ЖҰМЫСТЫҚ  ОҚУ  БАҒДАРЛАМАСЫ

 

        «Микроорганизмдер биотехнологиясы»  пәні  бойынша       

       Агроөнеркәсіптік    институты

        050701 - «Биотехнология»       мамандығы

       Оқу түрі    -     кредиттік,  күндізгі

       Курс – ІІІ,  трисеместр – VІІ

       Дәріс - 30

       Практикалық (семинар) сабақ -  сағат

       Лабораториялық сабақ - 30 сағат

       Студенттердiң жеке жұмыстары - 60 сағат

       Суденттердiң өзіндік  жұмыстары - 60 сағат

       Барлығы -  180 сағат

       Сынақ –   триместрде, емтихан – VІІ семестрде

       Курстық жоба (жұмыс) -ҮІІ  трисеместрде

       Аралық бақылау саны (модульдер) - 3

       Жалпы балл:  ағымдағы  және аралық   бақылау - 60

                               қорытынды бақылау – 40

 

 

 

 

 

          Шымкент 2007  ж.

Жұмыстық оқу  бағдарламасы «Микроорганизмдер биотехнологиясы » пәнінің типтік бағдарламасы мен мемлекетік жалпы білім бері стандарты  негізінде құрастырылған.  ҚРМЖ  050701– «Биотехнология» мамандығының типтік бағдарламасының авторлары  биолог.ғыл. докт.,професоры Шигаева.М.Г. және биол.ғыл.канд.,доцент Қасымбекова С.К

 

Жұмыстық оқу бағдарламасын дайындаған

    х.ғ.к.,   доцент м.а.                             Есимова А.М.

 

 

Жұмыстық оқу бағдарламасы БТ кафедра мәжілісінде талқыланды, хаттама № __   _______ 2007 ж.

 

 

            “Биотехнология”

       кафедрасының меңгерушісі                                      Кедельбаев Б.Ш.                                   

 

 

 

 

 

Жұмыстық оқу бағдарламасы агроөнеркәсіптік институттың  әдістемелік комиссиясы мақұлдады, хаттама № _____        2007 ж.

 

 

        АӨИӘК төрайымы  _________   Спабекова Р.С.

 

 

 

Жұмысшы оқу бағдарламасы кафедрамен келісілген (кафедраның аты, пән, аты жөні және кафедра меңгерушісінің қолы, келіслген мерзімі)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.ПӘННІҢ МАҚСАТЫ, МӘНІ ЖӘНЕ ОҚУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОНЫҢ ОРНЫ

 

1.1     Пәнді оқыту  мақсаты

 

Микроорганизмдер биотехнологиясы биотехнология саласының негізгі салаларының бірі, ол көптеген маңызды  биопрепарат пен өнімді алуға байланысты. «Микроорганизмдер биотехнологиясы» курсының мақсаты студенттердібиотехнологияда қолданылатын микробиологиялық процесстердің принциптері мен жəне ерекшіліктерімен таныстырып, продуцент микроорганизмдер жəне шикізатқа қойылатын талаптармен, микроорганизмдерді өсіру əдістерімен, қажетті өнімдерді бөліп алу жəне тазалау  əдістерімен, микробиологиялық    синтез бен трансформацияға негізделген нақты өнеркəсіптік өндірістермен таныстыру. Лаборатория сабақтарында студенттер өндірістік микроорганизмдер штаммдарымен танысып, олардың морфологиялық, культуралды жəне физиологиялық қасиеттерін зерттейді.

 

1.2     Пәнді оқытудың негізгі міндеті

 

Пəнді оқытудың мақсаты биотехнологияның мақсаты мен міндеті, микробиологиялық процестерінің принциптері мен ерекшеліктері; өндірістік

микроорганизмдердің жоғары өнімді штамдарын алу; оларды өсіру мен сақтау

жөнінде түсінік беру. Антибиотиктер, ферменттер, аминқышқылдары, полисахаридтер, органикалық қышқылдар мен нейтральды өнімдер, өсімдіктерді қорғау мен тыңайтуға арналған бактериалды препараттар, бір клеткалы организмдер белогын өндірісте өндіру тəсілдерімен таныстыру.

Пəнді оқытудағы алғы шартs болатын пəндер:«Микробиология жəне вирусология», «Генетика», «Биоорганикалық химия».«Микроорганизмдер биотехнологиясы» мына пəндермен байланысты:«Өсімдіктер биотехнологиясы», «Инженерлік энзимология» жəне бұл пəн «Биотехнология» бөлімінің студенттерін комплексті дайындауды қамтамасыз етеді.

Студенттер білуі қажет: микроорганизмдерді дақылдаудың негіздерін,

микробиологиялық синтез нəтижесінде алынатын өнімдер мен биомасса жинау

процестерінің технологиясын;соңғы өнім мен шикізатқа қойылатын талаптарды.

Білулері қажет:

- Микроорганизмдер дақылдармен жұмыс жасай;

- Дақылдар мен препараттардың тазалығы мен активтілігін анықтай;

- Продуценттердің өсуін бақылап, практикада микроорганизмдер

биотехнологиясы жөніндегі білімдерін қолданады.

 

 

 

 

 

1.3     Осы пәнді оқыту үшін  міндетті түрде суденттер меңгеруі керек, пәндердің тізімі

 

 «Микроорганизмдер биотехнология» пәнін оқып білуде бірқатар пәндерді оқып білу керек: «Микробиология және вирусология»,«Генетика», «Бейорганикалық химия», «Биохимия», «Жалпы және молекулалық генетика»,  «Жасушалық биотехнология», «Инженерлік энзимология» және 050701 «Биотехнология» мамандығы бойынша студенттерді  комплексті дайындауды қамтамасызету керек.

Пәнді оқытуда теориялық және іс жүзіндегі жаңалығының  оптимальды сәйкестенуін бекіту үшін,кейс-әдісін қолдану керек.Ол оқытушының және студентің шығармашылығы мен инициативасы өзіндік жұмыстың дамуымен педагогикалық жетекшілігінің тиімді сәйкестенуіне мүмкіндік жасайды.Одан басқа да, кейстер зерттеу қабілеті, аналитикалық дамиды,жағдайларды анализ жасауды өңдейді,стратегияны жоспарлауда басқару шешімдерін қолданады.

Кейс- бұл оқулық  материалдары, онда іс жүзінде  проблемалар формаланған, жеке немесе коллективті  түрде оны шешуді  іздену ұсынылған.

Типтік  оқу жоспары бойынша пәнің минимальды жұмысшы көлемі 180 сағатты құрайды.

 

 

2. ОҚУ ЖОСПАРЫНАН КӨШІРМЕ

 

Тримес

тр

Апта саны

Семестрге және сабақ түріне бөлінген сағаттың  саны

Сағат

тың бар

лы

ғы

 

Қор

тын

ды

бақыл

лау

Дәріс

Практик

ал

ық

Лабо

рат

ориялық

СЗЖ

Курс

тық жұм

ыс

СӨЖ

О

СӨЖ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

ҮІІ

10

30

-

30

-

ҮІІ

60

60

180

Ем

ти

хан

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. ПӘНІҢ МАЗМҰНЫ

 

Модульдің,тақырыптың, бөлімдердің аттары.

Олардың  негізгі мазмұны

     Модульге, бөлімге, тақырыбқа бөлінген     сағаттың саны

Проблема

лық

жағ

дай

лар

 

Әдеби

ет

 

Студент тақырып

ты оқып болғаннан кейін  нені

үйрену керек

Дәріс

Лаборат  сабақ

Пртикалық  cсабақ

 

СӨЖ

Ө

Ж

СӨЖ О

Ө

Ж

О

          1

2

3

4

5

6

7

8

9

 

№Модуль 1  Микробиологиялық биотехнологияның негіздері.

 Микробты биомасса алуға негізделген биотехнологиялық процестер

 

1. Биотехнология – ғылыми пəн ретінде. Биотехнологияның даму тарихы,мақсаты, міндеті. Биотехнологияның негізгі бағыттары.  Даму перспективасы.

Өндірістік микроорганизмдер штамдарын жасаудың жаңа заманғы əдістері жəне олардың пайдалы қасиеттерін сақтау мəселелері. «Популяциялық

төзімділік» жəне «автоселекция» түсініктері. Микроорганизмдер штамдарын сақтаудың негізгі əдістері.

 

 

2. Биотехнологиялық процесстер: жүзеге асыру принциптері, жүйелеу, сатылары. Биоөнеркəсіпте қолданылатын шикізаттар. Микроорганизмдерді

дақылаудағы қоректік орталар құрамын жасақтау. Микроорганизмдерді дақылдау. Егу материалдарын алу. Беттік жəне түптік (агарлы қоректік ортасы бар Петри табақшасы түбінде) дақылдау. Микроорганизмдерді дақылаудағы үздіксіз жəне үздікті процестер, олардың

артылықшылығы мен кемшіліктері. Өндірістік штамдардың өсуіне дақылдау

жағдайы мен метаболиттер синтезінің əсері.

 

 

3,4.Микроорганизмді культивирлеу. Егіс материалын  алу.Беттік және түптік культивирлеу. Микроорганизмді культивирлеудің үздіксіз және периодты культивирлеу процесі, олардың жетістіктері мен кемшіліктері. Метаболит синтезіне және өндірістік штамның өсуіне культивирлеу шартының  әсері.

 

 

5,6. Микробты белок өндірісі. Адам мен жануарлардың тамақтануындағы белоктың маңызы. «Идеалды» белок түсінігі. Белокты микробиологиялық əдіспен алудың артықшылығы. Микроорганизмдер – белок продуценттері. Белокты заттардың көзі болып табылатын микроорганизмдерге қойылатын

талаптар. Микроб биомассасын алудағы қолданылатын шикізаттар:өсімдік тектес шикізаттар, этил жəне метил спирттері, табиғи газ, мұнай

көмірсулары, коммерциялық белок өнімдері.

7. Өсімдіктер мен жануарларды зиянкестерден қорғаудағы микробиологиялық əдістердің ерекшеліктері.Микроорганизмдер – энтомопатогендер (микроб

препаратын алуда қолданылады). Препараттар алудың                   технологиясы. Бактериалды тыңайтқыштар алу: нитрагин,  ризотрофин.

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5,6

 

 

 

 

 

 

 

 

1-6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7,8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9-

13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14-18

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

19,20

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,5

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

1-3,8,9,

15,19

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,4,

11,13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,

10,11,

15,17

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,7,

12,4,

18

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

15

 

 

 

 

 

 

 

Биотех

нология

ның даму тарихы,

мәні мен міндеті.

Болашағы.

Микроорганизмнің өндірістік штамын құрудың қазіргі заманғы әдісі.

 

 

Биотехнологиялық процестер.

Шикізат Қоректік ортаның рецептерін құру.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Микро

организмді куль

тивирлеу

Егіс материалын  алу.

 

 

 

 

 

 

 Микробтық ақуыз өндірісі.

Ақуыз затың  алынатын көзі-

микроорганизмге қойыл

атын талаптар.

 

 

 

 

 

 

Өсімдікті қорғауға арналған бактерия

лық  тыңайт

қыштар және микро

биология

лық заттар.

Препарат алу техноло

гиясы.

 

 1 Модуль бойынша барлығы      10,5

 

№2 Модуль  Органикалық қышқалдар мен нейтральды (бейтарап) өнімдер алу.Органикалық қышқылдар алу. Микробиологиялық синтез өнімдерін алу: аминқышқылдары,ферменттер, витаминдер, полисахаридтер, липидтер.

 

8. Органикалық қышқылдар алу. Сірке қышқылын алу. Сірке қышқыл бактерияларын дақылдау жағдайлары мен шикізат. Сірке қышқылын беттік,

беттік – циркуляциялы жəне түптік əдістермен алу. Лимон қышқылын алу. Лимон қышқылының продуценттері, ферментациялау əдістері, негізгі шикізат.

9,10. Сүт қышқылын алу.

Спирттік ашу. Спирттік ашудың химизмі мен практикалық маңызы. Спирттік ашуды қоздырушылар. Спирттік ашу өнімдері: этил спиртін алудың технологиялық схемасы, ферментация жағдайы, шикізат (өсімдік текті, тамақ, ағаш өңдеу, целлюлозды – қағаз өнеркəсіптерінің қалдықтары, ауыл шаруашылық).

Ацетоно – бутилді ашу. Ацетоно – бутилді ашудың қос фазасы. Ацетон жəне бутил спиртін алудың үздікті жəне батареялық əдістері, ферментациялау жағдайы, продуценттері.

 

11. Амин қышқылдарын өндіру. Аминқышқылдарының маңызы жəне оларды қолдану сфералары. Аминқышқылдарын алу əдістері. Микробиологиялық синтезбен алынатын аминқышқылдарының продуценттері. Өндірістік лизин

алудың бір жəне екі сатылық əдісі. Глутамин қышқылы,

тритофан алу.

 

12. Витаминдерді өндіру. Микроб синтезінің көмегімен алынатын витаминдер.В12 витамині, химиялық құрылысы, продуценттері. Адам организмдегі В12 витаминінің функциясы. Рибофлавин (В2) – қолдану сферасы, продуценттері, витамин синтезіндегі азоттың ролі. D витамині. Эргостерин – D витаминінің алғы шарты, оны синтездеудің жағдайлары. Аскорбин қышқылын алудың технологиясы.L–сорбоза түзілудегі сірке-қышқылы бактерияларының ролі.

 

13.Ферменттерді алудағы микробиологиялық əдістердің артықшылығы. Микроорганизм-дердегі спецификалық ферменттер. Ферменттер продуценттері. Микробты ферменттер алу (амилаза, декстриназа, лактаза, т.б.) жəне оларды медицина мен ауыл шаруашылығының əртүрлі саласында қолдану. Иммобилизденген ферменттер.

 

 

14.Липидтер мен полисахаридтер алу. Липидтер продуценттері. Оларды микроорганизмдер көмегімен алудың жағдайлары мен негізгі технологиялары. Шығу тегі микробты полисахаридтер, өндірістік масштабта өндірілетін –декстран, ксантан. Микроорганизмдер – полисахаридтер продуценттері, оларды алу жəне практикалық қолданылуы.

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

 

1-4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5-7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10-13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14,15

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,

4

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7,8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9,10

1-3,

14,6,

18

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,

7,14

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

14,15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,

12,15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,7,

15

 

Органикалық қышқыл алу.Сірке қышқылын алу. Сүт қышқылын алу.

 

 

 

 

 

Этил спиртін алудың технологиялық сызба нұсқа. Ацетон-бутил ашуы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Өндірістік әдісіпенлизин және

глута

мин қышқылын трипто

фан алу.

 

 

 

 

Витамин өндірісі

В12 витаминіРибофлавин (В2) витамині

Д витамині

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Иммобил

изденген фермент

Ферментті микробиологиялық  әдіспен алудың артықшылығы.

 

 

 

Липид және  полисахар

идті алу.

Липидтің поли

сахаридтің

продуцент

тері. Технологиясының негізі

 

        2 Модуль бойынша барлығы   10,5

 

№3 Модуль Дəрілік жəне профилактикалық препараттардың биотехнолгиялық өндірісі. Металл биотехнологиясы. Қоршаған орта   биотехнологиясы.Тағам өнімдері мен сусындарының микробиологиялық өндірісі.

15. Антибиотиктер өндірісі. Антибиотиктер продуценттері. Антибиотиктердің жоғарғы активті штамм – продуценттерін алудағы генетико-селекциялық

жұмыстардың маңызы. Кеңінен тараған антибиотиктерді алудың технологиясы (пенициллин). Микроб ферменттерінің көмегімен жартылай синтетикалық антибиотиктер алу. Антибиотиктерді қолдану        сфералары.

 

16.Вакциналар алу. Вакцина типтері (классикалық жəне қазіргі заманғы) жəнеоларды алудың əдістері. Вакциналарға қойылатын негізгі талаптар.Өнеркəсіпте стероидты –гормондар алуда микроорганизмдерді қолдану

(кортизон, гидрокортизон, преднизолон, дексаметазон, т.б.). Генетикалық өзгертілген микроорганизмдер көмегімен өсу     гормондарын, соматостатин,

инсулин, адам интерферонын алу.

 

17.Рудалардан бағалы, түсті, сирек кездесетін металдарды сілтілендіру процесіне қатысатын микроорганизмдер. Сульфид минералдарының тотығуы мен рудалардан металдарды сілтілендіру процестерінің жағдайлары жəне негізгі технологиялық схемалары.

 

18,19.Экологиялық биотехнология жəне оның міндеті. Ағынды су сипаттамасы.Аэробты жəне анаэробты процестер. Ластаушы деструкцияға қатысатын микроорганизмдер. Қатты қалдықтарды өңдеу биологиясы, биогаз алу. Күн энергиясын қайта түзілуінің биотехнологиясы.

 

20. Сүт қышқыл өнімдері, ірімшік, нан дайындау жəне биологиялық консервілеуде сүт қышқылын қолдану. Жем азығын сүрлем, шарап жəне сыра     дайындау да ашытқы саңырауқұлақтарын қолдану. Оларды өндірудің технологиясы. Нан ашытатын ашытқы саңырауқұлақтарды алудың технологиясыт (құрғақ, престелген  ашытқысы)

Қорытынды.Қазақстанда және дүние жүзіндегі биотехнологияның өзекті мәелелері.

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11,

13

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6-11

 

 

 

 

 

 

 

 

12-17

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

1,2,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6,7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8,9,

10

 

 

 

 

 

 

 

11,

12,

13,

14

 

1-3,5,

8,14,

15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,6,

16

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

15

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,6,

8

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

15

 

Антибиот

иктер өндірісі. Антибиот

ик продуцент

тері.

Антибиот

икті қолданат

ын сфера

лар.

 

 

Вакцина алу. Вакцина типтері.

Стероид

ты гармон

ды өндірісте алуда микро

организмді қолдану

 

 

 

 

 

Сульфидті минералдан тотық

тыру процесінің негізгі технологиялық сызба нұсқа.

 

Экология

лық биотехнология. Қатты қалдық

тарды биология лық қайта өңдеу,

биогазды алу.

 

Тамақ

биотехнологиясы

ның

негізгі процес

тері

 

3 Модуль бойынша барлығы              9

 

 

3.1  Проблемалы жағдайлардың сұрақтары

 

№1 Модуль Микробиологиялық биотехнологияның негіздері.

 Микробты биомасса алуға негізделген биотехнологиялық процестер

 

1.      Микроорганизмнің өндірістік  штамын құрудың және оның бағалы

2.      қасиетін сақтау проблемасын қалай шешуге болады.

3.      Биотехнологиялық процестерді жүйелі және сатылап іске асыру    

      принциптерін оптимизациялау проблемалары.

4.      Метаболит синтезіне және өндірістік штамның өсуінің культивирлеу   

      шартына қандай  әсер етеді.

5.      Ақуызды алудың микробиологиялық әдісінің артықшылығы.

6.      Микробты  биомассаны алуға арналған шикізаттарды қалай таңдайды. «өсімдік түрінің шикізаттары,этил және метил спирті,табиғи газ, мұнайдың көмірсулары).        

7.      Өсімдікті қорғайтын және жануарларды    зиянкестерден сақтайтын

               микробиологиялық заттардың артықшылығы.

              

       №2 Модуль Органикалық қышқалдар мен нейтральды (бейтарап) өнімдер алу.Органикалық қышқылдар алу. Микробиологиялық синтез өнімдерін алу: аминқышқылдары,ферменттер, витаминдер, полисахаридтер, липидтер.

 

1.                      Сірке қышқылын алу әдісін қалай таңдайды.процестің технико-экономикалық көрсеткішіне байқалады (Беттік және түптік культивирлеу  әдіспен). 

2.                      Сприт ашудың іс жүзінде мәні және химизмі.

3.                       Этил спиртін алудың технологиялық сызба нұсқа,ферментация шарты, шикізат (өсімдіктің, тамақтың,ағаш өңдеудің және целлюлоза-қағаз өндірісінің, ауыл шаруашылығы  қалдығы).

4.                      Процесті жүргізу шартына өнім алу механизмі қалай әсер етеді. (Ацетон-бутил ашудың қос фазалығы).

5.                       Амин қышқылын микробиологиялық синтезбен алудың қандай артықшылығы бар.

6.                      Қандай витаминді микробтық синтез көмегімен  алуға болады.

7.                      Ферментмикробиологиялық әдіспен алудың артықшылығы.

8.                      Иммобилизденген фермент өндірісте қандай артықшылығы бар.

9.                      Микроорганизм көмегімен липидті алу шарты және технологиясының негізі.

10.                   Полисахаридті микроорганизм-продуценті, іс жүзінде қолданылуы және алынуы.

 

 

 

№3 Модуль Дəрілік жəне профилактикалық препараттардың биотехнолгиялық өндірісі. Металл биотехнологиясы. Қоршаған орта   биотехнологиясы. Тағам өнімдері мен сусындарының микробиологиялық өндірісі.

1.       Антибиотиктің активтілігі жоғары штамм-продуцентін алудың генетика-селекциялық жұмысының қандай мәні бар.

2.       Кең таралған антибиотикті алу   технологиясында қандай жалпы мәні бар. 

3.       Микробтық фермент көмегімен жартылайжасанды антибиотик алу технологиясының қандай артықшылығы бар.

4.       Вакцинаға қойылатын  негізгі талабтар қойылған.

5.       Адамның инсулинін, интерферонын, гармонның өсуін микроорганизмінің генетикалық өзгеруінің көмегімен қандай жолмен алуға болады.

6.       Рудадан түсті және сирек кездесетін  бағалы металды сілтілеу процесіне қатысатын микроорганизмді қалай таңдап алады.

7.       Рудадан металды сілтілеуде және сульфидті минералдан тотықтыру процесінің  қандай шартын қолдануға болады.

8.       Ластаушы декструкцияға қатысатын микроорганизмдерді қолдану қандай принципке негізделген.

9.       Қатты қалдықтарды биологиялық қайта өңдеуде, биогазды алуда қайсысы қолайлы.

10.   Күн энергиясының пайда болу  биотехнологиясы энергетикалық дағдарыстан шығуды қалай үйлестіреді.

11.   Ашыған сүт өнімдерін дайындауда, нан күлше, ірімшік дайындауда, биологиялық консервілеуде  сүт қышқылы бактериясын қолдану нені береді.

12.   Мал азығына микроорганизмді  қолданудың қандай артықшылығы болады.

13.    Сыра және шарап алуда ашытқыны қолдануға ашытқының қандай қасиеті  болады.

14.   Нан ашытқысын алуда (құрғақ, престелген) биотехнология жалғыз ғана мүмкіндік.

 

3.2. Лабораториялық жұмыстың аталуы және нөмері.

 

№1 Модуль  Микробиологиялық биотехнологияның негіздері.

 Микробты биомасса алуға негізделген биотехнологиялық процестер

 

1.       Өндіріс регламенті бойынша қоректік ортаны дайындау.Қоректік      орталарды   және ыдыстарды зарарсыздау әдістері.

2.       Қоректік ортаның зарарсыздығын бақылау

3.       Бастапқы культураның түріне және продуценттің түріне байланысты егіс 

      материалдарға сипаттама беру.

4.       Микроорганизмдерді культивирлеу.Негізгі әдістер және сандық сипаттамалар.

5.       Биомассаны алу. Биомассаны анықтау әдістері. Шикі протеинің құрамын

анықтау және құрғақ биомассадағы ылғалды анықтау. Нан ашытқысындағ биомассаның сапасын анықтау

6.       Азықтық микробты ақуызды алу

 

№2 Модуль. Органикалық қышқалдар мен нейтральды (бейтарап) өнімдер алу.Органикалық қышқылдар алу. Микробиологиялық синтез өнімдерін алу: аминқышқылдары,ферменттер, витаминдер, полисахаридтер, липидтер.

 

7.Спирттің және сүт қышқылының ашуы. Сүт қышқылын және спиртті анықтау 8.Азықтық биомассадан липидті экстракциялап бөліп алу

 

 №3 Модуль Дəрілік жəне профилактикалық препараттардың биотехнолгиялық өндірісі. Металл биотехнологиясы. Қоршаған орта   биотехнологиясы.Тағам өнімдері мен сусындарының микробиологиялық өндірісі.

 

9. Ішек микрофлорасын қалыпына келтіретін препарат алу

10. Антибиотиктер продуценті. Антибиотиктік активтілігін  анықтау

11. Күрделі органикалық субстраттардың биоконверсиясы. Клетчатканы

     ыдыратушы микроорганизмдер. Көмірсутегін тотықтырушы

     микроорганизмдер

12. Лизогения. Лизогенді бактерияларды бөлуіп алу

13. Темір тотықтырушы бактерияны бөліп алу және анықтау 

 

3.3.Модуль бойынша   ОСӨЖ аталуы және номері

 

№1 Модуль Микробиологиялық биотехнологияның негіздері.

 Микробты биомасса алуға негізделген биотехнологиялық процестер

 

1.       Кіріспе бақылау.

2.       Бақылау жұмысқа дайындау, № 1-7

3.       Коллоквиумды тапсыру және дайындау. №1.

4.       Лабораториялық жұмысқа дайындалу. №1-6.

5.       Жеке тапсырма №1.

 

     №2 Модуль Органикалық қышқалдар мен нейтральды (бейтарап) өнімдер алу.Органикалық қышқылдар алу. Микробиологиялық синтез өнімдерін алу: аминқышқылдары,ферменттер, витаминдер, полисахаридтер, липидтер.

 

 

1. Бақылау жұмысқа дайындалу № 5-8.

2. Коллонвиумға дайындалу тапсыру №2.

3. Лабораториялық жұмысқа дайындық №7-8

4. Жеке тапсырма №2.

 

№3 Модуль Дəрілік жəне профилактикалық препараттардың биотехнолгиялық өндірісі. Металл биотехнологиясы. Қоршаған орта   биотехнологиясы.Тағам өнімдері мен сусындарының микробиологиялық өндірісі.

 

1.       Бақылау жұмысқа дайындық № 16-20

2.       Коллоквиум тапсыруға дайындық №3

3.       Лаборатоиялық жұмысқа дайындық №9-13.

4.       Жеке тапсырма №3

 

 

ОСӨЖ арналған жеке тапсырма мазмұны мен түрлері.

 

1.       Жалпы биотехнологияның актуальды проблемалары туралы реферат

(20-25бет).

2.       Экспериментальды мәнінің кинематикалық параметрлерінің типтік есебі. Өздігінен алған (2-3 сызба, 5-7 бет).

3.       Биотехнологияның белгілі проблемасын графикалық өрнектеу.

      (1 парақ формат №1. 5-7 бет түсіндірме жазба қолмен жазылған).

4.       Жалпы биотехнологияның бір проблемасынан әдебиеттерден жасаған анализдермен патенттік ізденіс (15-20 бет қолмен жазылған).

5.       Тақырып бойынша материал жинау.

6.       Глоссария жазу

7.       Тақырыпқа презентация жасау

8.       Маңызды ойындарға қатысу немесе өңдеу

9.       Топтап және жеке жобаны  жасау

10.   Лектордың келісімімен басқа да жеке тапсырма беріледі. (лабораториялық қондырғы құруға макет жасау т.б.).

 

3.4 Модуль  бойынша СӨЖ аталуы мен номері

 

№Модуль 1  Микробиологиялық биотехнологияның негіздері.

 Микробты биомасса алуға негізделген биотехнологиялық процестер

 

1.Биотехнология ғылыми пән.

2.Биотехнологияның даму тарихы,биотехнологияның мәні мен мақсаты.

3.Биотехнология және  негізгі бағыт.Даму перспективасы.

4. Микроорганизмнің өндірістік  штамын құрудың және оның бағалы

    қасиетін сақтау проблемасының   қазіргі заманғы әдісі.

5.«Популяциялық беріктікке» және «автоселекцияға» түсінік. 6.Микроорганизм штамын сақтаудың негізгі әдісі.

7.Биотехнологиялық процестер:жүйелі және сатылап іске асыру принциптері.

 8.Биоөндірісте қолданылатын шикізаттар.

 9.Микроорганизмді культивирлеу

 10.Қоректік ортаны алу.

 11. Беттік және түптік культивирлеу.

 12.Микроорганизмді культивирлеудің үздіксіз және периодты

          культивирлеу процесі, олардың жетістіктері мен кемшіліктері.

 13.Метаболит синтезіне және өндірістік штамның өсуіне культивирлеу   

               шартының  әсері.

 14. Микробтық ақуыз өндірісі.Ауыл шаруашылық жануарларының және

               адам баласының қоректенуіне арналған ақуыздың мәні.

  15.Ақуызды алудың микробиологиялық әдісінің артықшылығы.

  16.Ақуыздың микроорганизмдер-продуценті.Ақуыз затың  алынатын көзі-   

                 микроорганизмге қойылатын талаптар.

  17.Микробты  биомассаны алуға арналған шикізаттар:өсімдік түрінің

         шикізаттары,этил және метил спирті,табиғи газ,мұнайдың  көмірсулары.        

  18. Коммерциялық ақуыз өнім

  19. Өсімдікті қорғауға арналған бактериялық  тыңайтқыштар және

         микробиологиялық заттар.Өсімдікті қорғайтын және жануарларды    

         зиянкестерден сақтайтын микробиологиялық заттардың артықшылығы.

  20.Микробтық препаратты алуға арналған энтомопатогенді-   

          микроорганизмді қолдану.

  21.Препарат алу технологиясы. Бактериялық тыңайтқышты алу:  

            нитрогин, ризоторфин.

 

       №2 Модуль. Органикалық қышқалдар мен нейтральды (бейтарап) өнімдер алу.Органикалық қышқылдар алу. Микробиологиялық синтез өнімдерін алу: аминқышқылдары,ферменттер, витаминдер, полисахаридтер, липидтер.

  1. Органикалық қышқыл алу.Сірке қышқылын алу.Сірке-қышқылды бактерияны культивирлеудің шарты және шикізаты.
  2. Беттік және түптік әдіспен сірке қышқылын алу.
  3. Лимон қышықлын алу. Лимон қышқылы продуценті.
  4. Негізгі шикізаттар,ферментация әдісі.
  5. Сүт қышқылын алу.
  6. Сприт ашудың іс жүзінде мәні және химизмі. Спирт ашудың қоздырғыштары.  
  7. Этил спиртін алудың технологиялық сызба нұсқа,ферментация шарты, шикізат (өсімдіктің, тамақтың,ағаш өңдеудің және целлюлоза-қағаз өндірісінің, ауыл шаруашылығы  қалдығы).
  8. Ацетон-бутил ашуы. Ацетон-бутил ашудың қос фазалығы. Ацетон және бутил спиртін алудың батариялы және периодты әдісі, ферментация әдісі, продуценттері.
  9. Амин қышқылының өндірісі. Амин қышқылының мәні және оны қолданудың  сфералары.
  10. Витамин өндірісі. Микробтық синтез көмегімен витамин алу.
  11. Ферментті микробиологиялық  әдіспен алудың артықшылығы.
  12. Фермент продуценті.Микроорганизмнің  спецификалық ферменті.
  13. Микробтық фермент алу (амилазалар, декстиназалар, лактазалар, инвертазалар, пектиназалар,протеиназалар,липазалар және т.б.)
  14. Иммобилизденген ферменттер.
  15. Липид және  полисахаридті алу. Липидтің продуценті. Микроорганизм көмегімен липид алу шарты және технологиясының негізі.
  16. Микроб тектес полисахаридтер, өндірістік масштабта-декстрин,ксантан өндіріледі

 

№3 Модуль Дəрілік жəне профилактикалық препараттардың биотехнолгиялық өндірісі. Металл биотехнологиясы. Қоршаған орта   биотехнологиясы.Тағам өнімдері мен сусындарының микробиологиялық өндірісі.

 

  1. Антибиотик продуценттері.Кеңінен таралған антибиотикті алу    

технологиясы.

  1. Вакцина алу. Вакцина типтері(классикалық,қазіргі заманғы) және оны алу  

әдісі.Вакцинаға қойылатын  негізгі талабтар.

  1. Гармонның өсуін микроорганизмінің генетикалық өзгеруінің көмегімен

             алу, адамның инсулинін, интерферонын.

  1. Рудадан металды сілтілеуде және сульфидті минералдан тотықтыру процесінің шарты және негізгі технологиялық сызба нұсқасы.
  2. Экологиялық биотехнология және оның мақсаты.
  3. Ағын суды биологиялық тазарту.Ағын суға сипаттама.
  4. Аэробты және анаэробты процестер.
  5. Ластаушы декструкцияға қатысатын микроорганизмдер.
  6. Қатты қалдықтарды биологиялық қайта өңдеу,биогазды алу.
  7. Күн энергиясының пайда болу  биотехнологиясы.
  8. Ашыған сүт өнімдерін дайындауда, нан күлше, ірімшік дайындауда, биологиялық консервілеуде  сүт қышқылы бактериясын қолдану.
  9. Мал азығын ашытқанда қолдану.
  10.  Сыра және шарап алуда ашытқыны қолдану.Сыра және шарап өндірісінің технологиясы.
  11. Нан ашытқысын алу технологиясы (құрғақ, престелген).
  12. Қазақстанда және дүние жүзіндегі биотехнологияның өзекті мәелелері.

 

3.5  Курстық жоба (жұмыс) мазмұны

 

 Курстық жұмысты орындауда, “Микроорганизмдер биотехнологиясы” пәнінің әдістемелік нұсқау  ұсынылған.   Курстық жұмыстың тақырыбы  әдістемелік нұсқауда келтірілген. 

3.6  Жеке тапсырма мазмұны

 

СЗЖ типтік оқу жоспарында қарастырылмаған, бірақ СӨЖ жеке тапсырма түрінде кіреді.

 

4. Пәнді әдістемелік қаматамсыз ету және ТОҚ

 

4.1 Оқулықтар және оқу құралы , әдістемелік нұсқау,  дәріс  конспектісі.

 

Негізгі әдебиеттер

 

  1. Приходько Есимова А. Микроорганизмдер биотехнологиясы – Шымкент: ЮКГУ, 2006-160 бет.  
  2. Елинов Н.П. Основы биотехнологии.-М.: Наука, 1995-600с.
  3. Варфоломееф С.Л, Калюжный С.В.Биотехнологии.-М.: Высшая школа, 1990-487с.
  4. Беккер М.Е. и др. Биотехнология.-М.: Агропромиздат, 1990-420с.
  5. Гапонов Г.П. Процесса и аппараты микробиологияческих производств-М.: Легкая и пищевая промышленность, 1991-205с.
  6. Промышленная микробиологя. Уч. пособие для вузов / Под ред.  Н.С.Егоров –М.: Высшая школа, 1989-631с.
  7. Бейни Д.Ж, Оллис Д. Основы биохимической инженерии. ч.1.2.Пер.с.англ. –М.: Мир, 1997-692с.
  8. Гачева И.М, Гаврилова Н.Н, Иванова А.А. Технология микробных белковых препаратов, аминокисллот и жиров.-М.: Пищевая  промышленность, 1980-448с.
  9. Биотехнология. /Под ред. А.А.Баева-М.: Наука, 1984-543с.
  10. Елинов Н.Химическая микробиолгия.-М.: Высшая школа, 1989-521с.
  11.  Березин М.В, Варфоломеев С.Д. Биокинетика. –М.: Наука, 1989
  12. Виастур У.Э. и др. Культивирование микроорганизмов. –М.: Пищевая промышленность, 1990.
  13. Калуняц К.А. и др. Микробные ферментные препараты. Технология и оборудование. –М.: Пищевая промышленность, 1999.
  14. Калуняц К.А. и др. Оборудование микробиологических производств. –М.: Агропромиздат, 1997.
  15. Яковлев Б.И. Технолошгия микробиологического синтеза: Учебное пособие. -Л.: Химия, 1987.
  16. Воробьев А.И. Промышленная микробиология. Учебное пособие. –М.: из-во МГУ, 1990.
  17. Бутенко Р.Г. и др. Клеточная инженерия / Под ред. Егорова –М.: Высшая школа, 1997.

 

 

 

 

Қосымша әдебиеттер

 

1.       Березин М.В. Варфоломеев С.Д. Биокинетика –М.: 1989

2.       Виастур У.Э. және т.б. Микроорганизмдерді культивирлеу –М.: Азық – түлік технологиясы 1990.

3.       Калунянц К.А. және т,б, микробты ферментті препараттар. Технология және құрылғылар –М.: Азықтық технология 1990.

4.       Калунянц К.А. және т.б. Микробиологиялық технологияның заттары –М.: Агроөнеркәсіп 1997.

5.       Яковлев В.И. Микробиологиялық синтездің технологиясы. Л. Химия 1987.

6.       Воробьев А.И. Микробиологиялық технология МГУ 1990.

7.       Бутенко Р.Г. және т.б. Жасушалық инженерия Н.С. Егорова –М: Жоғарғы мектеп 1997.

 

Анықтама әдебиеттер

 

8.       Иммунология (справочник) Г.Бундиу – Киев: Н 1990.

9.       Красильников А.П. Микробиологиялық сөздік – справочник – Минск; Беларусь 1986.

10.    Биология бойынша справочник К.М. Сыткина – Минкс: Беларусь, 1986.

 

4. 2. Плакаттар

 

  1. Биотехнологияның негізгі этапы – 1.
  2. Микроб әлеміне сипаттама – 5.
  3. Клека құрлысы  - 3.
  4. Клетканың химиялық құрамы – 5.
  5. Метаболизм – 5.
  6. Микроорганизмді культивирлеу – 3.
  7. Биотехнологияның инженерлік негізі – 4.
  8. Қолданбалы генді және клеткалы инженерия – 2.
  9. Негізгі биотехнологиялық өндірістер – 5.
  10. Биотехнологияның негізгі өнімі – 1.
  11. Биотехнологияның пән аралық табиғаты – 1.
  12. Биотехнологияны қолданатын сфералар – 1.
  13. М.о. культивирлеу әдісі  - 1.
  14. Биотрансформация – 1.
  15. Метаболизмді реттеу механизмі – 3.
  16. Иммобилизденген м.о. – 1.
  17. Селекциялау жұмысының әдісі – 1.
  18. Клеткалы инженерияның мүмкіншілігі – 3.
  19. Генді инженерияның мүмкіндігі – 3.
  20. Типтік технологиялық сызба – нұсқа – 1.
  21. Қоректік ортаны дайындау – 3.
  22. М.о. сақтау әдісі – 1.
  23. Таза культураны алу – 1.
  24. Процесті аппаратуралық өрнектеу – 10кг культивирлеу.
  25. Бөліп алу және тазалау типтік сызба – нұсқасы – 2.
  26. Дайын өнім сапасын бақылау.
  27. Өндірістегі бактериофаг.
  28. Процестің типтік схемасы – 10.
  29. Ағын суды тазарту – 1.
  30. Биотехнология процессін және сызба – нұсқасын оптимизациялау.

 

 

Кейстер

  1. Микроорганизм селекциясы./ Есимова А.М., ОҚМУ, 2007ж.
  2. Лимон қышқылын алу ./Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  3. Нуклейн қышқылын алу./ Есимова А.М., ОҚМУ, 2007ж.
  4. Ашу процесін зерттеу./ Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  5. Антибьиотикті ашу тарихы және қолданылуы./ Есимова А.М. 2007ж.
  6. Вакциналар./ Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  7. Антибиотиктер./ Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  8. Азот фиксирлеуші бактериялар./ Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  9. Ағын суды биологиялық тазарту./ Есимова А.М., ОҚМУ, , 2007ж.
  10. Бактериялық сілтілеу./ Есимова А.М. , ОҚМУ, 2007ж.
  11. Өндіріс қалдықтарын тұтыну./ Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  12. Антибиотикті алу ./Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  13. Жасуша туралы ғылым ./Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  14. Иммобилизденген ферменттер./ Есимова А.М. 2007ж.
  15. Спирт ашу ./Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  16. Культивирлеуге арналған қоректік орта./ Есимова А.М. , ОҚМУ, 2007ж.
  17. Этил спиртін алу./ Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  18. Әртүрлі шикізатқа сипаттама ./Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  19. Өндіріске иммобилизденген ашытқыны  қолдану./ Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.
  20. Шарап алу өндірісі./ Есимова А.М. , ОҚМУ, 2007ж.
  21. биопреаратқа жалпы сипаттама ./Есимова А.М. , ОҚМУ, 2007ж.
  22. Май қышқылының ашуы./ Есимова А.М. , ОҚМУ, 2007ж.
  23. Ашытқылар./ Есимова А.М. , ОҚМУ, 2007ж.
  24. Амин қышқылы өндірісі ./Есимова А.М., ОҚМУ,  2007ж.

 

 

 

 

 

 

 

5. 2007-2008 оқу жылында жұмыс оқу бағдарламасына енгізілген қосымшалар.

Оқу жұмыс бағдарламасына төмендегі өзгерістер енгізілді:

1.______________________________________________________________

2.______________________________________________________________

3.­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­______________________________________________________________

 

Жұмыс оқу бағдарлама кафедра мәжілісінде талқыланып енгізілген өзгерістер бекітілді

 

Енгізілген өзгерістер келісілді:

 

Институт директоры ______________________________________________

«____» _____________ 2007ж.