1. Оқу үрдісіндегі пәннің алатын орны, мақсаты мен міндеті

 

1.1Пәннің оқыту мақсаты – Бейорганикалық тұздар, сілітілер бейорганикалық заттардың химиялық технологиясының негізгі бөліміне жастады. Бұл бөлімнің негізіне бейорганикалық тұздарды, тыңайтқыштарды өңдеу , технологиялық құрылысымен танысу, өндірістің негізгі көрсеткіштерімен мамандарды таныстырып және оқытып дайындау.

 

1.2 Пәннді оқыту міндеті  – Мемлекеттік жалпы стандарт бойынша жоғары білім негізінде 050720 БЕйорганикалық заттардың химиялық  технологиясы мамандығына инженер химик-технологтарды прогрессивті технологияларды жетілдіру және шикізат қорларын үнемдейтін техникалық процестер негізінде дайындау.

1.3  Студенттер пәнді меңгеру үшін қажетті  пәндер тізімі.

Студеттер  бұл пәнді меңгеру үшін төмендегі пәндерді білу қажет: жалпы химия, физикалық химия, физика, жалпы химиялық  технология.

            Курсты оқытуда  оқу жоспарында  аудиториялық және аудиториядан тыс  сабақ түрі қарастырылған.Аудиториялық оқытуда  лекциялық және лабораториялық сабақ түрі көрсетілген. Аудиториядан тыс  студенттердің өзіндік жұмыстары  доклад, реферат және оқытушымен бірге дайындалу қарастырылған.

           

2.      Оқу жоспарынан көшірме

 

Триместр

Апта саны

Жүктемені  семестр және сабақ түріне байланысты бөлу

Сағат саны

 

 

 

 

 

 

 

 

Қорытынды бақылау

Лекция

Практи-калық

сабақ

семинар

Суденд. жеке

жұмыс

Лабора-ториялық

сабақ

ОСӨЖ

Курсотық жұмыс

СӨЖ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

6

10

30

 

 

 

15

45

+

45

135

емтихан

барлығы

 

30

 

 

 

15

45

+

45

135


3 Пәннің құрамы

 

Модульдер,бөлімнің, тақырыптың аталуы . олардың негізгі мазмұны

Модуль, бөлім, тақырып бойынша сағат саны

Мәсе-лелік жағдаят

Әде-биет

Тақырыпты оқып болғаннан кейін студент нені меңгеруі керек

 

 

 

лекциялар

Лабора-ториялық жұмыс

Практи-калық жұмыс

СӨЖ

ОСӨЖ

 

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

1Модуль  Минералды  тұздар және тыңайтқыштар технологиясы

1.Кіріспе.  Бор қосылыстары. Индер кен орындарының бор шикізаты негізінде бор  материалдарын алудың кез-келген технологиялық үлгілерін құрастыра білу. Табиғи  бораттардың кристалохимиялық классификациясы және түзілу  ерекшеліктері. Индер бораттарының минералдық құрамының негізгі химиялық құрамы. Синтетикалық бораттардың сипаттамасы. Индер кен орындағы маңызды бораттар.   Бор шикізтының әлемдік қоры. Бор қосылыстарының өндірісінің әлемдегі жетістігі және күйі.

 

 

 

1,5

1,5

1

1-8

Табиғи  бораттардың кристалохимиялық классификациясы және түзілу  ерекшеліктер. Бор қосылыстарының өндірісінің әлемдегі жетістігі және күйі.

2. Бор кендерін минералды қышқылдармен және олардың қоспасымен  ыдырату  процестерінің динамикасы.  Көп компонентті  жүйеде  сілтілік және сілітілік жер метал бораттарын алудың технологиялық  жолдарын  физика- химиялық модельдеу. Бор шикізатын өңдеудің  сілтілік-термиялық әдісі.

 

 

 

1,5

1,5

2

1-8

Көп компонентті  жүйеде  сілтілік және сілітілік жер метал бораттарын алудың технологиялық  жолдарын  физика- химиялық модкельдеу.

3. Темір, алюминий, хром қосылыстары. Физико-химиялық қасиеттері: хлоридтерді, сульфаттарды, нитраттарды алу, қолдану. Темір, алюминий, хром окисдтері және гидраттары. Темір бар қалдықтардан және ерігіш  темір қосылыстарынан  темір, албминий, хром фосфаттарын алу. Темір, алюминий, хром фосфаттарын  ионалмастырғыш ретінде қолдану.

 

 

 

1,5

1,5

 

1-8

Темір, алюминий, хром қосылыстары. Физико-химиялық қасиеттері

4. Табиғи фосфаттар және фосфорит ұны. Апатит  және фосфорит кендерінің минералдық құрамы. Фосфор кендерінің   түрлері мен кен орындары. Физико-химилық және механикалық қасиеттері.  Фосфат шикізаттарын сақтау және тасымалдау. Фософрит ұны. Фосфаттардың химиялық өңдеудің өнімдері мен әдістері.

1,5

 

 

3

 

3

1-8

Апатит  және фосфорит кендерінің минералдық құрамы. Фосфаттардың химиялық өңдеудің өнімдері мен әдістері.

5. Жай суперфосфат. Суперфосфаттың  қасиеті мен құрамы. Қолданылуы. Өндіру әдісі. Өндірсітің физико-химиялық негізі. Процестер химизмі.

1,5

3

 

1,5

1,5

 

1-8

Суперфосфаттың  қасиеті мен құрамы. Қолданылуы. Өндіру әдісі.

6. Фосфаттардың  күкіртқышқылды  шайындылаудың физико-химиялық негізі. Процестер химизмі.  Фосфор қышқылын  күкірт  қышқылды  шайындылауда фосфаттардың ері жылдамдығы. Кальций  сульфатының  кристалдануы. Фосфаттардан фосфор қышқылын күкірт қышқылды шайындылау әдісі. Фософр қышқылын дигидратты тәсілмен экстракциялы шайындылау өндірісі.

 

 

 

1,5

1,5

 

1-8

Фосфаттардың  күкіртқышқылды  шайындылаудың физико-химиялық негізі. Процестер химизмі. 

7 Электротермиялық әдіспен фософрды және фосфор қышқылын өндіру. Фосфордың қасиеттері және оның  қосылыстары. Фосфордың және термиялық  фосфор қышқылын қолданылуы. Фосфаттардан электрлі  айдау арқылы фосфорды  өндіру. Термиялық фосфор қышқылын алу. Концнентрлі фосфор тыңайтқыштары.

 

 

 

1,5

1,5

 

1-8

Электротермиялық әдіспен фософрды және фосфор қышқылын өндіру. Фосфордың қасиеттері.

8.Қос және байытылған суперфосфаттар.   Құрамы және қасиеттері. Қолданылуы. Қос суперфосфат өндірісінің физико-химиялық негізі. Процестер химизмі. Қатты фазалардың кристалдануынсыз және крситалдануымен фосфор қышқылында фосфаттардың еруі. Қос суперфосфат өндірсі: камералы тәсіл, камерасыз тәсілдер. Қос суперфосфат алудың циклді әдістері.

3

3

 

1,5

 

 

 

Құрамы және қасиеттері. Қолданылуы. Қос суперфосфат өндірісінің физико-химиялық негізі. Процестер химизмі.

9 Байытылған суперфосфат. Преципитат. Кальций гидрофосфатын тұнбаға түсірудің физико—химиялық негізі. Преципитат өндірсі. Фосфориттердің азотты қышқылда ерітудің физико-химиялық негізі.

1,5

 

 

 

 

4

 

Кальций гидрофосфатын тұнбаға түсірудің физико—химиялық негізі. Преципитат өндірсі.

10 Термиялық фосфаттар. Термофосфаттар өндірісі.  Фосфаттарды фторсыздандыру. Балқытылған магнийлі фосфаттар, шыны  тәрізді полмерлер. Конденсацияланған фосфаттар. Дегидратталған  фосфаттар. Классификациясы, номенклатурасы, құрылысы. Кальций  дифосфаты. Кальций циклофосфаты, олардың құрамы, қасиеті, алынуы.

1,5

 

 

1,5

 

 

 

Термофосфаттар өндірісі.  Фосфаттарды фторсыздандыру

11 Минералды тыңайтыштардң ауыл-шаруашылығындағы орны.  Тыңайтқыштардың  түрі, өнімнің сапасы.  Өндірісте орындау орны. Фосфат шикізаттарын кен орнына байланысты сипаттама. Фосфатты байыту  әдістері және технологиясы. Күрделі  және сұйық тыңайтқыштар. Жемдік фосфаттар және оны  пайдалану дәрежесі.

1,5

 

 

 

1,5

 

 

Минералды тыңайтыштардң ауыл-шаруашылығын-дағы  орн ы

12 Жемдік фосфаттар, монокальцийфосфат. Кептіру және фторсыздандыру , өңдеу сатылары. Күрделі тыңайтқыштар технологиясы.. Өндіріс  қалдықтарын тыңайтқыш алуда  қолдану жолдары.

1,5

 

 

 

 

5

 

Жемдік фосфаттар, монокальций-фосфат. Кептіру және фторсыздандыру , өңдеу сатылары.

13. Азотты тыңайтқыштар. Аммоний селитрасы, сульфат аммониы,  аммоний хлориды, карбамид, және оның қасиеттері мен технологиясы.  Күрделі тыңайтқыштар, оның өнімдері, алыну жолдары. Аммофос, аммофосфат, қосаммоний және олардың салыстырмалы  құрамы.

3

3

 

1,5

1,5

 

 

Азотты тыңайтқыштар. қасиеттері

14. Калий тыңайтқыштар және оған сипаттама. Калий сульфатына сипаттама. Калий хлориді. Сильвиниттен калий хлоридін алу. Карналитті пайдалану. Калий сульфатын алу. Калилі рудаларды жан жақты өңдеу. Барий, натрий, кальций, фтор, хром, т.б.  тұхдарды  алу технологиясы. Барий тұздарын кальций  фтор, хром тұздарын пайдалану. өндіріс қалдықтары. Оларды өңдеу жолдары.

1,5

 

 

1,5

 

 

 

Калий тыңайтқыштар және оған сипаттама. Оларды өңдеу жолдары.

1 модуль бойынша

16,5

9

 

18

12

 

 

 

2 модуль  Натрий фосфатының технологиясы

15 Натрий үшкөпфосфаты, оның көрсеткіштері, сапасы. Өндірістің физико-химиялық негізі.  Реактивті  фосфор қышқылды тұздар өндірісі. Натрий ортофосфаты. Натрий ортофосфатын алу, қоснатрийфосфатты алу және қолдану.

3

3

 

3

1,5

 

1-8

Натрий үшкөпфосфаты, оның көрсеткіштері, сапасы. Өндірістің физико-химиялық негізі.

16. Натрий пирофосфаты. Шикізат түрлері. Процестің химизмі. Бейтераптандыру  процесініңі  көрсеткіштері және оның әсері. Пирофосфат  өндірісінің  технологиялық схемасы. Аппараттармен  олардың құрылысы.  Он сулы натрий пирофосфатын алу. Жылу және заттардың ағындарының  баланысын есептеу.  Өндіріс қалдықтары, оларды өңдеу , өнімге қойылатын талаптар.

1,5

 

 

3

1,5

 

1-8

Натрий пирофосфаты. Шикізат түрлері. Процестің химизмі. Бейтераптандыру  процесініңі  көрсеткіштері және оның әсері.

17 Натрий тұздары. Өнімнің түрлері, қолдану, өнімге қойылатын  талаптар. Табиғи  тұздықтан  ди- және мононатрий, тринатрийфосфат алу. Натрий сульфидін алуға қолданылатын шикізат. Технологиялық схемасы, қолданылатын аппараттарды  таңдап алу , өндіріс қалдықтары, оның құрамы, өңдеу жолдары.

1,5

 

 

3

1,5

6

1-8

Натрий тұздары. Өнімнің түрлері, қолдану, өнімге қойылатын  талаптар. Табиғи  тұздықтан  ди және моно натрий, тринатрийфосфат алу.

18 Хром тұздары. Қолданылуы саласы, өнімге қойылатын талаптар. Хром тұзын алу әдістері. Технологиялық кескіні, аппараттарды таңдау, есептеу жолдары, материалдық баланс есептеу. Өндіріс қалдықтары, оның құрамы, өңдеу жолдары.

 

 

 

3

1,5

 

1-8

Қолданылуы саласы, өнімше қойылатын талаптар. Хром тұзын алу әдістері.

19 Минералды тыңайтқыштар өндірісндегі табиғатты қорғау жолдары. Адам өміріне әсері және зиянды заттардың жіберілген шоғыры. Газ қалдықтарын, сұйық және қатты  қалдықтарды тазалау.

1,5

 

 

3

 

8,7,9

1-8

Минералды тыңайтқыштар өндірісндегі табиғатты қорғау жолдары. Адам өміріне әсері және зиянды заттардың жіберілген шоғыры.

2 модуль бойынша

7,5

3

 

15

6

 

 

 

3 модуль Сілті және сода өнімдері технолгиясы

 20 Сода  өнімдері, оның қаситеі, өнімге қойылатын талаптар. Қақталаған соданы  алу әдістері келешек жетістіктері. Өндірістегі бөлімдер және олардың байланысы. Қолданылатын шикізат сапасы. Әк тасын өртеу және  суын дайындау.

1,5

 

 

3

1,5

 

1-8

Сода  өнімдері, оның қаситеі, өнімге қойылатын талаптар. Қақталаған соданы  алу әдістері келешек жетістіктері.

21. Қақталған соданы аммиакты әдіспен алу жолдары. Абсорбция бөлімінің кескіні. Аппараттардың тұздықтың физика-химиялық негізі.  Ерігіштік диаграмма тепе –теңдігі. Натрий пайдалану дәрежесі. Карбонизациялау дәрежесі. Карбонизациялау бағанасының жұмыс істеуі. Бикорбанатты қақтау. Температураның әсері. Қолданылатын аппараттар. Аммиакты өңдеудің физика-химиялық негізі. Тұнбаның қасиеті. Аппаратуралық құрылысы.

1,5

3

 

3

1,5

10

1-8

Қақталған соданы аммиакты әдіспен алу жолдары. Абсорбция бөлімінің кескіні. Аппараттардың тұздықтың физика-химиялық негізі.

22 Сода өндірсіндегі экологиялық жағдайы, қосымша өнімдерді өңдеу. Қалдықсыз әдістер.Тазалау. физика-химиялық негізі. Құрғақ және ылғал әдістер. Әдістің негізгі схемасы. Өндірістің негізгі сатысы.

1,5

 

 

3

 

 

1-8

Сода өндірсіндегі экологиялық жағдай., қосымша өнімдерді өңдеу.

23 Натрий сілтісін алу технологиясы. Әдістердің ерекшеліктері мен кемшіліктері. Электрохимиялық әдіс. Қондырғы кесіні және көрсеткіштері. Феритті және әкті әдіс. Физика- химиялық негізі.

1,5

 

 

3

1,5

11

1-8

Натрий сілтісін салу технологиясы. Әдістердің ерекшеліктері мен кемшіліктері.

3 модуль бойынша

6

3

 

12

4,5

 

 

 

Барлығы

30

15

 

45

22,5

 

 

 

 


3.1. Мәселелік сұрақтар

 1 модуль Минералды  тұздар және тыңайтқыштар технологиясы

1.Синтетикалық бораттардың сипаттамасы. Индер кен орындағы маңызды бораттар. 

2. Бор шикізтының әлемдік қоры. Бор қосылыстарының өндірісінің әлемдегі жетістігі және күйі.

3 Фосфат шикізаттарын сақтау және тасымалдау.

4 Фосфориттердің азотты қышқылда ерітудің физико-химиялық негізі.

5 Өндіріс  қалдықтарын тыңайтқыш алуда  қолдану жолдары.

2 модуль Натрий фосфатының технологиясы

6Өндіріс қалдықтары, оларды өңдеу , өнімге қойылатын талаптар.

7Минералды тыңайтқыштар өндірісндегі табиғатты қорғау жолдары.

8 Адам өміріне әсері және зиянды заттардың жіберілген шоғыры.

9Газ қалдықтарын, сұйық және қатты  қалдықтарды тазалау.

3 модуль Сілті және сода өнімдері технолгиясы

10 Қақталған соданы алудың жаңа әдістері

11Феритті және әкті әдіс. Физика- химиялық негізі.

 

3.2            Әр модуль бойынша  лабораториялық жұмыстардың  атауы мен номері 

1 модуль Минералды  тұздар және тыңайтқыштар технологиясы

1Аммофостың алынуы және оның сапасын тексеру

2. Жай суперфосфаттың алынуы

3. Қос суперфосфаттың алынуы

2 модуль Натрий фосфатының технологиясы

4.Үшкөпфосфат натрийдің алынуы

3 модуль Сілті және сода өнімдері технолгиясы

5.Қақталған соданың аммиак әдісімен алынуы

 

3.3.            ОСӨЖ   модуль бойынша  атауы мен номері

1 модуль Минералды  тұздар және тыңайтқыштар технологиясы

1. Бор қосылыстары. Индер кен орындарының бор шикізаты негізінде бор  материалдарын алудың кез-келген технологиялық үлгілерін құрастыра білу. Табиғи  бораттардың кристалохимиялық классификациясы және түзілу  ерекшеліктері.

2. Бор шикізатын өңдеудің  сілтілік-термиялық әдісі.

3. Темір, алюминий, хром қосылыстары. Физико-химиялық қасиеттері: хлоридтерді, сульфаттарды, нитраттарды алу, қолдану.

4. Жай суперфосфат. Өндіру әдісі. Өндірістің матриеалдық және жылулық балансын есептеу

5. Фосфаттардың  күкіртқышқылды  шайындылаудың физико-химиялық негізі.

6. Электротермиялық әдіспен фософрды және фосфор қышқылын өндіру

7. Минералды тыңайтыштардң  өндірісніде  шикізаттың шығындық мөлшерін реагентерді, отын,су ауаның шығынын есептеу. Ауыл-шаруашылығындағы орны

8. Күрделі тыңайтқыштар, оның өнімдері, алыну жолдары.

2 модуль Натрий фосфатының технологиясы

      9 Реактивті  фосфор қышқылды тұздар өндірісі.

    10. Пирофосфат  өндірісінің  технологиялық схемасы. Өндірістің жылу және заттардың ағындарының  баланысын есептеу. 

    11. Натрий сульфидін алуға қолданылатын шикізат

    12. Хром тұздары. Қолданылуы саласы, өнімге қойылатын талаптар. Хром тұзын алу әдістері.

3 модуль Сілті және сода өнімдері технолгиясы

13. Қақталаған соданы  алу әдістері келешек жетістіктері. Өндірістің материалдық және жылулық балансын есептеу

14. Ерігіштік диаграмма тепе –теңдігі.

15. Феритті және әкті әдіс. Физика- химиялық негізі. Өндірістің материалдық және  жылулық балансын есептеу

 

3.4 СӨЖ   модуль бойынша  атауы мен номері

1 модуль Минералды  тұздар және тыңайтқыштар технологиясы

Жемдік  фосфаттар технологиясы

Монокальцийфосфат өндірісінің технологиясы

Күрделі тыңайтқыштар технологиясы

2 модуль Натрий фосфатының технологиясы

Қоснатрийфосфат өндірісінң технологиясы

3 модуль Сілті және сода өнімдері технолгиясы

Каустикалық сода өндірісінің технологиясын сипаттау

 

3.5 Курстық жұмыстардың атауы мен номері

1. Қос суперфосфаттың өндірісінің технологиялық жобасы

2. Жай суперфосфат өндірісінің технологиялық жобасы

3. Үшкөпфосфат натрий  өндірісінің  технологиялық  жобасы

4. Жай және қос аммоний фосфаттары өндірісінің технологиялық жобасы

5. Қақталған сода өндірісінің технологиялық жобасы

6. Монокальцийфосфат өндірісінің  технологиялық жобасы

 

4. Оқытуды техникалық құралдары  жәннің әдістемелік  тұрғыдан қамтамасыз етілуі

 4.1.   Оқулық,  оқу құралы, методикалық нұсқау, лекция конспектісі, анықтамалар және т.б.

4.1.1 Негізгі әдебиеттер

1.      Химическая технология неорганических веществ./Под ред. Ахметова Т.Г.  –М.: Химия, 2002. В 2 кн.

2.      Химическая технология неорганических веществ./Под ред. Ахметова Т.Г. -М.: Химия, 1998.

3.Позин М.Е. Технология минеральных солей и удобрений. –Л.: Химия, 1986.

4.      С.А.Крашенинников.  Технология соды. –М.: Химия, 1988.

5.      Зайцев И.Д., Ткач Г.А. и др. Производство соды. – М.: Химия, 1986.

6.      Якименко Л.М. Производство хлора, каустической соды и неорганических хлорпродуктов. –М.: Химия, 1974.

7.      Расчеты по технологии неорганических веществ. / Под ред. П.В.Дыбиной. –М.: Химия, 1973.

8.      Расчеты по технологии неорганических веществ. Учебное пособие для вузов /Под ред. М.Е.Позина. –Л.: Химия, 1977.

9.      Постников Н.И. Термическая фосфорная кислота, соли и удобрения на ее основе. М.: Химия, 1976.

10.  В.Ф. Кармышев  Химическая переработка фосфоритов.-М.: Химия, 1983.-304с.

 

4.1.2 Қосымша әдебиеттер          

1.      Гильманова Г.Б. и др. Триполифосфат натрия. Технология и методика расчетов.  Методические указания к курсовому и дипломному проектированию. –Шымкент: КазХТИ, 1993.

2. Кадирбаева А.А. Сарсенбиева Р.К. Минералды тұздар мен тыңайтқыштардың химиялық технологиясы пәнінен әдістемелік нұсқау.- Шымкент: ОҚМУ, 2007.-53б.

 

5. 200__/200___ оқу жылында жұмыстық оқу барғдарламаға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар

 

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

 

Жұмыстық оқу бағдарламасы кафедраның “____”________200__ж. (хаттама ______) мәжілісінде қайта қаралып, енгізілген өзгеосітер бекітілді.

 

Кафедра меңгерушісі _____________________________

           

Енгізлген өзерістер келісілді:__________________ институт директоры            ______________________________________________

       “____”________200__ж.

 

_____________________институттың әдістемелік комиссиясының төрағасы ___________________________

        “____”________200__ж.