ТИПТІК ОҚУ
БАҒДАРЛАМАСЫ
жоғары
кәсіптік білім
БАСТАУЫШ
МЕКТЕПТЕ ҚАЗАҚ ТІЛШ ОҚЫТУ ТЕОРИЯСЫ МЕН
ТЕХНОЛОҒИЯСЫ
050102—
"Бастауыш оқыту педағоғикасы мен әдістемесі"
мамандығы үшін
3 кредит
АЛҒЫСӨЗ
1. Абай атындағы Қазақ
¥лттық педағоғикалық университетінің
"Білім" тобындағы мамандықтар бойынша
Оқу-әдістемелік секциясы ЖАСАҒАН және
ҰСЫНҒАН
2. Қазақстан Республикасы
білім және ғылым министрліғінің 22.06.2006ж.,
Республикалық жоғары және жоғары оқу орнынан
кейінғі білім жөніндеғі Кеңес жиналысының Хаттама
шешімімен БЕКІТІЛҒЕН ЖӘНЕ ПАЙДАЛАНУҒА рұқсат
етілғен.
3.
"Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту теориясы мен
технолоғиясы" типғік оқу бағдарламасы
ҚР-ның Білім және Ғылым Министрліғінің №
289 11.05.2005ж. бүйрығына сәйкес шыққан
бағдарламаның орнына енғізілғен.
4.
Типтік оқу бағдарламасы 050102 — Бастауыш оқыту
педағоғикасы мен әдістемесі
мамандығы бойынша мемлекеттік
жалпыға міндетті білім стандартына сәйкес
жасалған.
5.
Бағдарламаны Абай атындағы Қазақ үлттық педағоғикалық
университетінің Психолоғия-педағоғика
факультетінің кеңесі ұсынған.
«28» 09.2006, №1 хаттама
Типтік бағдарлама Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым министірліғінің рұқсатынсыз
көбейтілмейді және таратылмайды.
ТҮСІНІКТЕМЕ
Бастауыш сыпып мұғалімдерін
кәсіптік деңғейде дайындауда қазақ тілінің
рөлі мен маңызы өте зор. Мұның себебі: 1)
бастауыш сыныпта Қазақ тілінің оқыту теориясы мен
технолоғиясы - ғылым; 2)қазақ тілі - бастауыш
мектептеғі неғізғі оқу пәні; 3) қазақ
тілі сабағы орыс тілінде жүрғізілетін мектептерде
мемлекетғік тіл ретінде оқытылады.
«Бастауыш мектепте қазақ
тілін оқыту теориясы мен технолоғиясы» пәнінің мақсаты
— болашақ бастауыш сынып мұғалімдеріне «Әліппені»,
«Әдебиеттік окуды», «Қазірғі қазақ тілі
ғрамматикасын» оқыту әдістемесінің теориясы мен
технолоғиясынан жүйелі білім беру, сабақ жүрғізу
әдіс-тәсілдерін меңғерту.
Пән мынадай міндеттерді кездейді:
*
«Әліппені»,
«Әдебиетғік оқуды»,
«Қазірғі қазақ тілі» ғрамматикасын
үйренудің заңдылықғары мен неғізғі
әдістемелік ұстанымдарды таныстыру;
*
бастауыш сыныпта оқытылатын білім мазмүлын және
оқыту жүйесін білдіру;
* сауат ашу технолоғиясын;
* әдебиеттік оку технолоғиясын;
* жазуға үйрету ғехнолоғиясын;
* ғрамматиканы оқыту технолоғиясын;
* тіл дамыту технолоғиясын;
*оқыту барысында шығармашылықпен жұмыс
жүрғізу технолоғиясын
көрсету;
Бастауыш оқыту педағоғикасы мен
әдістемесі факультетінде «Әліппе», «Әдебиеттік
оқу», «Қазақ тілін оқыту теориясы мен төхнолоғиясынан»
берілетін білім студенттердің мектеп қабырғасында алған
білімдеріне және алғашқы курстарда «Жалпы
психолоғиядан», «Педағоғикалық психолоғия»
мен «Жас ерекшелік психолоғиясынан», «Педағоғикадан» (әсіресе
«Тәрбие теориясы» мен «Дидактикадан»), содай-ақ
«Қазірғі қазақ тілі» курстарынан алған білімдеріне
неғізделеді.
Бұл
пән «Қазірғі қазақ тілі», «Бастауыш мектепте
казақ тілін окыту әдістемесі тарихы», «Балалар әдебиеті»
пәндерімен байланысты оқытылады.
Қазақ тілін
оқыту теориясы мен
технолоғиясынан студенттер дайындығына
қойылатын талаптар:
* қазақ тілін
меңғерту заңдылықтарын;
* қазақ тілін оқыту
мазмұны мен жүйесін;
* «Әліппе» оқулығы мен
оқу кешенінің мазмүнып;
* «Әдебиетғік оқу»
оқулығы мен оқу кешенінің мазмұнын;
* «Қазақ тілі»
оқулығы мен оқу кешенінің мазмұнын;
* қазақ тілін оқыту
принциптерін білуі тиіс;
* қазақ тілін оқыту
әдіс-тәсілдерін;
*
бастауыш сыныпта қазақ тілін оқытуды жоспарлауды
және күнтізбелік жоспар жасауды;
* сабақта қосымша
жұмыс түрлерін (дидактикалык материалдар, ойындар, ребустар т.б.) жүргізуді;
* сабақ беруді;
* сабақта қолданылатын
көрнекіліктерді жасауды;
* оқулықтарды талдауды
және сызбамен керсетуді;
* пікір айтуды;
* реферат жазуды;
*әдістемелік папка
жасауды (1.Жыл мезғілдері. 2.Әдептілік-әдемілік.
З.¥лттық дәстұр. 4.Жол ережесі.
5.Тазалық-денсаулық кепілі. б.Туған елім.. 7. Мектеп. 8.
Ата-ана. 9. Мұғалім. 10. Балғын-балдырған) үйренуі
тиіс.
ПӘННІҢ
МАЗМҮНЫ
Пәннің
обьектісі - бастауыш оқыту педагогикасы мен әдістемесі
мамандығы бойынша ҚР мемлекеттік стандарты талаптарына сәйкес
болашақ бастауыш мұғалімдерінің жоғары
педагогикалық кәсіптік білімінің құрамдасы
ретіндегі әліппе, әдебиеттік оқу, қазақ тілін
оқытудан әдістемелік білім, білік, дағды.
Пәнді
оқытуда теориялық, практикалық әдіс,
әдебиеттермен жүмыс, салыстыру, көрнекілік әдіс,
талдау, жинақтау әдістері пайдаланылады.
Қазақ
тілін оқыту әдістемесі - қазақ тілін
оқытудың теориясы мен технологиясын зерттейтін ғылым.
Бастауыш оқыту педагогикасы мен әдістемесі факультеті студенттері
бұл ғылымның мәліметтерін басқа
пәндердің әдістемесін оқып үйренуде кеңінен
ұштастыра қолданады.
Әдістемеден
терең білім беру - бастауыш сынып мұғалімдерін жоғары
кәсіптік деңгейде дайындалудың қажетті шарты.
Әліппе,
әдебиеттік оқу, қазақ тілін оқыту
әдістемесі ертеден бастау алып, біртіндеп даму үстінде болды.
Оның даму кезеңдерін 1929-1940 жылдар, 1940-1960 жылдар, 1960-1990
жылдар және қазіргі кезге дейін деп бөліп
қарастыруға болады. Аталған кезеңдерде әдістеме
ғылымы жан-жақты зерттелу үстінде болды, бастауыш
сатыдағы сауат ашу, әдебиеттік оқу, грамматика салаларынан
жеке -жеке әдістеме қалыптасты.
Қазақ
тілін оқыту теориясы мен технологиясы оқу пәні ретінде
Пәннің
объектісі, пәні және курстың міндеттері, оның
басқа ғылымдармен байланысы (психология, педагогика, лингвистика,
философия, психолингвистика,физиология т.б.).
Бастауыш
мектепте қазақ тілін оқытудың теориялық
негіздері.
Бастауыш
мектепте қазақ тілін оқытудың мақсаты мен
міндеттері. Бастауышта қазақ тілін оқытудың
мазмұны. Бастауышта қазак тілінен білім берудің мемлекеттік
стандарты. Қазақ тілінен мектепке дейінгі дайындық, бастауыш және негізгі орта мектеп бағдарламаларын
талдау. Қазақ тілін бастауыш мектепте оқыту әдістері.
Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқыту құралдары.
Қазақ тілінен бастауыш сыныптар үшін жасалған оқу-әдістемелік
топтама. Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытуды
ұйымдастыру формалары.
Балаларды
қазақ тілін оқуға дайындау. Қазақ тілін
оқытудағы сабақтастық байланыстар. Қазақ
тілін оқытудағы пәнішілік және пәнаралық
байланыс. Қазақ тілінен берілген білім, білік,
дағдыларға әрбір оқу жылының
соңындағы бағдарламалық талаптар. Білім, білік,
дағдыларды тексеру және бағалау. Бақылау түрлері
және қазақ тілін оқыту нәтижелерін
диагностикалау.
Бастауыш мектепте
қазақ тілін оқытудың технологиясы
Сауат ашү технологиясы: Сауат ашу технологиясының мектептегі оқу-тәрбие
жүмысының жалпы жүйсіндегі маңызы, сауат ашу
әдістемесінің лингвистикалық негіз және
психофизиологиялық негізі. Дыбыстық талдау-жинақтау
әдісі. Сауат ашу жүйесіндегі дәстүрлі әдіс
және қазіргі жаңалықтар. Балалардың сауат
ашуға психологиялық және тілдік дайындығы.
Олардың дайындығын зерттеу өлшемі. Сауат ашуды оқыту
процесі. Дайындық кезең, әліппе кезеңі және
әліппеден кейінгі кезең. Сауат ашу кезеңіндегі
оқу-тәрбие міндеттері. Оқу сабақтарының негізгі
түрлері. Бастапқы окуды қалыптастыру: буындап оқу,
тұтас сөзді дауысты дыбысқа бағыттай оқу. Тіл
дамыту: сөзге, сөйлемге, байланыстыра сөйлеуге үйрету.
Бастапқы жазуға үйрету, оның мазмұны мен
міндеттері, қазіргі «Жазу үлгілеріне» сипаттама. Жазуға
дағдыландыру этаптары. Соңғы кезеңдегі жазу сапасына
қойылатын талаптар. Жазудың дұрыстығын тексеру.
Оқу сабақтарында оқушыларға өздіктерінен
жұмыс жасату. Сауат ашуға арналған оқу -
әдістемелік топтама. Әдебиеттік
оқу технологиясы: Оқудың білімдік, тәрбиелік,
дамытушылық маңызы, мақсаты мен міндеттері. Бастауыш мектепке
арналған әдебиеттік оқу топтамасы. Әдебиеттік
оқудың түрлері. Оқу дағдысына сипаттама: саналы,
дұрыс, шапшаң, мәнерлеп оқу. Бастауыш сыныптарда
мәтінмен жүмыс жасаудың әдебилік және
психолого-педогогикалық негіздері. Оқушылардың көркем
шығармаларды қабылдау ерекшеліктері. Кіші жастағы
оқушыларды шығарманы оқуға және сонымен
жұмыс жасауға үйрету. Оқу сабақтарындағы
шығармашылық жұмыстар: толық, ықшам, іріктеп
сөзбен айту, сурет салу, диафильм жасау, драмалау т.б. Өздіктерінен
жұмыс жасау. Әр түрлі жанрдағы шығармаларды
оқудың технолоғиялық ерекшеліктері. Оқу
сабақтарының типтері, құрылымы, ерекшеліктері. Сыныптан
тыс оқу.
Фонетика.
сезжасам және ғрамматиканы оқыту
технолоғиясы: Кіші жастағы окушыларға
ғрамматиканы оқытудың мәні және оның
оқу-тәрбиелік міндеттері. Оқушыларда грамматикалық
және сөзжасам ұғымдарын қалыптастырудың
әдістемелік негіздері. Грамматикалық ұғымдардың
мәні. Оларды ұғыну қиындықтары. Грамматика және
сөзжасам жаттығулары, олардың типтері, қолданылуы.
Сөздің морфемалық қүрамын оқыту. Морфема
және орфография жаттығуларының өзара байланысы.
Морфология- тіл ғылымының бөлімі. Бастауыш мектепте сөз
таптарын оқытудың әдістемелік негіздері. Басауыш сыныптарда
морфологияны оқудың қиындықтары және оны
жеңу жолдары. Сөз таптарын оқыту барысындағы тіл дамыту
жұмыстары. Қазақ тілінің синтаксистік жүйесі.
Бастауыш мектепте синтаксис пен тыныс белгісінен қарапайым
мағлұматтар беру, оларды оқыту әдіс-тәсілдері.
Орфографияны
оқыту технологиясы: Орфография әдістемесіндегі
грамматикалық және грамматикаға қарсы бағыттар.
Орфографиялық дағды қалыптастыру. Орфография
жұмыстарының түрлері және оларды жүргізу.
Қазақ тілінен қолданылатын көрнекіліктер,
дидактикалық материалдар және оларды қолдану жолдары.
Тіл дамыту
технологиясы: Тіл дамытудың мақсат-міндеттері мен жолдары.
Сөйлеу туралы үғым және оны дамыту. Сөйлеу
әрекет ретінде.Онын түрлері мен қызметі.
Оқушылардың сөйлеуіне қойылатын
талаптар.Сөйлеу-ойлауды дамыту құралы. Сөздікпен
жұмыс жасау. Байланыстырып
сөйлеу және оны дамыту
міндеттері. Бастауыш сыныптардағы
жазбаша іс-қағаздарының түрлері. Ресми сөйлеу
жұмысы.
Қазақ
тілінің теориясы мен технологиясын оқыту барысында
оқушылардың әрекетін ұйымдастыру технологиясы.
Сауат
ашу, әдебиеттік оқу, қазақ тілінің қазіргі
сабақтарына қойылатын талаптар. Бастауыш сыныптағы
сабақ құрылымына казіргі көзқарастар.
Сабаққа дайындық және оны жоспарлау. Сауат ашу,
әдебиеттік оқу, қазақ тілі сабақтарында
оқушылар әрекетін ұйымдастырудың қазіргі
педагогикалық технологиялары. Оқушылардың оқу
әрекетін ұйымдастыру. Балалардың ойлауын, танымдық,
шығармашылық қабілетін дамыту. Оқушылардың
өздік әрекетіне жетекшілік жасау.
Сауат
ашу, әдебиеттік оқу, қазақ тілі сабақтарына
әдістемелік талдау жасау. Мұғалімнің
сабаққа дайындалуы, оны өткізуі және талдауы
барысындағы еңбегін ғылыми ұйымдастыру (НОТ).
Сауат ашу,
әдебиеттік оқу, қазақ тілінің сыныптан тыс
сабақтарында оқушылар әрекетін ұйымдастыру
технолоғиясы.
Оқушылардың
үйдегі оқу жұмысы. Сыныптан тыс сабақ түрлері.
Оқушылардың өздік шығармашылық әрекеттеріне
жетекшілік. Дәстүрлі емес және қызықты
жаттығуларды орындау әдіс-тәсілдері. Оқушылардың
таңдауы үшін жүргізілетін курстар. Бастауыш сыныптарда
әдебиеттік оқу мен қазақ тілін тереңдетіп
оқыту мүмкіндіктері.
Қазақ
тілі оқыту теориясы мен технологиясы-педагогикалық ғылым.
Сауат
ашуды, әдебиеттік оқуды, қазақ тілін бастапкы
оқыту жөніндегі ғылым. Психологиялық,
педагогикалық зерттеулердің оқыту теориясы меи технологиясын
дамытудағы ролі. Сауат ашуды, әдебиеттік оқуды,
қазақ тілін оқыту заңдылықтарын ғылыми
зерттеу әдістері. Педагогикалық практика. Озат тәжірибелерді
зерттеу. Зерттеу нәтижелерін практикаға енгізу. Курстық,
дипдомдық жұмыстарды орындалуы. Жақын, алыстағы
шетелдердегі оқыту жүйесінің алуан түрлі модельдерін
жасау.
Практикалық сабақтардың үлгі
тақырыптары:
І.Қазақтілін
меңгерудің заңдылықтары, әдістемелік принциптері.
2.Сауат ашу кезеңдерінде
оқушылар іс-әрекетін ұйымдастыру.
3. Сауат ашу әдісі.
4.Сауат ашу кезеңіндегі тіл дамыту
жұмыстары.
5. Оқу дағдысын
қалыптастыру.
б.Мәтінді қабылдауға
байланысты жүргізілетін жұмыстар.
7.Көркем шығармалардың
кейбір түрлерін оқыту.
8.Грамматиканы оқытудың
ғылыми негіздері мен мақсат, міндеттері.
9.Грамматика және тіл дамыту
жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері.
10. Орфография жүмыстарын
жүргізу әдіс-тәсілдері.
Студенттердің оқытушының жетекшілігімен
орындайтыи өздік жүмыстарыиың (ОСӨЖ) үлгі
тақырыптары:
1 .Бастауыш сыныптарда қазақ
тілін оқытудың теориялық негіздері
2.Бастауышта сыныптарда қазақ тілінен
білім берудің мемлекптік
стандарты.
З.Бастауыш сыныптарда қазақ
тілін оқыту құралдары.
4.Қазақ тілін
оқытудағы пәнішілік және пәнаралық
байланыс.
5. Сауат ашудың
лингвистикалық негізі.
б.Оқушылардың жас
ерекшеліктеріне
қарай сауат ашу
сабағына қойылатын
психологиялық-педагогикалық талаптар.
7.Сауат ашу технологиясының дамуы,
қазіргі проблемалар.
8.Сауат ашу кезеңіндегі жұмыстар.
9.Сауат ашу кезеңінде
пайдаланылатын көрнекі кұралдар.
1О."Әдебиеттік
оқу" пәнінің мазмұны.
11.Әдебиеттік оқу
пәнінің окыту әдістері мен құралдары.
12.Әдебиеттік оку
— балаларды адамгершілікке, еңбекке, этикаға тәрбиелеу
құралы.
12.Ертегілер мен мысалдарды оқыту
ерекшеліктері.
ІЗ.Сыныптан тыс оқуды ұйымдастыру
және оның әдістемелік жүйесі.
14.0қу
сабақтарындаоқушылармен жүрғізілетін өздік
жұмыстар.
15.Әдебиеттік оқуда
қолданылатын қазіргі педагогикалық технологияларға
сипаттама (дамыта оқыту, проблемалық оқыту және
модульдік оқыту т.б.)
1б.Бастауыш мектепте грамматиканы
оқытудың мәні.
17. Грамматикалық
ұғымдарды ұғындыру жүмыстары.
18.Грамматикалық және
сезжасам
жаттығулары,
олардың типтері,
қолданылуы.
19. Ережелерді меңгерту
технологиясы.
2О.Сөз таптарын оқыту
барысындағы тіл дамыту жұмыстары.
21 .Стилистика мен синтаксис материалдарын оқыту технологиясы.
22.Қазақ тілін оқытуда қазіргі педагогикалық
технологияларды пайдалану.
23.Орфографиялық дағды
қалыптастырудың әдістемелік жағдайлары.
24.Тіл дамыту -бастауыш сыныптарда қазақ тілін
оқытудың негізгі принципі.
25.Мазмұндама мен шығарма жұмыстары.
Студентғердің
өздік жүмыстарының (СӨЖ)
үлғі тақырыптары:
1. Бастауыш мектепте
қазақ тілін оқытудың әдістері.
2. Бастауыш сыныптарға
арналған қазақ тілі бағдарламасы.
3.
Сауат ашу кезеңінде балалардың жас
ерекшеліктеріне қойылатын
педагогикалық талаптар.
4.
Сауат ашу кезеңдерінде ұйымдастыруға болатын
шығармашылық жұмыс түрлері.
5.Сауат ашу барысында жазуға
қойылатын талаптар.
б.Оқуға үйрету
технологиясы.
7.
Бастауыш сыныптардың "Ана
тілі" оқулықтарының құрылысы мен мазмұны.
8. "Ана тілі"
оқулықтарына енген материалдар және оларды оқыту.
9. Мәтінді қабылдауға
оқушыларды психологиялық дайындау.
10.Мәтінге байланысты
жүргізілетін сөздік жүмысы.
11 .Оқу сабақтарындағы
шығармашылық жұмыстар.
12. Мақал,мәтел,
жұмбақ, жаңылтпаштарды оқыту ерекшеліктері.
13. Оқу сабақтарында
қолданылатын көрнекі құралдар.
14. Қазақ тілі
бағдарламасы, мазмұны, материалдардың әр
сыныптағы орны.
15. Қазақ тілі
сабақтарындағы сөздік жұмысының ерекшеліктері.
16. Граматикалық
ұғымдарды оқыту.
17.Бастауыш сыныптардағы сөз
тіркесі және сөйлемдермен жүргізілетін
жұмыстардың мазмұны және міндеттері.
18.Орфография жұмыстарының
түрлері және оларды жүргізу тәсілдері.
19.Оқушылардың
орфографиялық қателері, оларды болдырмау және түзету
жолдары.
20.Байланыстырып сөйлеудің
кейбір психологиялық, педагогикалық және лингвистикалық
ерекшеліктері.
21.0қушылардық мазмұндама мен
шығарма жүмыстарынан жіберген қателерін түзету.
22.Бастауыш сыныптардағы жазбаша
іс қағаздарының түрлері.
23.Қазақ тілінен
оқушылардың білімін, білігін және дағдысын тексеру.
25.Бастауыш мектепте
қазақ тілінен жургізілетін қазіргі сабақ.
Қазіргі педагогикалық технологиялар.
Қазақ
тілін оқыту теориясы мен технологиясынан курстық
жұмыстың
үлгі
тақырыптары:
І.Сауат
ашу барысында оқушылардың оқу
дағдыларын қалыптастыру
жолдары.
2.Қазақ тілі
сабақтарында қазіргі педагогикалық технологияны
қолдану.
3.Ауыз әдебиеті үлгілері
арқылы окушыларды адамгершілікке тәрбиелеу жолдары.
4.Әдебиеттік оқу
сабақтарында жүргізілетін шығармашылық жұмыстар.
5.Қазақ тілін оқытуда дидактикалық ойындарды пайдалану.
б.Сыныптан тыс оқудың
оқушылардың білімін тереңдетуге ықпалы.
ҰСЫНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1.
Әбдікәрімова Т., Рахметова С, Қабатаева Б. Ана тілі.
Оқыту әдістемесі. -А., 1999.
2. Рахметова С. Қазақ тілін
оқыту әдістемесі. А., 2005.
3. Рахметова С, Жаманқұлова П., Қабатаева
Б. Ана тілін оқыту әдістемесі. -А.,1998.
4. Уәйісова Ғ., Жұмабаева Ә. Қазақ
тілі. Оқыту әдістемесі.- А., 1999.
5. Бейсенбаева 3. Сөзжасамды
окытудың ғылыми-әдістемелік негіздері. —А., 1998.
6. Үшінші мыңжылдықтың оқулығы:
жасау, шығару және тарату.- А., 2003.
7. Смирнов С.А. Технология как
средств обучения второго поколения. —М., 2005.
8. Бітібаева Қ. Әдебиетті
оқытудың инновациялық технологиясы. -Өскемен,
2002.
9. Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001- 2010 жылдарға
арналған мемлекеттік
бағдарламасы. "Егемен
Қазақстан", 2001 ж. 14 ақпан.
І0.ҚР Жалпы орта білім
берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Жалпы бастауыш
білім. - А., 2003.
11. Сауат ашу бағдарламасы
(1-сынып). -А., 2003.
12. Әдебиеттік оқу
бағдарламасы (2,3,4-сыныптар). _А., 2003.
13. Қазақ тілі
бағдарламасы (2,3,4-сыпыптар). -А., 2003.
14. Әуелбаев Ш., т.б.
"Әліппе" оқулығына әдістемелік
нұсқау. -А., 2000.
15. "Әліппе",
"Әліппе серігі", "Жазу үлгілері". -А.,
2000-2002.
16. Әбдікәрімова Т.,
Рахметова С, Қабатаева Б.
"Ана тілі" окулықтары (2,3.4-сыныптарға
арналған). -А., 2001-2003.
17. Рахметова С,
Қабатаева Б. "Ана
тілі"
оқулықтарына
әдістемелік нүсқаулар. - А., 2001-2003.