050701 «Биотехнология»мамандығының
«Микроорганизмдер
Биотехнологиясы» пәні бойынша
ІІІ-курс студенттеріне аралған СӨЖ ұйымдастыруға арналған
әдістемелік нұсқау
КІРІСПЕ
1 ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТ
Жеке және топ бойынша студенттердің өзіндік жұмысы танымдық қызметтің әр
түрлі түрлерін түсіндіреді, ол аудиториялық сабақта
және аутиториядан тыс уақытта жүзеге асырылады.
Аудиториядан тыс (студенттердің
өзіндік жұмысы ) СӨЖ- бұл әдістемелік нұсқаудың
көмегімен студентер өзі ұйымдастыратын және
жоспарлайтын оқу қызыметінің
негізгі түрі. Оған дәріс сабақтарға,
лабораториялық сабақтарға ағымда дайымдау,курстық
жобалар мен жұмысты дайындау, мемлекетік емтиханға дайындық
жасау, дипломдық жұмыстарды, жобаны
дайындау және т. б.
Берілген әдістемелік нұсқау
семестр бойынша студентердің өзі жасауы және үй
тапсырмасының бақылауының
жйынтығы. Тапсырманың күрделілігі әртүрлі,
оқытушы маман дайындау деңгейінде бастапқы мәлімет деңгейіне
байланысты дифференцирленген ұсыныс
жасайды,үлгерімі дұрыс болу үшін қосымша тақырыпты
оқып материалды тереңірек меңгерген жөн.
Биологиялық технологияның
( биотехнологияның ) адам баласына қажетті әртүрлі
сфераларына арналған керекті өнімдерді алуда
басқарылады. Бұлар технологиялар әртүрлі
биологиялық агенттің және жүйенің
–микроорганизмнің, вирустың, өсімдіктің және
жануардың клеткасын және ұлпасын, сондай-ақ клетка
сыртындағы затты және клетка компонентін каталитикалық
потенциалын қолдану негізде базаланады.
Қазіргі кезде биотехнологияны игеру және
өңдеу дүние жүзінің
барлық елдерде іс жүзіндегі қызметінде
биотехнологияны меңгеру маңызды
болады. Биотехнологияның жетістігінің басып озуы дамыған
елдердің экономикалық саясатының орталық мақсатының
бірі болып табылады. Биотехнологияның лидері болып ауыл шаруашылығына,
фармацевтикаға, тамақ және химия өндірісіне арналған бүгінде биотехнологияның көп жылдық тәжрибесін жиналған
АҚШ, Жапония саналады.
СӨЖ бойынша тапсырма
студенттердің заңдылықтарды іздеуде, анализдеуде, шығармашылық
жұмысқа қабілеттілігі
дамуда.
СӨЖ ұйымдастыру
бойыншабаяндама тақырыбы және реферат,оның мазмұна сол
пәнің мазмұнына сәйкес болады. СӨЖ ұйымдастыруда,
есептің формасын, жұмыстың көлемін бағалауда критерия жасау және оның мерзімін
бекітуде. СӨЖ жұмыстары және мақсаттары студенттердің оқулық мүмкіндіктеріне
сай келеді.Тақырыптарың мақсаты, оқу жоспарының
талабына сай рефераттар тізбектеле
орналасқан.
2.ПӘННІҢ МАҚСАТЫ, МӘНІ ЖӘНЕ
ОҚУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОНЫҢ ОРНЫ
2.1 ПӘНДІ ОҚЫТУ МАҚСАТЫ
Микроорганизмдер биотехнологиясы биотехнология
саласының негізгі салаларының бірі, ол көптеген маңызды биопрепарат пен өнімді алуға
байланысты. «Микроорганизмдер биотехнологиясы» курсының мақсаты
студенттердібиотехнологияда қолданылатын микробиологиялық
процесстердің принциптері мен жəне ерекшіліктерімен таныстырып,
продуцент микроорганизмдер жəне шикізатқа қойылатын
талаптармен, микроорганизмдерді өсіру əдістерімен, қажетті өнімдерді
бөліп алу жəне тазалау əдістерімен,
микробиологиялық синтез бен трансформацияға
негізделген нақты өнеркəсіптік өндірістермен таныстыру.
Лаборатория сабақтарында студенттер өндірістік микроорганизмдер
штаммдарымен танысып, олардың морфологиялық, культуралды жəне
физиологиялық қасиеттерін зерттейді.
2.2 ПӘНДІ ОҚЫТУДЫҢ
НЕГІЗГІ МІНДЕТІ
Пəнді оқытудың мақсаты биотехнологияның мақсаты
мен міндеті, микробиологиялық процестерінің принциптері мен
ерекшеліктері; өндірістік
микроорганизмдердің жоғары өнімді штамдарын алу; оларды өсіру
мен сақтау
жөнінде түсінік беру. Антибиотиктер, ферменттер, аминқышқылдары,
полисахаридтер, органикалық қышқылдар мен нейтральды өнімдер,
өсімдіктерді қорғау мен тыңайтуға арналған
бактериалды препараттар, бір клеткалы организмдер белогын өндірісте өндіру
тəсілдерімен таныстыру.
Пəнді оқытудағы алғы шартs болатын пəндер:«Микробиология
жəне вирусология», «Генетика», «Биоорганикалық
химия».«Микроорганизмдер биотехнологиясы» мына пəндермен байланысты:«Өсімдіктер
биотехнологиясы», «Инженерлік энзимология» жəне бұл пəн
«Биотехнология» бөлімінің студенттерін комплексті дайындауды қамтамасыз
етеді.
Студенттер білуі қажет: микроорганизмдерді дақылдаудың
негіздерін,
микробиологиялық синтез нəтижесінде алынатын өнімдер мен
биомасса жинау
процестерінің технологиясын;соңғы өнім мен шикізатқа
қойылатын талаптарды.
Білулері қажет:
- Микроорганизмдер дақылдармен
жұмыс жасай;
- Дақылдар мен
препараттардың тазалығы мен активтілігін анықтай;
- Продуценттердің өсуін
бақылап, практикада микроорганизмдер
биотехнологиясы жөніндегі
білімдерін қолданады.
2.3 ОСЫ ПӘНДІ ОҚЫТУ ҮШІН МІНДЕТТІ ТҮРДЕ СУДЕНТТЕР МЕҢГЕРУІ
КЕРЕК, ПӘНДЕРДІҢ ТІЗІМІ
«Микроорганизмдер биотехнология» пәнін оқып
білуде бірқатар пәндерді оқып білу керек: «Микробиология және
вирусология»,«Генетика», «Бейорганикалық химия», «Биохимия», «Жалпы және
молекулалық генетика», «Жасушалық
биотехнология», «Инженерлік энзимология» және 050701 «Биотехнология» мамандығы бойынша
студенттерді комплексті дайындауды қамтамасызету
керек.
Пәнді оқытуда
теориялық және іс жүзіндегі жаңалығының қалыты болып сәйкестенуін бекіту үшін
кейс-әдісін қолдану керек.Ол оқытушының және
студентің шығармашылығын мен инициативасын өзіндік жұмыстың
дамуымен педагогикалық жетекшілігінің тиімді сәйкестенуіне мүмкіндік
жасайды.Одан басқа да кейстер зерттеу қабілетін аналитикалық
дамытады, жағдайларды анализ жасауды өңдейді, стратегияны
жоспарлауда басқару шешімдерін қолданады.
Кейс- бұл оқулық материалдары онда іс жүзінде проблемалар формаланған, жеке немесе
коллективті түрде оны шешуді іздену ұсынылған.
Типтік оқу жоспары бойынша пәнің
минимальды жұмысшы көлемі 180 сағатты құрайды.
3 ОҚУ ЖОСПАРЫНАН КӨШІРМЕ
|
Тримес тр |
Апта саны |
Семестрге және сабақ түріне бөлінген сағаттың саны |
Сағат тың бар лы ғы |
Қор тын ды бақыл лау |
||||||
|
Дәріс |
Практик ал ық |
Лабо рат ориялық |
СЗЖ |
Курс тық жұм ыс |
СӨЖ |
О СӨЖ |
||||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
11 |
|
ҮІІ |
10 |
30 |
- |
30 |
- |
ҮІІ |
60 |
60 |
180 |
Ем ти хан |
4 БІЛІМІН БАҚЫЛАУ КЕСТЕСІ
|
Айы |
қыркүйек |
қазан |
қараша |
|
||||||||||||
|
Күні |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Апта саны |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
|
|
||||
|
Бақылау жұмысы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
1/0,5 |
1/0,5 |
1/0,5 |
1/0,5 |
1/0,5 |
1/0,5 |
1/0,5 |
1/0,5 |
|
|
|
||||
|
ЛЖС жұмысы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
1/0,5 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
1/0,5 |
1/0,5 |
|
|
||||
|
ОСӨЖ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
1/0,5 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
1/0,5 |
1/0,5 |
|
|
||||
|
Аралық тапсырма |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
|
|
5/2,5 |
|
|
5/2,5 |
|
|
3/1,5 |
|
|
3/1,5 |
|
|
3/1,5 |
|
Модуль бойынша сынақ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Макс/мин |
|
|
|
3/1,5 |
|
|
3/1,5 |
|
|
3/1,5 |
|
|
|
|
|
|
|
Қосынды балл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
3/1,5 |
8/4 |
21/ 10,5 |
26/ 13 |
31/ 15,5 |
44/ 22 |
49/ 24,5 |
52/ 26 |
60/ 30 |
|
|
||||
|
Қорытынды бақылау балы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
40/20 |
|
||||
Лабораториялық – 15 жұмыстар *1
балл – 15 балл, ОСӨЖ –15 жұмыстар * 1
балл – 15 балл,3 модуль бойынша сынақ – 3 балл*9 балл, бақылау жұмысы – 16 жұмыс*0,5
балл-8 балл, аралық тапсырма – 5+5+3 балл -13 балл. 5 Практикалық жұмыстың
лабораториялық жұмыстың аталуы және нөмері.
5 ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ
АТАЛУЫ ЖӘНЕ НӨМЕРІ
№1 Модуль Микробиологиялық
биотехнологияның негіздері.
Микробты биомасса алуға негізделген
биотехнологиялық процестер
Өндіріс регламенті
бойынша қоректік ортаны дайындау.Қоректік орталарды және ыдыстарды зарарсыздау әдістері.
Қоректік ортаның
зарарсыздығын бақылау
Бастапқы культураның
түріне және продуценттің түріне байланысты егіс материалдарға сипаттама беру.
Микроорганизмдерді
культивирлеу.Негізгі әдістер және сандық сипаттамалар.
Биомассаны алу. Биомассаны анықтау әдістері.
Шикі протеинің құрамын анықтау және құрғақ
биомассадағы ылғалды анықтау. Нан ашытқысындағ
биомассаның сапасын анықтау
Азықтық
микробты ақуызды алу
№2 Модуль. Органикалық қышқалдар
мен нейтральды (бейтарап) өнімдер алу.Органикалық қышқылдар
алу. Микробиологиялық синтез өнімдерін алу: аминқышқылдары,ферменттер,
витаминдер, полисахаридтер, липидтер.
7.Спирттің және сүт
қышқылының ашуы. Сүт қышқылын және
спиртті анықтау 8.Азықтық биомассадан липидті экстракциялап бөліп
алу
№3 Модуль Дəрілік
жəне профилактикалық препараттардың биотехнолгиялық өндірісі.
Металл биотехнологиясы. Қоршаған орта биотехнологиясы.Тағам өнімдері
мен сусындарының микробиологиялық өндірісі.
9. Ішек микрофлорасын қалыпына келтіретін
препарат алу
10. Антибиотиктер продуценті. Антибиотиктік
активтілігін анықтау
11. Күрделі органикалық субстраттардың
биоконверсиясы. Клетчатканыыдыратушы микроорганизмдер. Көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдер
12. Лизогения. Лизогенді бактерияларды бөлуіп
алу
13. Темір тотықтырушы бактерияны бөліп
алу және анықтау
6 МОДУЛЬ БОЙЫНША ОСӨЖ АТАЛУЫ ЖӘНЕ НОМЕРІ
№1 Модуль.Микробиологиялық
биотехнология негізгі. Микробты
биомассаны алудың негізі, биотехнологиялық өндіріс
1.
Кіріспе бақылау.
2.
Бақылау жұмысқа дайындау, № 1-7
3.
Коллоквиумды тапсыру және дайындау. №1.
4.
Лабораториялық жұмысқа дайындалу. №1-6.
5.
Жеке тапсырма №1.
№2 Модуль.
Органикалық қышқылды және нейтралды өнімді алу.
Микробиологиялық синтез өнімін
алу: амин қышқылы, фермент, витамин, полисахарид, липид
1. Бақылау жұмысқа
дайындалу № 5-8.
2. Коллонвиумға
дайындалу тапсыру №2.
3. Лабораториялық жұмысқа
дайындық №7-8
4. Жеке тапсырма №2.
№3 Модуль. Дәрілік биотехнологиялық өндіріс
және профилактикалық зат. Металдардың биотехнологиясы. Қоршаған
орта биотехнологиясы
1.
Бақылау жұмысқа дайындық № 16-20
2.
Коллоквиум тапсыруға дайындық №3
3.
Лаборатоиялық жұмысқа дайындық
№9-13.
4.
Жеке тапсырма №3
7 ОСӨЖ АРНАЛҒАН ЖЕКЕ ТАПСЫРМА МАЗМҰНЫ МЕН ТҮРЛЕРІ
1.
Жалпы биотехнологияның актуальды проблемалары
туралы реферат
(20-25бет).
2.
Экспериментальды мәнінің кинематикалық
параметрлерінің типтік есебі. Өздігінен алған (2-3 сызба, 5-7
бет).
3.
Биотехнологияның белгілі проблемасын графикалық
өрнектеу.
(1 парақ формат №1. 5-7 бет түсіндірме
жазба қолмен жазылған).
4.
Жалпы биотехнологияның бір проблемасынан әдебиеттерден
жасаған анализдермен патенттік ізденіс (15-20 бет қолмен жазылған).
5.
Тақырып бойынша материал жинау.
6.
Глоссария жазу
7.
Тақырыпқа презентация жасау
8.
Маңызды ойындарға қатысу немесе өңдеу
9.
Топтап және жеке жобаны жасау
10. Лектордың
келісімімен басқа да жеке тапсырма беріледі. (лабораториялық қондырғы
құруға макет жасау т.б.).
8
МОДУЛЬ БОЙЫНША СӨЖ АТАЛУЫ
МЕН НОМЕРІ
№1 Модуль.Микробиологиялық
биотехнология негізгі. Микробты
биомассаны алудың
негізі, биотехнологиялық өндіріс
1.Биотехнология ғылыми пән.
2.Биотехнологияның даму
тарихы,биотехнологияның мәні мен
мақсаты.
3.Биотехнология және негізгі бағыт.Даму перспективасы.
4. Микроорганизмнің өндірістік штамын құрудың және
оның бағалы
қасиетін сақтау проблемасының қазіргі заманғы әдісі.
5.«Популяциялық беріктікке»
және «автоселекцияға» түсінік.
6.Микроорганизм штамын сақтаудың
негізгі әдісі.
7.Биотехнологиялық
процестер:жүйелі және сатылап іске асыру
принциптері.
8.Биоөндірісте қолданылатын
шикізаттар.
9.Микроорганизмді культивирлеу
10.Қоректік ортаны алу.
11. Беттік және түптік
культивирлеу.
12.Микроорганизмді культивирлеудің үздіксіз
және периодты
культивирлеу процесі, олардың
жетістіктері мен кемшіліктері.
13.Метаболит синтезіне және өндірістік
штамның өсуіне
культивирлеу шартының әсері.
14. Микробтық ақуыз өндірісі.Ауыл
шаруашылық жануарларының
және адам баласының қоректенуіне арналған ақуыздың
мәні.
15.Ақуызды алудың микробиологиялық әдісінің
артықшылығы.
16.Ақуыздың микроорганизмдер-продуценті.Ақуыз затың
алынатын көзі- микроорганизмге қойылатын талаптар.
17.Микробты биомассаны алуға
арналған шикізаттар:өсімдік
түрінің шикізаттары,этил және метил спирті,табиғи
газ,мұнайдың
көмірсулары.
18. Коммерциялық ақуыз өнім
19. Өсімдікті қорғауға арналған бактериялық тыңайтқыштар және
микробиологиялық заттар.Өсімдікті
қорғайтын және
жануарларды зиянкестерден сақтайтын
микробиологиялық
заттардың артықшылығы.
20.Микробтық препаратты алуға арналған
энтомопатогенді-
микроорганизмді қолдану.
21.Препарат алу технологиясы. Бактериялық тыңайтқышты
алу:
нитрогин, ризоторфин.
№2 Модуль. Органикалық
қышқылды және нейтралды өнімді алу. Микробиологиялық синтез өнімін алу: амин қышқылы,
фермент, витамин, полисахарид, липид
1.
Органикалық қышқыл алу.Сірке қышқылын
алу.Сірке-қышқылды
бактерияны культивирлеудің шарты және шикізаты.
2.
Беттік және түптік әдіспен сірке қышқылын
алу.
3.
Лимон қышықлын алу. Лимон қышқылы
продуценті.
4.
Негізгі шикізаттар,ферментация әдісі.
5.
Сүт қышқылын алу.
6.
Сприт ашудың іс жүзінде мәні және
химизмі. Спирт ашудың
қоздырғыштары.
7.
Этил спиртін алудың технологиялық сызба нұсқа,ферментация
шарты, шикізат (өсімдіктің, тамақтың,ағаш өңдеудің
және
целлюлоза-қағаз өндірісінің, ауыл шаруашылығы қалдығы).
8.
Ацетон-бутил ашуы. Ацетон-бутил ашудың қос
фазалығы. Ацетон
және бутил спиртін алудың батариялы және периодты әдісі,
ферментация әдісі, продуценттері.
9.
Амин қышқылының өндірісі. Амин қышқылының
мәні және оны
қолданудың сфералары.
10. Витамин өндірісі.
Микробтық синтез көмегімен витамин алу.
11. Ферментті микробиологиялық әдіспен алудың артықшылығы.
12. Фермент
продуценті.Микроорганизмнің
спецификалық ферменті.
13. Микробтық фермент
алу (амилазалар, декстиназалар, лактазалар,
инвертазалар, пектиназалар,протеиназалар,липазалар және т.б.)
14. Иммобилизденген
ферменттер.
15. Липид және полисахаридті алу. Липидтің продуценті.
Микроорганизм көмегімен липид алу шарты және
технологиясының
негізі.
16. Микроб тектес
полисахаридтер, өндірістік масштабта
декстрин,ксантан өндіріледі
№3 Модуль. Дәрілік
биотехнологиялық өндіріс және профилактикалық зат.
Металдардың биотехнологиясы. Қоршаған орта
биотехнологиясы.Тамақ өнімінің және сусының
микробиологиялық өндірісі
1.
Антибиотик продуценттері.Кеңінен таралған
антибиотикті алу
технологиясы.
2.
Вакцина алу. Вакцина типтері(классикалық,қазіргі
заманғы) және
оны алу әдісі. Вакцинаға қойылатын негізгі талабтар.
3.
Гармонның өсуін микроорганизмінің
генетикалық өзгеруінің
көмегімен алу, адамның
инсулинін, интерферонын.
4.
Рудадан металды сілтілеуде және сульфидті
минералдан
тотықтыру
процесінің шарты және негізгі технологиялық сызба
нұсқасы.
5.
Экологиялық биотехнология және оның мақсаты.
6.
Ағын суды биологиялық тазарту.Ағын суға
сипаттама.
7.
Аэробты және анаэробты процестер.
8.
Ластаушы декструкцияға қатысатын
микроорганизмдер.
9.
Қатты қалдықтарды биологиялық қайта
өңдеу,биогазды алу.
10. Күн энергиясының
пайда болу биотехнологиясы.
11. Ашыған сүт өнімдерін
дайындауда, нан күлше, ірімшік
дайындауда, биологиялық консервілеуде сүт қышқылы
бактериясын қолдану.
12. Мал азығын ашытқанда
қолдану.
13. Сыра және шарап алуда ашытқыны қолдану.Сыра
және шарап
өндірісінің
технологиясы.
14. Нан ашытқысын алу
технологиясы (құрғақ, престелген).
15. Қазақстанда және
дүние жүзіндегі биотехнологияның өзекті
мәселелері.
9. Сместрлік жеке үй тапсырмасы
1 Вариант
1 Жеке тапсырма
1.
Тасмалдағыш нория немен ажыратылады
2.
Автоматты таразы мөлшерлегіштің сызба нұсқасы
3.
Биотехнологияның даму тарихы.
4.
Қоректік орта дайындаудың технологиялық
сызба – нұсқасы
5.
Биотехнология өндірісін бақылау мен басқару
жүйесі.
6.
Концентрлеу және культуралды сұйықтықтан
биомассаны бөлу сатысы.
7.
Ақуыз – витамин концентратын алудың
технологиялық сызба нұсқасы.
2 Жеке
тапсырма
5. Липидті алудың сызба-нұсқасы
3 Жеке тапсырма
2 Вариант
1 Жеке тапсырма
2 Жеке тапсырма
3 Жеке тапсырма
3 Вариант
1 Жеке тапсырма
2 Жеке тапсырма
3 Жеке тапсырма
4 Вариант
1 Жеке тапсырма
2 Жеке тапсырма
3 Жеке тапсырма
5 Вариант
1 Жеке тапсырма
2 Жеке тапсырма
3 Жеке тапсырма
6 Вариант
1 Жеке тапсырма
2 Жеке тапсырма
3 Жеке тапсырма
7 Вариант
1 Жеке тапсырма
2 Жеке тапсырма
3 Жеке тапсырма
8 Вариант
1 Жеке тапсырма
2 Жеке тапсырма
3 Жеке тапсырма
1. Диффузиялық батареялар
2.флотатор жұмысы
3.Биотехнологиялық ағын су суларға арналған тұндырғыш
4 Сүзуші материалдар
5. Центрифугаға сипаттама
5.Эндобактерин алудың
технологиялық сызба нұсқасы .
9
Вариант
1 Жеке тапсырма
1.
Биотехнология – мақсаты
мен атқаратын қызметі.
2.
Түптік культивирлеу әдісі
бойынша ферментация стадиясын жүргізу.
3.
Беттік культивирлеу әдісі
бойынша стадиясын жүргізу.
4.
Микробиологиялық және
биохимиялық бақылаудың бекітілуі.
5.
Культуралды сұйықтықтан
клетканы бөліп алу әдісі.
6.
Культуралды сұйықтықтан дайын өнімді бөліп алу әдісі.
7.
Биотехнологиялық өндірістің
жалпы сызба-нұсқасын келтіру, әр стадиясына қысқаша
сипаттама беру.
8.
Зарарсыздандыру әдісі:
оның классификациясы және қолданылуы.
9.
Өндірістік мақсатқа
сай ферментация әдісін жүргізу.
2 Жеке тапсырма
1.
Микробиологиялық өнеркәсіпте
көмірсуларды субстрат ретінде сипаттау.
2.
Микробиологиялық өнеркәсіпте
сірке қышқылын шикізат ретінде сипаттау.
3.
Микробиологиялық өнеркәсіпте
мелассаны шикізат ретінде сипаттау.
4.
Синтетикалық және
комплексті қоректік орталар: олардың кемшіліктері мен артықшылықтары.
3 Жеке тапсырма
1.
Азықтық ақуызды
алудағы бір клетка негізіндегі принципиальды сызба нұсқа.
2.
Азықтық ақуыз
өндірісіндегі ферментация стадиясының негізгі қабылдау ұйымдарын
түсіндіру.
3.
Ақуыздың болашақта
тапшы екендігін шешу мақсатында азықтық ақуызды
микробиологиялық жолмен алу.
4.
Азықтық ақуыз
өндірісінде азықтық биомассаны концентрлеудің қандай
әдістері қолданылады.
5.
Азықтық өнімді
кептіру қалай жүзеге асырылады?
6.
Метанолдан азықтық
ақуыз алудың ерекшелігі қандай?
7.
Табиғи газдан азықтық
ақуыз алудың ерекшелігі қандай?
10 Вариант
1 Жеке тапсырма
1.
Энтомопатогенді
препараттардың қолданылуы қандай?
2.
Энтомопатогенді
препараттарды инсектицидті және улы химикатты препараттармен салыстырғандағы
ерекшеліктері қандай?
3.
Саңырауқұлақты
энтомопатогенді препараттардың ерекшеліктері қандай?
4.
Боверинді беттік және
тереңдетіп алу әдістерінің негізгі принциптерін көрсет.
5.
Вирусты энтомопатогенді
препараттардың ерекшеліктері неде?
6.
Вирусты энтомопатогенді
препаратты ЭКС – вирин мысалында алудың технологиясын сипатта.
7.
2 Жеке тапсырма
1.
Микроорганизмдер неліктен
ферменттердің болашақ көзі болып табылады?
2.
Фермент препараттарының
номенклатурасы мен белгіленуінің негізгі принциптері.
3.
Тереңдетіп алу әдісінде
ферменттердің продуценттерін алудың принципиальды сызба нұсқасы.
4.
Ферменттер өндірісінде
культуральды сұйықтықтан клетка продуцентін бөліп алудың
қандай әдістері қолданылады?
5.
Ферментті препараттарды тұндыруға
қандай әдістер қолданылады?
6.
Ферментті өндірістердегі
препараттарды кептіру стадиясын жүргізудің технологиялық
ерекшеліктері қандай?
7.
Фермент препаратын
стандарттау деген не және оны қалай жүзеге асырады?
3 Жеке тапсырма
1.
Амин қышқылдарын
химиялық синтездеумен салыстырғандағы микробиологиялық
синтездеудің ерекшелігі.
2.
Ақуыз гидролизатынан
амин қышқылын алу әдісін сипаттау.
3.
Амин қышқылды
микроорганизм продуценттерінің ерекшеліктері сипаттау.
4.
Лизиннің биологиялық
қолданылуы қандай?
5.
Медициналық белгідегі
жоғары тазартылған препараттарды алудың технологиясын
сипаттау.
6.
Глутамин қышқылының
биологиялық түрде қолданылуын сипаттау.
7.
Глутамин қышқылының
штаммды-өнімді культивирлеудегі негізгі ерекшеліктерін атап өту.
8.
Қазіргі уақытта
амин қышқылды препараттарды өндірудің қажеттілігі
неде?
4 Жеке тапсырма
1.
Биотехнологиялық өндірістердің
жетілуінде қандай экологиялық қиындықтар туындайды?
2.
Ағын суды аэротенк көмегімен
тазалаудың биологиялық әдісін сипаттау.
3.
Аэротенк тұнбаларының
активті құрамын сипаттау.
4.
Ағын суды биофильтр көмегімен
тазартудың биологиялық әдісін сипаттау.
5.
Ағын суды оттегі әдісімен
биологиялық тазартудың принципиальды сызба-нұсқасын
сипаттау.
6.
Егістікті өңдеу
және фильтрлеу көмегімен ағынды суды биологиялық
тазарту әдісін сипаттау.
7.
Биологиялық батпақ
көмегімен ағын суда биологиялық тазартуды сипаттау.
8.
Метантенк микрофлорасының
құрамын сипаттау.
9.
Ағын суды оттексіз
биологиялық тазартудың принципиальды сызба нұсқасын
сипаттау.
10 .КУРСТЫҚ
ЖОБАНЫҢ
(ЖҰМЫСТЫҢ) ӘДІСТЕМЕЛІК
НҰСҚАУЫ
«Микроорганизм биотехнологиясы »пәнінен курстық жұмыстардың мазмұны және олардың тақырыптары әдістемелік
нұсқауларда көрсетілген
11 ЖЕКЕ ТАПСЫРМАНЫҢ МАЗМҰНЫ
СЗЖ типтік және оқу
жоспарында жоспарланбаған, бірақ жеке тапсырма түрінде СӨЖ
-на кіреді .
12. ПӘНДІ ӘДІСТЕМЕЛІК
ҚАМАТАМСЫЗ ЕТУ ЖӘНЕ ТОҚ
12.1 Оқулықтар және
оқу құралы , әдістемелік нұсқау, дәріс
конспектісі.
Негізгі әдебиеттер
1.
Приходько Есимова А. Микроорганизмдер биотехнологиясы –
Шымкент: ЮКГУ, 2006-160 бет.
1.
Елинов Н.П. Основы биотехнологии.-М.: Наука, 1995-600с.
2.
Варфоломееф С.Л, Калюжный С.В.Биотехнологии.-М.: Высшая
школа, 1990-487с.
3.
Беккер М.Е. и др. Биотехнология.-М.: Агропромиздат,
1990-420с.
4.
Гапонов Г.П. Процесса и аппараты микробиологияческих
производств-М.: Легкая и пищевая промышленность, 1991-205с.
5.
Промышленная микробиологя. Уч. пособие для вузов / Под
ред. Н.С.Егоров –М.: Высшая школа, 1989-631с.
6.
Бейни Д.Ж, Оллис Д. Основы биохимической инженерии.
ч.1.2.Пер.с.англ. –М.: Мир, 1997-692с.
7.
Гачева И.М, Гаврилова Н.Н, Иванова А.А. Технология
микробных белковых препаратов, аминокисллот и жиров.-М.: Пищевая промышленность, 1980-448с.
8.
Биотехнология. /Под ред. А.А.Баева-М.: Наука, 1984-543с.
9.
Елинов Н.Химическая микробиолгия.-М.: Высшая школа,
1989-521с.
10. Березин М.В, Варфоломеев С.Д. Биокинетика. –М.: Наука, 1989
11. Виастур У.Э. и др.
Культивирование микроорганизмов. –М.: Пищевая промышленность, 1990.
12. Калуняц К.А. и др.
Микробные ферментные препараты. Технология и оборудование. –М.: Пищевая
промышленность, 1999.
13. Калуняц К.А. и др.
Оборудование микробиологических производств. –М.: Агропромиздат, 1997.
14. Яковлев Б.И. Технолошгия
микробиологического синтеза: Учебное пособие. -Л.: Химия, 1987.
15. Воробьев А.И.
Промышленная микробиология. Учебное пособие. –М.: из-во МГУ, 1990.
Бутенко Р.Г. и др. Клеточная
инженерия / Под ред. Егорова –М.: Высшая школа, 1997.
Қосымша әдебиеттер
2.
Березин М.В. Варфоломеев С.Д. Биокинетика –М.: 1989
3.
Виастур У.Э. және т.б. Микроорганизмдерді
культивирлеу –М.: Азық – түлік технологиясы 1990.
4.
Калунянц К.А. және т,б, микробты ферментті
препараттар. Технология және құрылғылар –М.: Азықтық
технология 1990.
5.
Калунянц К.А. және т.б. Микробиологиялық
технологияның заттары –М.: Агроөнеркәсіп 1997.
6.
Яковлев В.И. Микробиологиялық синтездің
технологиясы. Л. Химия 1987.
7.
Воробьев А.И. Микробиологиялық технология МГУ 1990.
8.
Бутенко Р.Г. және т.б. Жасушалық инженерия
Н.С. Егорова –М: Жоғарғы мектеп 1997.
Анықтама әдебиеттер
9.
Иммунология (справочник) Г.Бундиу – Киев: Н 1990.
10. Красильников А.П.
Микробиологиялық сөздік – справочник – Минск; Беларусь 1986.
11. Биология бойынша
справочник К.М. Сыткина – Минкс: Беларусь, 1986.
Плакаттар
Кейстер
13 Тест сұрақтардың үлгісі
1. Глутамин қышқылын
алудың технологиялық сызба нұсқасының
тізбектелеген операциясын көрсетіңіз:
ферментация® центрифугирлеу ® булау ® кристаллдау ® фильтрлеу®қайта кристаллдау ®фильтрлеу ®кристаллды
кептіру;
ферментация ® культуральды сұйықтықты бетонитпен
тазалау® фильтрлеу;
ферментация®фильтрлеу®кальций оксалатын және цитрат кристаллын жуу ®кальций цитратының ыдырауы® фильтрлеу®булау ® центрифугирлеу ®жуу және кристаллды кептіру;
ашу ®культуральды сұйықтықты тазалау® кальций лактатын
кристаллдау ®центрифугирлеу®кальций лактатының ыдырауы®фильтрлеу;
ферментация ® сепарирлеу ®қорғаушы ортамен пастаны араластыру ® сублимациялы кептіру ®майдалау және кептіру;
2. Сірке қышқылын алудың технологиялық сызба нұсқасының
тізбектелеген операциясын көрсетіңіз:
ферментация ® культуральды сұйықтықты бетонитпен
тазалау® фильтрлеу;
ферментация®фильтрлеу®кальций оксалатын және цитрат кристаллын жуу®кальций цитратының ыдырауы® фильтрлеу®булау ® центрифугирлеу
®жуу және кристаллды
кептіру;
ашу ®культуральды сұйықтықты тазалау® кальций лактатын
кристаллдау ®центрифугирлеу®кальций лактатының ыдырауы®фильтрлеу;
ферментация ®культуральды сұйықтықты сепарирлеу ® распылительді кептіргіш ® құрғақ концентрат ®стандарттау және буып түю;
ферментация ® сепарирлеу ®қорғаушы ортамен пастаны араластыру ® сублимациялы кептіру ®майдалау және кептіру;
3. Лимон қышқылын алудың технологиялық сызба нұсқасының
тізбектелеген операциясын көрсетіңіз:
ферментация®фильтрлеу®кальций оксалатын және цитрат кристаллын жуу®кальций цитратының ыдырауы® фильтрлеу®булау ® центрифугирлеу
®жуу және кристаллды
кептіру;
ашу ®культуральды сұйықтықты тазалау® кальций лактатын
кристаллдау®центрифугирлеу®кальций лактатының ыдырауы®филтрлеу;
ферментация ® культуральды сұйықтықты бетонитпен
тазалау® фильтрлеу;
ферментация ®культуральды сұйықтықты сепарирлеу ® распылительді кептіргіш ® құрғақ концентрат ®стандарттау және буып түю;
ферментация ® сепарирлеу ®қорғаушы ортамен пастаны араластыру ® сублимациялы кептіру ®майдалау және кептіру;
4.Сүт қышқылын алудың технологиялық сызба нұсқасының
тізбектелеген операциясын көрсетіңіз:
ашу ®культуральды сұйықтықты тазалау® кальций лактатын
кристаллдау®центрифугирлеу®кальций лактатының ыдырауы®филтрлеу;
ферментация ® культуральды сұйықтықты бетонитпен
тазалау® фильтрлеу;
ферментация®фильтрлеу®кальций оксалатын және цитрат кристаллын жуу ®кальций цитратының ыдырауы® фильтрлеу®булау ® центрифугирлеу ® жуу және кристаллды кептіру;
ферментация ®культуральды сұйықтықты сепарирлеу ® распылительді кептіргіш ® құрғақ концентрат ®стандарттау және буып түю;
ферментация ® сепарирлеу ®қорғаушы ортамен пастаны араластыру ® сублимациялы кептіру ®майдалау және кептіру;
5. Азықтық концентрат В 12
витаминін алудың
технологиялық сызба нұсқасының тізбектелеген операциясын көрсетіңіз:
метан ашу ®метан ашытпасын тұрақтандыру ® қыздыру ®булау ® метан ашытпасын қоюландырып кептіру;
ферментация ®культуральды сұйықтықты сепарирлеу ® распылительді кептіргіш ® құрғақ концентрат ®стандарттау және буып түю;
ферментация ® сепарирлеу ®қорғаушы ортамен пастаны араластыру ® сублимациялы кептіру ®майдалау және кептіру;
бактерияны өсіру ®бактерия биомассасын бөлу ® бактерияны спиртпен кептіру ® экстрагирлеу ® тұндыру ®диализ және спиртпен қайта тұндыру ® гидролиз ® спиртпен қайта тұндыру ® лиофилизациялау;
ферментация®декантация ®сепарирлеу ® центрифугалау ® пламолиз ® кептіру;
6. Энтобактерин алудың
технологиялық сызба нұсқасының тізбектелеген операциясын көрсетіңіз:
ферментация ®культуральды сұйықтықты сепарирлеу ® распылительді кептіру ® құрғақ концентрат ® стандарттау және буып түю;
ферментация ®
инактивирлеу ® стандартты бөлу ® лиофильді кептіру
® ампулаларды дәнекерлеу;
ферментация®декантация ®сепарирлеу ® центрифугалау ® пламолиз ® кептіру;
ферментация ®бактерия биомассасын бөлу ®бөліну ® инактивирлеу® балласты
заттардан тазарту ® өнімді Al(OH)3 адсорбциялау ® стандарттау;
ферментация – инактивирлеу –
стандартты бөлу – лиофильді кептіру – ампулаларды дәнекерлеу;
7.Нитрагин алудың технологиялық
сызба нұсқасының тізбектелеген операциясын көрсетіңіз:
ферментация®сепарирлеу® қорғаушы затпен пастаны қосу®сулимациялы кептіру ® майдалау және стандарттау;
ферментация ® сепарация ® жуу ® сепарация ® жуу ® пламолиз ®буландыру® – кептіру;
ферментация®декантация ®сепарирлеу ® центрифугалау ® пламолиз ® кептіру;
ферментация ®бактерия биомассасын бөлу ®бөліну ® инактивирлеу® балласты
заттардан тазарту ® өнімді Al(OH)3 адсорбциялау ® стандарттау;
ферментация – инактивирлеу –
стандартты бөлу – лиофильді кептіру – ампулаларды дәнекерлеу;
8. Ферментация® центрифугирлеу ® булау ® кристаллдау ® фильтрлеу®қайта кристаллдау ®фильтрлеу ®кристаллды
кептіру-
бұл ...алу сатысы :
глутамин қышқылы;
сірке қышқылы;
сүт қышқылы;
паприн;
гаприн;
9. Ферментация ® культуральды сұйықтықты бетонитпен
тазалау® фильтрлеу бұл
...алу сатысы:
сірке қышқылы;
сүт қышқылы;
лимон қышқылын;
гаприн;
паприн;
10.
Ферментация®фильтрлеу®кальций оксалатын және цитрат кристаллын жуу®кальций цитратының ыдырауы® фильтрлеу®булау ® центрифугирлеу
®жуу және кристаллды
кептіру®
бұл ...алу сатысы :
лимон қышқылын;
сүт қышқылы;
сірке қышқылы;
паприн;
гаприн;
11.Ашу ®культуральды сұйықтықты тазалау® кальций лактатын
кристалдау®центрифугирлеу®кальций лактатының ыдырауы®филтрлеу®бұл...алудың сатысы:
сүт қышқылы;
сірке қышқылы;
лимон қышқылы;
липид;
гаприн;
12. Метан ашу ®метан ашытпасын тұрақтандыру ® қыздыру ®булау ® метан ашытпасын қоюландырып кептіру бұл ...алудың
сатысы:
В12 витаминнің азықтық концентратын;
лимон қышқылы;
глутамин қышқыл;
паприн;
гаприн;
13. Ферментация ®культуральды сұйықтықты сепарирлеу ® распылительді кептіргіш ® құрғақ концентрат ®стандарттау және буып түю - ... алудың сатысы:
энтобактерин;
В12 витамин азықтық концентраты;;
лимон қышқылы;
глутамин қышықыл;
парин;
14. Ферментация ® сепарирлеу ®қорғаушы ортамен пастаны араластыру ® сублимациялы кептіру ®майдалау және кептіру бұл ...алудың
сатысы:
нитрагинді;
лизинді;
липидті;
энтобактеринді;
сірке қышқылын;
15.Липид өндірісіне арналған
ортада азот концентрациясының жоғарылауы...әкеледі:
микроорганизмде липидтің
пайда болуының төмендеуіне;
липид жасушасында амин қышықлының
жиналуына;
аммиактың мол мөлшерінің
бөлінуіне;
жасушада липидтің құрамының
жоғарылауына;
барлық жауабы дұрыс
емес;
16.Липид өндірісі
үшін ортада азот концентрациясының жетіспеуі ...әкеледі:
жасушада липид құрамының
жоғарылауына;
азот қышқылының
синтезінің жүруіне;
липидтер жасушадан
культуральды сұйықтыққа ауысуына;
азоты липидтің өзі
өндіре бастайды;
дұрыс жауабы жоқ;
17,Липид өндірісі үшін ортада фосфордың
артық концентрациясының
болуы...әкеледі;
ақуыздың жоғары
синтезделуі;
липидтің жоғары
синтезделуі;
май қышқылында
липидке айналуы;
талшықта липидке
айналуы;
синтезге әсер етпейді;
18.Липид өндірісі үшін фосфордың ортада жетіспеуі...:
липидтің пайда болуын күшейтеді;
липидтің пайда болуын бәсеңдетеді;
липид фосфорды синтездей
бастайды;
липидтің құрамы
өзгереді;
барлық аталғандар;
19. Микроорганизм үшін оттегін
көбірек қолданылатыны...өсіргенде байқалады:
мұнай парафинінде;
сахароза ортасында;
этил спиртінде;
жүгері экстракт
ортасында;
тамақ қалдығында;
88.Басқа өндірістің қосымша өнімі,ол
биотехнология өндірісіне арналған
шикізат ретінде қолданылмайды:
этил спирті;
картоп бардасы;
сүтің сары суы;
меласса;
сфльитті сілті;
20. Өнеркәсіптік
биотехнологияның мақсаты болып саналмайды:
биосинтез кезінде химиялық
реакциялардың жылдамдығының төмендеуі;
биотрансформацияны іске
асыру;
генді инженерия әдісін қолдану;
технологиялық процестің
оптимизациясы;
микроорганизмдердің
алмасуын оптимизациялау;
21.
Ауылшаруашылық биотехнологиясы қолданылатын аумақтарға
жатпайды:
минеральды тыңайтқыштарды
қолдану;
ауылшаруашылық
культураларын жаңа әдіспен жақсарту;
азоттың биологиялық
фиксация әдісін тыңайтқыштың орнына қолдану;
фермент- азықтық
ақуыз алу;
мал азығын алу;
22. Қоректік ортаны дайындау үшін
шикізаты таңдауда...ескермеуге болады:
ауаны зарарсыздауды;
микроорганизмнің
физиологиялық тұтынуды;
өндіріс технологиясын;
культивирлеуде қоректік
орта шығымын;
шикізат бағасын;
23.Көптеген минеральды тұздардың
...қабілеттілігі бар:
микроорганизм бетінде зарятың
таралуын формалау;
субстратың қоректік
бағалылығын төмендету;
қоректік ортаның
ерімеуін;
рН мәнінің өзгеруін;
температураның төмендеуін;