – осы ережелерге сјйкес їёі бар жјне жїйеде б саруёа ќатусатлн н@мдсA аQќЂрЈєа мї¬кІндіГі бар о°ган.
Сертификаттау жїйесініѕ мїшесі - осы жїйе ережелеріне сјйкес кїші бар жјне жїйе басќаруда ќатысуєа немесе басќаруєа мїмкіндік беретін орган.
Сонымен бірінші ќатысу тїрі јзірлеуші-ґндірістерге, ґнім жеткізушілерге жатады, ал ќалєан екі тїрі сертификаттау органдарыныѕ ўлттыќ, аймаќтыќ жјне халыќаралыќ сертификаттау жїйелерінде жўмыс атќаруына ќатысты.
Мойындау жґніндегі келісім
Мойындау жґніндегі келісім – бір немесе бірнеше сертификаттау жїйесініѕ атќарымдыќ элементін ќолданудан алынєан, басќа тараптармен ўсынєан нјтижелері бір тараптар ќабылдауда негізделген келісім.
Бўл келісімдер жалпы немесе жеке нјтижелерге ќатысты болу мїмкін, мысалы “сынау жґніндегі келісім”, “баќылау жґніндегі келісім” жјне т.б. Мойындау жґніндегі келісім ўлттыќ, аймаќтыќ жјне халыќаралыќ деѕгейде бекітіледі.
Бір тарапты келісім – екінші тараптыѕ жўмыс нјтижелерін бірінші тараппен ќабылдау.
Екі тарапты келісім – бўл ґзара мойындау келісім, яєни басќа тараптыѕ жўмыс нјтижелерін јрбір тараптармен ќабылдау.
Кґптарапты келісім – бўл екіден астам тараптардыѕ жўмыс нјтижелерін ґзара ќабылдау.
Осындай келісімдерде ќатысу тараптардыѕ ќўќыќтары мен міндеттері бірдей болуы мїмкін. Біраќ кейбір жаєдайларда тараптардыѕ мїмкіндіктері јр тїрлі болєандыќтан, келісім ќатынастары эквивалентті еместігін екі жаќты келісімде еске алу керек.
Сертификаттау жјне саудадаєы техникалыќ кедергілер
Сертификаттаудыѕ пайда болу себебі, тўтынушыєа тауарлардыѕ сапасы наќтылы стандарттардыѕ талаптарына сјйкес екендігіне кепілдік береді. Сертификаттаудыѕ дамуы мемлекетаралыќ саудаєа дўрыс ыќпалын жасауы айќын болды, мысалы: шеттен јкелуге рўќсат алу мезгілдері сертификатталєан тауар їшін маѕызды ќысќарды; ќаблдаушы елге тауарды ќайта сынауєа ќажеті жоќ, егер ол жеткізушініѕ сертификатын маќўлдаса.
Біраќ ўлттыќ сертификаттау жїйелерініѕ сан артуына байланысты олардыѕ ерекшеліктері кґбірек айќын белгіленеді. Бўл ерекшеліктер стандарттарєа, сертификаттау туралы заѕдарєа, сонымен ќатар сертификаттау процедураларыныѕ ережелеріне жјне т.б. байланысты. Сондыќтан халыќаралыќ саудада сертификаттаудыѕ басќа ролі мїлдем осыєан орай аныќталды - техникалыќ кедергі сияќты.
Сертификаттау кедергілері тек ќана кґрсетілген себептерге єана емес басќа да объективті айќын дјрежеде пайда болєан себептерге байланысты. Саудадаєы кедергілердіѕ пайда болу басќа механизмі, сертификаттауды мїлдем ішкі (немесе аймаќтыќты, мысалы ЕСта) рынокќа шет ел ґндіріс тауарларыныѕ енбеуініѕ ќорєанышы ретінде пайдалану. Осындай жаєдайда јкімшілік импортталєан тауарлардыѕ кїрделі сынауын ќолданады, сапа баќылау ќатаѕдыќты кїшейтеді, сынау процедурасына ќатысты (мысалы, сериясы 45000 европалыќ стандарттары) стандарттарды (мемлекеттік немесе аймаќтыќ) ќабылдайды, олар јрине шетелдік сертификаттардыѕ мойындауна сјулесі тїседі. Ал кейбір елдердіѕ сертификат мойындауы тіпті мїмкінсіз болады. Протекционизмдік јдістері трансўлттыќ бірлестіктердіѕ ќысымымен ўлттыќ міндетті стандарттардыѕ немесе техникалыќ регламенттердіѕ ќабылдауына кґбінесе байланысты. Бўл бірлестіктер ўлттыќ деѕгейдегі стандарттауда белсенді ќатысады жјне ўлттыќ стандарттау ўйымдарыныѕ ќызметін ќаржыландырудаєы негізгі бґлімін ќамсыздандыра отырып, техникалыќ комитеттердіѕ ќызметініѕ їстінен баќылау мїмкіншілігін алуєа ўмтылады.
Ќорыта келгенде, бјсеке кїрес аспабы ретінде стандартты пайдалану ыќтималдылыєы жоєары, сондыќтан мўндай жаєдайда шет ел жабдыќтаушысына ґнімніѕ сјйкестігін дјлелдеу жјне сертификатты алу ґте кїрделі.