ТИПТІК
ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ
жоғары кәсіптік білім
БАСТАУЫШ МЕКТЕПТЕ ДҮНИЕТАНУ ПӘНІН ОҚЫТУДЫҢ
ТЕОРИЯСЫ МЕН ТЕХНОЛОГИЯСЫ
050102-«Педагогика
және бастауыш білім беру әдістемесі» мамандығы бойынша
3 кредит (135
сағат)
АЛҒЫСӨЗ
1. Абай атыпдағы Қазақ
ұлттық педагогикалық университетінің «Білім»
тобындағы мамандықтар бойынша оқу-әдістемелік секциясы
ЖАСАҒАН және ҰСЫНҒАН.
2.
Қазақстан
Республикасы білім және ғылым министрлігінің 22.06.2006ж., Республикалық жоғары
және жоғары оқу
орнынан кейінгі білім жөніндегі Кеңес
жиналысының Хаттама шешімімен БЕКІТІЛГЕН ЖӘНЕ
ПІАЙДАЛАНУҒА рұқсат етілген.
3.
«Дүниетану пәнін оқытудың теориясы мен
технологиясы» типтік оқу бағдарламасы Қ.Р-ның Білім
және ғылым министрлігінің № 289
11.05.2005 ж. бұйрығына сәйкес шыққан бағдарламаның орнына енгізілген.
4.
Типтік оқу бағдарламасы 050102 — «Педагогика және
бастауыш білім беру әдістемесі» мамандығы бойынша мемлекеттік
жалпыға міндетті білім стандартына сәйкес жасалған.
5.
Бағдарлама басылымға Абай атындағы Қазақ
ұлттық педагогикалық университетінің
Оқу-әдістемелік бірлестігі баспаға ұсынған.
Хаттама №7 27.10.2006 ж.
Осы типтік бағдарламаны
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігінің
рұқсатынсыз көбейтілмейді және таратылмайды.
Түсініктеме
хат
Қазіргі
кездегі білім беру бағытындағы өзгерістер бастауыш мектеп
мұғалімдерін дайындауға, соның ішінде
"Дүниетану пәнін оқытудың теориясы мен
технологиясын" жетілдіру мақсатын койып отыр.
Бастауыш мектеп мұғалімі:
-
Дүниетану пәні бойынша мемлекеттік стандарт пен оның
талаптарын;
-
Дүниетану пәнінің бағдарламасын;
-
Дүниетану пәнінің мазмұнын;
-
Дүниетану пәнінің оқыту әдістері мен
тәсілдерін;
- оқыту технологияларын;
- осы білімдер мен
дағдыларды пайдалана алуы тиіс
Бүл пәнді оқытуға 3 кредит бөлінген.
Бүл сағаттар былайша бөлінген:
- Лекциялық курс — 30
сағат;
- Семинар сабақ—15
сағат;
- студенттің
оқытушының басшылығымен орындайтын өздік жұмысы
(СОӨЖ) —45сағат;
- Студенттің өз бетімен орындайтын жұмысы
(СӨЖ) — 45 сағат.
Студенттердің бұл пәннің мазмұнын
толық игеруі үшін келесі пәндерден
алған білімдерін пайдаланулары тиіс:
"Дүниетану
негіздері", "Жасөспірімдер физиологиясы",
"Қоғамтану", "Педагогика", "Экология"
және "Дүниетану пәнінен корнекіліктер дайындау
әдістемесі", т. б.
"Дүниетану
пәнін оқытудың теориясы мен технологиясы" пәнін
оқытуда мазмұны жағынан жақын пәндер мыналар:
Математика,
қазақ тілі, ана тілі, т. б. пәндерді оқыту
әдістемелері. Сондықтан осы пәндерден алған білімдерін
студенттер пайдалана алулары қажет.
Пәнді
оқыту үрдісінде білімді бағалау келесі жүйемен
жүргізіледі:
-
Лекция кезіндегі тестілік бақылау — 2 балл;
-
Семинар сабағында жұмыс — 4 балл;
-
Студенттің мұғалім басшылығымен өзі
орындайтын тапсырмалары — 5 балл;
-
Аралық бақылау — 5 балл;
-
Соңғы бақылау — 20 балл;
-
Қосымша балл;
-
Студенттің
ғылыми зерттеу не
ғылыми басылымдар бойынша жұмыстары — 10 балл.
Пәннің
мазмұны
"Дүниетану
пәнін оқытудың теориясы мен технологиясы" — ғылыми
педагогиклық пән. Оның бастауыш білім беру жүйесіндегі
орны.
Лекциялық
курста мемлекеттік білім беру стандарты, оқу бағдарламалары,
қазіргі кездегі көп нұсқалық бағдарламалы
оқулықтар талданады; оқыту әдістемелері
оқытылады; әдістемелік тәсілдер, сабақ түрлері
(кіріспе, аралас, заттық, қорытынды, топсеруен, ойын,
сарамандық, пікірталас) пайдаланылады.
Семинар
сабақтарда күнделікті сабактар әдістемелері, сабақтан
тыс, сыныптан тыс жұмыстар талданады. Көпшілік жұмыстарды
өткізу, ұйымдастыру және дайындау жұмыстары.
Оқушылардың мұғалімнің кемегімен өз бетімен
орындайтып тапсырмаларында бастауыш сынып оқушыларына қажетті
такырыптар шығарылады. Онда сабақ түрлері бойынша әр
түрлі сабақтардың кеңейтілген сабақ жоспарлары
талданады.
Окушы
білім-білігін, дағдысын бағалаудың жолдары мен түрлері
қарастырылады.
Материалдық база,
көрнекіліктер, тірі табиғат мүйісі, оны ұйымдастыру
жолдары қарастырылады. Кіші комплектілі мектептер, олардың
ерекшелігі талданады.
«Дүниетаиуды
оқытудың теориисы мен технологиясы» пәнінен
лекция тақырыптары
1.
"Дүниетануды
оқытудың теориясы мен технологиясы" пәнінің
мақсаты мен міндеті.
«Дүниетануды
оқытудың теориясы мен технологиясы» пәнінің зертеу
әдістері, басқа ғылымдармен байланысы. «Дүниетануды
оқытудың теориясы мен технологиясының» оқу пәні.
Оның негізгі компоненттері.
2. Жаратылыстану
пәндерін окыту әдістемссініц даму тарихы,
кезеңдері.
XVIII ғасыр — жаратылыстану пәнінің
оқу пәні ретінде енгізілуі. Академик В.Ф. Зуев — жаратылыстану
әдістемесінің неғізін салушы, еңбектері,
әдістемелік ұсыныстары. XIX ғасырдағы
А.Я. Гердтің, жаратылыстану пәнін оқыту әдістемесі
бағытындағы еңбектері. Д.Н. Кайгородов, В.В. Половцов
еңбектері. Кеңес дәуірі. Б.Е. Райковтың, И.И.
Полянскидің, Н.К. Крупскаяның, К.П. Ягодовскийдің
әдістемелік еңбектері. Қазіргі кезевдегі дамуы. Қазіргі
кезең. М.Н. Скаткин, П.П. Завитова, Л.Ф. Мельчаков, З.А.
Клепининаның жаратылыстану пәндерін оқытудағы енбектері.
ҚР-ның ғалым әдіскерлері — Т. Мусақұлов,
Б.В. Мұханов, А.К. Аймағанбетова, К. Жүнісова, т. б.
еңбектері. Жана бағдарлама мен оқулықтар,
оку-әдістемелік кешендері, олардың ролі, маңызы.
3. Дүниетану пәніиің
мазмұны, құрылымы, ерекшелігі.
Оқу
пәнінің мазмұнындағы негізгі принциптер:
жүйелілігі, ғылымилығы түсініктілігі,
дәйектілігі. Оқу пәні мазмұнының басқа
пәндерден ерекшелігі, мазмұнына байланысты, оқыту
әдістемесіндегі ерекшеліктер. Дүниетану пәнінің
мазмұнының ерекшелігі: елі табиғат пен тірі табиғат
байланысы; адамның органикалық дүниедегі орны, адамның қоғамдағы,
отбасындағы орны, қоғамдағы байланыстар.
4. Оқушыларды
жан-жақты тәрбиелеудегі оның тұлғалық
қасиеттерін
дамытудағы оқу пәнінің рөлі.
Пәннің
тәрбиелік мүмкіндіктері: дүниетанымдық,
эстетикалық, әкологиялық, санитарлы-гигиеналық,
еңбекке тәрбиелеу. Оның оқу пәнінің
мазмұнындағы мүмкіндігін көрсету.
5.
Оқушының пәндік компитеттілігін
(құзіреттілігін) қалыптастыру.
Пәннің
мазмүнына байланысты дүниетанымдық ұғымдар мен
көзқарастарды қалыптастыру жолдары. Дүниетанымдық
білімнің маңызы, оны күнделікті өмірде
қажеттілігі, әр түрлі құбылыс
аралығындағы байланысты көруге, білім
біртұтастығын қалыптастыру негізінде оның
маңыздылығын көрсету. Оқушыда ақпараттылық
мәдениет, өз бетімен жұмыс істей білу, ойлау білу
қабілетін қалыптастыру. Шығармашылық, сын
тұрғысындағы ойлай білу, әр түрлі жүмыс
нысандарын ұйымдастыра отырып, дүниетанымдық ұғымды қалыптастыру:
сезімдік, логикалық, абстарктылы ойлауға бағыттау.
Алғашқы ұғымдардың біртіндеп ұғымдар
жүйесіне ауысуын
қалыптастыру. Білімнің білік пен дағдыға айналуы.
6. Оқыту адістері, тәсілдері.
Олардың классификациясы. Оқыту технологиялары,
оларды пайдалану жолдары талаптар. Оқыту әдістері
мен тәсілдерін тиімді таңдау Окыту әдістері. Оқыту
әдістерінің түрлері, оған қойылатын жолдары.
7. Оқыту
нысандары, сабақ түрлері, оған қойылатын талаптар.
Дәстүрлі
емес сабақтар, олардың ерекшелігі. Сабақ сабаққа
койылатын талаптар. Сабақтың құрылымы. Сабақ
типтері: кіріспе, корытынды, топсеруен, сарамандық, зертханалық, аралас,
заттық, олардың ерекшеліктері. Дәстүрлі емес
сабақтар түрлері: ойын, пікірталас, т. б. сабақ
түрлері, олардың маңызы, өткізу әдістемесі.
8. Материалдық база. Пән мазмұнына
байланысты жеке, топпен, сыныппен өткізілетін жұмыс түрлері,
оларды өткізудің әдістемесі.
Оқушыпардың
білімін пайдалана отырып, тірі табиғат мүйісінде, мектеп
жанындағы учаскеде, мектеп бөлмесіндегі тапсырмалар,
тәжірибелер, бақылаулар жүргізу, оларды жинақтау,
қорытындылау: жеке, топпен, сыныппен өткізілетін жұмыс
түрлері. Материалдық базаның маңызы. Сабақ
кернекілігі. Бөлме өсімдіктері — тірі табиғат бұрышы.
Географиялық алаң. Корнекіліктерді кешенді
түрде пайдалану
мүмкіндіктері.
9. Оқушы білім-білігі, дағдысын
тексерудің жолдары.
Бағалауға
койылатын қазіргі кездегі критерийлер. Оқушы білім-білігін,
дағдысын тексерудің әр түрлі жолдары: сөздік,
сызықтық диктанттар, сигналды карточкалар, кесте, мылқау
суреттер. Оларды пайдаланудың жолдары. Бағалауға
қойылатын критерийлер, оларды жүйелі түрде есепке
алудың тиімділігі.
10. Кіші комплектілі мектептерде оқыту
ерекшеліктері.
Кіші
комплектілі мектептердегі сабақтың ерекшелігі. Кіші комплектілі
мектептерге арналған бағдарламалар. Сабақ түрлері.
Материалдық база, оқушылардың өздік жұмысын
ұйымдастыру жолдары.
Семинар сабақтарының такырыптары
1.
«Дүниетануды
оқытудың
теориясы мен технологиясы»— педагогикалық ғылым.
2.
Дүниетануды
оқытудың
теориясы мен технологиясының басқа ғылымдармен байланысы.
3.
Дүниетану пәнін оқытудағы қазіргі
кезеңдегі өзгерістер, талаптар, оларды іске асыру жолдары.
4.
Дүниетану пәнінің мазмұны, оған байланысты
оқытудағы әдістемелік ерекшеліктер.
5.
Дүниетану пәнінің оқушы
тұлғалық қасиеттерін қалыптастырудағы
рөлі.
6.
Оқушының пәндік компитенттілігін (құзырлылығын)
қалыптастырудың жолдары.
7.
Оқыту әдістері мен тәсілдері, қазіргі кездегі
оған қойылатын талаптар.
8.
Оқыту нысандары, олардың ерекшеліктері.
9.
Оқушылармен, топпен, жеке және сыныппен өткізілетін
жұмыстардың ерекшелігі.
10.
Материаддық база, оның маңызы.
11.
Оқушының білім-білігін, дағдысын
қалыптастырудың тиімді жолдары.
12.
Қазіргі кездегі кіші
комплектілі мектептер жағдайлары, олардағы жұмыстарды талдау.
Студентттің оқытушының
басшылығымен орындайтын өздік
жумысының тақырыптары
1.
Мемлекеттік білім стандартын (1—4 сыныптар) талдау.
2.
Оқу бағдарламаларын (1—4 сынып) талдау.
3.
Оқулықтарды (1—4 сыныптар) талдау.
4.
Оқу-әдістемелік кешендер мен қосымша әдебиетті
талдау.
5.
Тақырыптық жоспар жасау (1—4 сыныптар).
6
Жылдық жоспар жасау (1 —4
сыныптар).
7.
Кіріспе сабаққа күнделікті сабақ жоспары.
8.
Қорытынды сабақтың жоспары.
9.
Сарамандық сабақ жоспары.
10. Зертханалық сабақ
жоспары.
11. Заттық сабақ, оның
ерекшелігі, жоспары.
12. Аралас сабақ, оның
ерекшелігі, жоспары.
13. Топсеруенді ұйымдастыру мен
өткізу әдістемесі.
14. Сыныптан тыс өткізілетін
жұмыстар.
Студенттердін
өз бетімен орындайтын жұмыстарының тақырыптары:
1.
Дүниетану пәнін
қазіргі кездегі оқытудағы проблемалар.
2.
Оқудықтар мен оку әдістемелік кешендеріне (2
нұсқа) талдау жасау.
3.
Дүниетану пәнін оқытудағы
жергілікті жер материалын пайдаланудың маңызы, оны сабақта
пайдалану мүмкіндіктері.
4.
Тірі табиғат бұрышы. Аквариумның тірі табиғат
бірлестігі ретінде рөлі.
5.
Қазіргі кездегі оқыту әдістері мен
тәсілдерінің ерекшеліктері.
6.
Оқушмлардың
мәтінмен жұмыс істеу
дағдысын
қалыптастыру жолдары.
7.
Оқушының шығармашылық кабілеттерін
арттырудың жолдары.
8.
Оқушының
қосымша
әдебиеттермен жұмыс істей
алу дағдысын қалыптастыру
жолдары.
9.
Көрнекіліктермен, суреттермен жұмыс істеу дағдысын
қалыптастыру жолдары.
10. Оқушының өздік
жұмыстарын ұйымдастыру жолдары.
11. Мәтіннен қажеті
ақпаратты іздеу жолдары.
12. Оқу пәнінің мәтіні
негізінде ойлай білу дағдысын қалыптастыру жолдары.
ІЗ.Оқушылардың
танымдық белсенділігін арттырудың жолдары.
Курстық жұмыстың тақырыптары:
1.
Дүниетану
пәнінің
оқушылардың
дүниетанымдық
қабілетін қалыптастырудағы рөлі.
2.
Әстетикалық тәрбие берудегі дүниетану
пәнінің мүмкіндіктері.
3.
Дүниетану пәнінің басқа пәндермен
байланысы, оның маңызы.
4.
Дүииетану пәнін оқытуға койылатын қазіргі
кездегі талаптар.
5.
Дүниетану пәнінің санитарлы-гигиеналық
тәрбие берудегі рөлі.
6.
Дүниетану пәнін оқыту әдістемесін жетілдіру
бағытындағы қазіргі кездегі жұмыс.
7.
Табиғатқа топсеруен өткізу, оның тәрбиелік
мәні.
8.
Көрнекіліктерді
Дүниетану
пәнін оқытуда пайдалана
отырып, оқушының ойлау қабілетін арттыру жолдары.
9.
Дүниетану пәнін оқытуда жергілікті жер
материалдарын пайдаланудың маңызы.
10.
Оқушылардың
Дүниетану
пәнінен өздік жұмыстары, олардың маңызы.
11.
Оқушының танымдық қызығушылығын
арттырудың жолдары.
12.
Оқушылардың бақылау жұмыстарын
ұйымдастыру, оның маңызы.
13.
Тәжірибе қою,
оны бақылау, қорытынды шығара білу дағдысын
қалыптастыру жолдары.
Әдебиеттер тізімі
1.
Аймағамбетова
Қ.А., Жүнісова К.Ж.
«Дүниетану»
оқулығына әдістемелік нұсқау. Алматы,
1998.
2.
Аймағамбетова
Қ.А., Олейник 3.
«Дүниетану»
оқулығына үлестірмелі дидактикалық материал,
Алматы 1998.
3. Аквилиева Ғ.Н. Наблюдения
и опыт на уроках природоведения. Пособие для учителей начальных классов. М.,
Просвещение, 1988.
4. Батурицкая Н.В. Дидактический
материал по природоведения 4 класс. Минск, Нар.
Асвета, 1985., 1985.
5. Бибик Н.М. Ознакомление с окружающим миром во 2
классе. Пособие для учителей. Киев. Рад. Школа, 1984.
6. Горощенко В.П.,
Степанов И.А, Методика
преиодавания природоведения. М.,
Просвещение, 1984.
7. Гуленкова М.А., Красникова
А.А. Летняя полевая практика по ботанике. М, Просвещение, 1976.
8. Гребенннков В. Миллион загадок.
Новосибирск, 1980.
9. Гетьман В.Ф..
Әкскурсии по природоведения в 2 и 3 классах. Пособие для учителя. Киев, Рад.
Школа, 1983.
10. Горощенко В.П.
Хрестоматия по природоведения. М., Просвещение, 1979.
11. Горощенко В.П., Мельчаков Л.Ф. Основы природоведения. М.,
1983.
12. Груздева Н.В., Морозова Ғ.Н. Думаем, играем,
творим, познавая окружающий мир. М., 1994.
13. Деревягин Г.Я. Птицы - друзья леса и
сада. Алматы, 1995.
14. Захлебный А.Н., Суравегина И.Т.
Әкологическое
образование школьников во внеклассной работе. М.,
Просвещение, 1984.
15. Запартович Б.В. С любовью к природе. Дидактический
материал по природоведения для начальной
школы. М., Просвещение, 1983.
16. Ишмухамедова Н.Б. Сезонные әкскурсии с основами экологии.
Алматы,1995.
17. Ковалева Ғ.Е. Методика подготовки студентов к
преподавания природоведения в 4 классе. Л., ЛГПИ, 1976.
18. Клинковская Н.И., Пасечник В.В. Комнатные растения в школе М.,
Просвещение, 1986.
19. Культура кочевников на рубежах веков. Алматы, 1995.
20. Красная книга Казахстана. Алматы, 199.
21. Клепинина З.А., Чистова Л.П. Уроки природоведения во 2 классе. М.,
Просвещение, 1990.
22. Ковшарь А.Ф.Заповедники Казахстана. Алма-Ата, 1989.
23. Минаева В.М. Внеклассная работа по природоведения в начальных классах.
Минск . Нар. Асвета, 1980.
24. Муханов Б.В. Растительный и животный мир Казахстана. Алма-Ата, 1978.
25. Мустафина Р.М. Представления, культуры, образы у казахов. Алма-Ата,
1989.
26. Пакулова Н.А. Формирование познавательных интересов младших
школьников в процессе изучения
природоведения ао 2 классе. Свердловск, СПИ, 1983.
27. Пакулова В.М., Кузнецова В.П.
Методика преподавания
природоведения. М., Просвещение, 1980.
28. Папорков М.А. Учебно-опытная работа на пришкольном участке. Пособие
для учителя М., Просвещенне, 1980.
29. Сорокумова Б.А. Уроки экологии в начальной школе.
Пособие для учителя, 1994.
30. «Дүниетану» оқулығының хрестоматиясы 3.
Олейник, Қ.
Аймағамбетова, К. Жүнісова. Алматы, 1998.
Құрастырушылары:
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық
университетінің «Химия мен жаратылыстану пәндерін оқыту
әдістемесі» кафедрасының доценті, педагогика
ғылымдарының кандидаты Қисымова Ә.Қ., педагогика
ғылымдарының кандидаты, доцент Ізбасарова Р.Ш.