050701 «Биотехнология»мамандығының
«Биоинженерия» пәні
бойынша
ІҮ -курс студенттеріне аралған СӨЖ ұйымдастыруға арналған
әдістемелік нұсқау
1. ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТ
Жеке және топ бойынша студенттердің өзіндік жұмысы танымдық қызметтің әр
түрлі түрлерін түсіндіреді, ол аудиториялық сабақта
және аутиториядан тыс уақытта жүзеге асырылады.
Аудиториядан тыс (студенттердің
өзіндік жұмысы ) СӨЖ- бұл әдістемелік нұсқаудың
көмегімен студентер өзі ұйымдастыратын және
жоспарлайтын оқу қызыметінің
негізгі түрі. Оған дәріс сабақтарға,
лабораториялық сабақтарға ағымда дайымдау,курстық
жобалар мен жұмысты дайындау, мемлекетік емтиханға дайындық
жасау, дипломдық жұмыстарды, жобаны
дайындау және т. б.
Берілген әдістемелік нұсқау
семестр бойынша студентердің өзі жасауы және үй
тапсырмасының бақылауының
жйынтығы. Тапсырманың күрделілігі әртүрлі,
оқытушы маман дайындау деңгейінде бастапқы мәлімет деңгейіне
байланысты дифференцирленген ұсыныс
жасайды,үлгерімі дұрыс болу үшін қосымша тақырыпты
оқып материалды тереңірек меңгерген жөн.
Биологиялық технологияның
( биотехнологияның ) адам баласына қажетті әртүрлі
сфераларына арналған керекті өнімдерді алуда
басқарылады. Бұлар технологиялар әртүрлі
биологиялық агенттің және жүйенің
–микроорганизмнің, вирустың, өсімдіктің және
жануардың клеткасын және ұлпасын, сондай-ақ клетка
сыртындағы затты және клетка компонентін каталитикалық
потенциалын қолдану негізде базаланады.
Қазіргі кезде биотехнологияны игеру және
өңдеу дүние жүзінің
барлық елдерде іс жүзіндегі қызметінде
биотехнологияны меңгеру маңызды
болады. Биотехнологияның жетістігінің басып озуы дамыған
елдердің экономикалық саясатының орталық мақсатының
бірі болып табылады. Биотехнологияның лидері болып ауыл шаруашылығына,
фармацевтикаға, тамақ және химия өндірісіне арналған бүгінде биотехнологияның көп жылдық тәжрибесін жиналған
АҚШ, Жапония саналады.
Бү.інде биотехнология
дегеніміз не деген сұраққа жауап беру оңай емес.Оған
қосымша бұл терминің біздің словарда пайда болуыныңмаңызы
зор.Ол биотехнологиялық материалдарды қолдануды көрсетеді және
жақын арада көптеген өндіріс
салаларында және адам баласының қоғамының өзіне
өзгерістер енгізеді.
СӨЖ бойынша тапсырма студенттердің заңдылықтарды
ізденуде, анализдеуде, шығармашылық жұмысқа қабілеттілігі дамуда.
СӨЖ ұйымдастыру
бойынша баяндама тақырыбы және реферат,оның мазмұна сол
пәнің мазмұнына сәйкес болады. СӨЖ ұйымдастыруда,
есептің формасын, жұмыстың көлемін бағалауда критерия жасау және оның мерзімін
бекітуде. СӨЖ жұмыстары және мақсаттары студенттердің оқулық мүмкіндіктеріне
сай келеді.Жұмыстың мақсаты СӨЖ және СОӨЖ
студенттердің оқу мүмкіншіліктеріне
сәйкес келеді. Тақырыптарың
мақсаты рефераттар оқу жоспарына сәйкес тізбектеле орналасқан.
ПӘННІҢ МАҚСАТЫ, МӘНІ ЖӘНЕ
ОҚУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОНЫҢ ОРНЫ
Курстың мақсаты- «Биоинженерия» пәнінен – биотехнологиялық өндірісін
жобалаудың негізгі сатыларын меңгеру, соның ішінде автоматты
жүйеде жобалауды, алыс – жақын шет елдердің, Қазақстан
өндірістерінің жасаған жұмыстарының тәжірбиесін,
микроорганизмдердің көмегімен биотехнологиялық процестердің,
өндірістің әр түрлі салалары, ауыл шаруашылығы және
медицина үшін перспективті және традиционды технологиясымен олардың
биомассасын алуын, біріншілік және екіншілік метаболизм өінімін
алудың технологиясын студенттерге таныстыру.
ПӘНДІ ОҚЫТУ МАҚСАТЫ
Курсты оқудың
нәтижесінде студентттер биотехнология өндірісін жобалау жұмысының жаңалығы
мен білімін білуі керек. Жобаны және
құрылыс өндірісі үшін сметаны құрудың
негізгі жағдайы. Жобалау сатысы бойынша және құжатының
көлемімен, жобаның көлемі мен сипаты бойынша, жобаның
технико – экономикалық негіздеуі, заводтың генералды жоспары
бойынша және қойылған талабы бйоынша студент үйрену
керек. Студенттер технологиялық есебі мен жылу, материалдың
балансын сауатты орындауды үйрену керек, негізгі биототехнологиялық
өндірісі аппаратуралы – технологиялық өрнектеудің өндірістің
орнына құрал – жабдықты орналастырудың варианттарымен
танысу.
КУРСТЫҢ ОҚУ ПРОЦЕСІНДЕГІ ОРНЫ
«Биоинженерия»
курсы бірқатар пәндерді «Биохимия», «Генетика»,
«Микроорганизмдер физиологиясы», «Микробиология және вирусология», «Жалпы
биотехнология», «Микроорганизмдер биотехнологиясы» оқып – білу
негізінде.Практикалық және семинарлық сабақтың мақсаты
студенттің шығармашылық активтілігінің және өздігінен
тереңірек ойнауының оқуға деген қабілетінің
дамуы болып саналады.
2. ОҚУ ЖОСПАРЫНАН КӨШІРМЕ
|
Тримес тр |
Апта саны |
Семестрге және сабақ түріне бөлінген сағаттың саны |
Сағат тың бар лы ғы |
Қор тын ды бақыл лау |
||||||
|
Дәріс |
Практик ал ық |
Лабо рат ориялық |
СЗЖ |
Курс тық жұм ыс |
СӨЖ |
О СӨЖ |
||||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
11 |
|
ХІ |
10 |
30 |
15 |
- |
- |
ХІ три местр |
45 |
45 |
135 |
ХІ три месетр емтихан |
3. ПӘННІҢ МАЗМҰНЫ
1 Бөлім. Негізгі тоериялық жағдайлар
Биотехнолог бакалавр үшін «Биоинженерия» пәнінің
мәні. Тіршіліктің химиялық негізі және жасуша құрылысының
иерархиясы.Катализдеуші фермент реакциясы. Фермент
субстраттық комплекстрер және фермент әсер етуші механизм.
Фермент активтілігін реттеу. Катализдеуші ферменттің мысалы реакциясы. Стехиометрия және метаболиттік өзгергіштің
энергетикасы. Ашу және тыныс алу. Метаболизмнің соңғы өнімі.
Метаболизм өнімінің пайда болуы және жасушаның өсуінің
стехиометриясы.Стехиометрия және метаболиттік
өзгергіштің энергетикасы. Ашу және тыныс алу. Метаболизмнің
соңғы өнімі. Метаболизм өнімінің пайда болуы және
жасушаның өсуінің стехиометриясы.Субстратты утилизациялау
процесінің кинетика-сы, жасуша культурасында биомассалар және
метаболизм өнімінің пайда болуы, өсудің баланстау
кинетикасы. Биотехнологиялық жүйедегі тасмалдау процестері.
Жасушалық жүйеде газды және сұйық фазаның
бір – бірімен масса алмасуы.
2 Бөлім. Негізгі технологиялық жағдайлар
Жобалау және биотехнологиялық реактордың есебі. Толық
араластыру және толық ығыстырудың идеальды реакторы. Көп
фазалы жүйедегі биореакторлар, басқа типті биоракторлар, соның
ішінде иммобилизденген ферментпен, және өсімдік және
жануарлар ұлпасын культивирлеу үшін. Биотехнологиялық процестің
технологиясы. Қо-ректік ортаны таңдау. Типтік асептикалық
процесті жобалау және оны жүргізу. Биохимиялық технологияның
процесін басқару. Ортаның және газдың химиялық және
физикалық параметрін анықтауға арналған датчиктер.
Биопроцесті басқарудың прогресивті әдістері.
3 Бөлім. Жобалау
Жобалаудың мақсаты. Масштабтау және
опти-мизациялау. Жобалауды ұйымдастыру. Құрылыстың және
құрылыстың технико – экономикалық негіздеуге түсінік.
Техникалық жобаның құрамы.Жобалау да ғылым.
Автоматты жүйеде жобалауды қолданып жобалау. Автоматты жүйеде
жобалау құрамы және оның мүмкіндігі.Технологияның
сызба нұсқаның классификациясы. Технологиялық жобалаудың
негізгі түсінігі. Технологиялық режим және оны таңдау.
Экономикалық оптимизациялау.Биотехнологиялық өндіріс есебі және анализдеу принципі. Өндірісті ана-лиздеуге
жүйелі ұсыныс. Эффективтілікті бағалау критериясы.
Технологиялық сызба нұсқаның есебінің қазіргі
заманғы әдістері. Типтік технологиялық операторлар.
Операторлық сызба нұсқа және модельдер. Цикломатикалық
ағымдағы графалар және матрицалар. Ағымдағы
графа-ларды топтастырудың есебі.Культивирлеу процесінің жылу есебі.
Ферментердің жылу балансы. Культуралды сұйықтықты
концентрлеу процесі-нің есебі. Дайын өнімді кептіру.Құрал
жабдықты топтастыру орналастыру үшін бастапқы мәні. Көлемді
жоспарлау шешімінің варианттары. Негізгі және көмекші өндірістің
бөлмелері. Технологиялық құрал жабдықты
орналастыру және оны топастырудың принципі. ± 0,000 дәлдіке
дейін жоспар.
3.1 ПРОБЛЕМАЛЫ ЖАҒДАЙЛАР
№1 МОДУЛЬ. НЕГІЗГІ ТОЕРИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАР
1.
Бакалавр мамандығын формалауға пәнді оқыту
қалай әсер етеді ?
2.
Биохимиялық реакцияның жылдамдығын қалай
жоғарылатуға болады?
3.
Метаболиттік өэгергенде энергетика қалай өзгерді?
4.
Субстраты утилизациялау процесінің жылдамдығы
неге байланысты?
5.
Газды және сұйық фаза бір-бірімен қалай
зат алмасады?
№ 2 МОДУЛЬ. НЕГІЗГІ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАР
6.
Идеальды реактор өзіне нені қосады?
7.
Өсімдік және жануарлар жасушасын
культивирлеуге арналған биореактордың негізгі айырмашылығы
неде?
8.
Биотехнологиялық процесті жобалауда биотехнологиялық
процестің қандай параметрлері анықтаушы болып саналады?
9.
Культивирлеу процесі кезінде бақылаушы болып
саналады және қандай физикалық және химиялық
параметрлер маңызды болады?
№ 3 МОДУЛЬ.
ЖОБАЛАУ
10. Жаңа өндірістің
техника –экономикалық көрсеткіштері қалай техника –экономикалық құрлыстың негіздеуі анықтайды.
11. Жобалаудың өнерден ғылымға
өзгеруі қай этапта пайда болған?
12. Экономикалық
оптимизациялау деген не?
13. Биотехнологиялық өндірістің
есебі және анализдеу принципі қалай іске асырылады?
14. Жобалауды
интенсификациялаудың, есептеудің жаңа заманғы әдісі
сәкес келеді.
15. Цикломатикалық ағымның графаларын және матрицаларын тұрғызатын қандай технологиялық жағдай
анықтайды?
16. Негізгі құрал
жабдықтың санын қандай бастапқы мәндер анықтайды?
17. Материалдық
балансты қандай мақсатта құрады?
18. Материалдық
балансты құрудық негізгі принциптері.
19. Жылу балансты қандай
мақсатта құрады?
20. Суммарлы технологиялық
процесте концентрлеу процесі қандай
роль атқарады?
21. Құрал жабдықты
топтпстыру үшін қандай бастапқы мән қажет?
22. Құрал жабдықты
орналастыруда қандай топтастыру принципі қажет?
3.2 МОДУЛЬ
БОЙЫНША ПРАКТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ СЕМИНАРЛЫҚ
САБАҚТЫҢ АТАЛУЫ ЖӘНЕ НОМЕРІ
№ 1 МОДУЛЬ. Негізгі тоериялық
жағдайлар
1. Катализдеуші фермент
реакциясының кинетикасы. Фермент-субстрат
комплексі және ферментің әсер ету механизмі. Фермент
активтілігін реттеу. Катализдеуші фермент реакциясына мысал .
2. Субстраты утилизациялау
процесінің кинетикасы, метаболизм өнімінің пайда болуы және
жасуша культурасының биомассасы. Өсуді
баланстау кинетикасы. Биотехнологиялық жүйеде тасмалдау процесі.
Жасуша жүйесіндегі газды және сұйық фазаның бір-бірімен масса алмасуы.
№ 2 МОДУЛЬ. Негізгі технологиялық
жағдайлар
3.Жобалау және
биотехнологиялық реактордың есебі. Толық араластыру және
толық ығыстырудың идеальды реакторы.Көп фазалы жүйедегі
биореакторлар, басқа типті биоракторлар, соның ішінде
иммобилизденген ферментпен, және өсімдік және жануарлардың
ұлпасын культивирлеуге арналған биоракторлар.
4. Биохимиялық технологияның
процесімен басқару. Ортаның және газдың химиялық
және физикалық параметрін анықтауға арналған
датчиктер. Биопроцесті басқарудың прогресивті әдістері.
№ 3 МОДУЛЬ. ЖОБАЛАУ
5.Жобалау мақсаты. Масштабтау және
оптимизациялау. Жобалау ұйымы. Құрылысты және жобаны
технико – экономикалық негіздеу туралы түсінік. Техникалық
жобаның құрамы.
6.Технологияның сызба нұсқаның
классификациясы.Технологиялық жобалаудың негізгі түсінігі.
Технологиялық режим және оны таңдау. Экономикалық
оптимизациялау.
7.Биотехнологиялық өндіріс есебі және анализдеу принципі. Өндірісті
ана-лиздеуге жүйелі ұсыныс.Эффективтілікті бағалау
критериясы.
8.Технологиялық сызба нұсқаның
есебінің қазіргі заманғы әдістері. Типтік технологиялық
операторлар. Операторлық сызба нұсқа және модельдер.
Цикломатикалық ағымдағы графалар және матрицалар. Ағымдағы
графа-ларды топтастырудың есебі.
9.Культивирлеу процесінің технологиялық
көрсеткішінің есебі
10. Культивирлеу процесінің жылу балансының
есебі.
11. Культуралды сұйықтықты
концентрлеу процесінің есебі.
3.3 КУРСТЫҚ
ЖҰМЫСТЫҢ МАЗМҰНЫ
Курстық жұмыстың мазмұны және
оның тақырыбы «Биоинженерия» пәнінен курстық жұмысы
бойынша жасалған әдістемелік нұсқауда көрсетілген.
3.4 МОДУЛЬ БОЙЫНША СӨЖО АТАЛУЫ ЖӘНЕ НОМЕРІ
(СӨЖО бойынша сабақтың түрі
таңдалған және оны орындау формасы силлабусте көрсетілген)
№1 Модуль Негізгі тоериялық
жағдайлар
1.
Кіріспе бақылау.
2.
Бақылау жұмысқа дайындау, № 1-5
3.
Коллоквиумды тапсыру және дайындау. №1.
4.
Лабораториялық жұмысқа дайындалу. №1,2.
5.
Жеке тапсырма №1.
№ 2 МОДУЛЬ.
Негізгі технологиялық жағдайлар
1. Бақылау жұмысқа
дайындалу № 6-9.
2. Коллонвиумға
дайындалу тапсыру №2.
3. Лабораториялық жұмысқа
дайындық №3-5
4. Жеке тапсырма №3.
№ 3 МОДУЛЬ. ЖОБАЛАУ
1.
Бақылау жұмысқа дайындық № 10-22
2.
Коллоквиум тапсыруға дайындық №3
3.
Лаборатоиялық жұмысқа дайындық
№6-10.
4.
Жеке тапсырма №3
ОСӨЖ арналған жеке тапсырма мазмұны мен түрлері.
1.
Жалпы биотехнологияның актуальды проблемалары
туралы реферат
(20-25бет).
2.
Экспериментальды мәнінің кинематикалық
параметрлерінің типтік есебі. Өздігінен алған (2-3 сызба, 5-7
бет).
3.
Биотехнологияның белгілі проблемасын графикалық
өрнектеу.
(1 парақ
формат №1. 5-7 бет түсіндірме жазба қолмен жазылған).
4.
Жалпы биотехнологияның бір проблемасынан әдебиеттерден
жасаған анализдермен патенттік ізденіс (15-20 бет қолмен жазылған).
5.
Тақырып бойынша материал жинау.
6.
Глоссария жазу
7.
Тақырыпқа презентация жасау
8.
Маңызды ойындарға қатысу немесе өңдеу
9.
Топтап және жеке жобаны жасау
10. Лектордың
келісімімен басқа да жеке тапсырма беріледі. (лабораториялық қондырғы
құруға макет жасау т.б.).
3.5 МОДУЛЬ
БОЙЫНША СӨЖ АТАЛУЫ МЕН НОМЕРІ
№1 Модуль Негізгі тоериялық жағдайлар
1.
Биоинженерия ғылыми пән.
2.
Тіршіліктің химиялық негізі
3.
Жасуша құрылысының иерархиясы.
4.
Фермент
реакциясының катализдеуші кинетикасы.
5.
Фермент-субстраттық комплекстер және ферменттің әсер ету механизмі.
6.
Фермент
активтілігін реттеу.
7.
Катализдеуші ферменттің мысалы
реакциясы.
8.
Стехиометрия және метаболиттік өзгергіштіктің
энергетикасы.
9.
Ашу және тыныс алу және метаболизмнің
соңғы өнімі.
10. Субстратты утилизациялау
процесінің кинетикасы, жасуша
культурасындағы биомасса және
метаболизм өнімінің пайда болуы.
11. Өсуді баланстау кинетикасы.
12. Биотехнологиялық жүйедегі
тасмалдау процестері.
13. Жасушалық жүйеде
газды және сұйық фазаның бір – бірімен масса алмасуы.
№ 2 МОДУЛЬ.
Негізгі технологиялық жағдайлар
1.
Жобалау және биотехнологиялық реактордың
есебі.
2.
Толық
араластыру және толық ығыстырудың идеальды реакторы.
3.
Көп фазалы жүйедегі биореакторлар, басқа
типті биоракторлар, соның
ішінде иммобилизденген ферментпен, және
өсімдік және жануарлардың
ұлпасын культивирлеуге арналған
биоракторлар.
4.
Биотехнологиялық
процестің технологиясы.
5.
Қоректік
ортаны таңдау.
6.
Типтік асептикалық процесті жобалау және оны
жүргізу.
7.
Биохимиялық
технологияның процесімен басқару.
8.
Ортаның және газдың химиялық және
физикалық параметрін анықтауға
арналған
датчиктер.
9.
Биопроцесті басқарудың прогресивті
әдістері.
№ 3 МОДУЛЬ. ЖОБАЛАУ
1.Жобалаудың мақсаты.
2.Масштабтау және оптимизациялау.
3. Жобалау ұйымы.
4.Құрылысты және жобаны технико
– экономикалық негіздеу туралы түсінік.
5.Техникалық жобаның құрамы.
6.Жобалау да ғылым.
7.Автоматты жүйеде жобалауды қолданып
жобалау.
8.Автоматты жүйеде жобалаудың құрамы
және оның мүмкіндігі. 9.Технологияның сызба нұсқаның
классификациясы.
10.Технологиялық жобалаудың негізгі түсінігі.
11.Технологиялық режим және оны таңдау.
12.Экономикалық оптимизациялау.
13.Биотехнологиялық өндіріс есебі және анализдеу принципі.
14.Өндірісті ана-лиздеуге жүйелі ұсыныс.
15.Эффективтілікті бағалау критериясы.
16.Технологиялық сызба нұсқаның
есебінің қазіргі заманғы әдістері.
17.Типтік технологиялық операторлар.
18.Операторлық сызба нұсқа және
модельдер.
19.Цикломатикалық ағымдағы
графалар және матрицалар.
20.Ағымдағы графа-ларды топтастырудың
есебі.
21.Культивирлеу процесінің жылу балансының
есебі.
22.Ферментердің жылу балансы.
23.Культуралды сұйықтықты
концентрлеу процесінің есебі.
24.Дайын өнімді кептіру.
25.Құрал жабдықты топтастыруға
орналастыруға арналған бастапқы мәні. 26.Көлемді
жоспарлау есебінің шешімінің варианттары.
27.Негізгі және көмекші өндірістің
бөлмелері.
28.Технологиялық құрал жабдықты
орналастыру және оны топастырудың
3.5 Бақылау жұмыстың
мазмұны
1 Вариант
1.
Сұйық қоректік ортаны зарарсыздауға
арналған құрал жабдық
2.
Сұйық және қатты фазаны бөлуге
арналған құрал жабдықты жобалау және есебі
(центрифуга,сепаратор)
3.
Материалдық баланс және оны құрастыру
принципі
4.
Циркуляционды контурмен ферментер
5.
Егер өнімділігі 2 кг/м3 сағ
ферменттердің көлемі
2 Вариант
1.
Бакалавр биотехнолог үшін «Биоинженерия» пәнінің
мақсаты
2.
Сұйық және қатты ортада м.о.
культивирлеуге арналған құрал жабдықты жобалау және
есебі (көлденең және тігінен кювета)
3.
Ғимараты өңдеуге және тұрғызуға арналған
ауданды таңдау.
4.
Құрал жабдықты таңдауда және
топтастыруда негізгі принциптер.
5.
5. Егер оның көлемі
3 Вариант
1.
Жасушалық құрлыстың иерархиясы
2.
Технологиялық тізбектің құрлысының
оптимальды вариантын формалау
3.
биологиялық жүйеге оптимизациялау және
масштабирлеу теориясының негізгі жағдай
4.
Өнімді концентрлеу процесінің есебі
5.
Егер Gх(сағ)=5*106
кг/сағ, S0 = 28 кг/м3
а = 1,1 кг/кг, S=2 кг/м3 болса, субстрат массалық шығынын анықтау .
4 Вариант
1.
Катализдеуші фермент реакциясының кинетикасы
2.
Ферментерде араластыру және азрациялауды жобалау және
есептеу
3.
Қоректік ортаны беру режимі және құрамының
есебі
4.
Ферментерлер механикалық араластырғышымен
5.
Егер S0 = 30кг/ м 3, S =
2 кг/м3 , ал a = 1,32 кг/кг болса, микроб суспензиясының
ағымындағы биомасса концентрациясын анықтау.
5 Вариант
6 Вариант
7 Вариант
8 Вариант
9 Вариант
9 Вариант
1.
1.Ортаның және газдың физикалық
параметрлерін анықтауға арналғандатчиктер
2.
Ферментерде араластыру және азрациялауды жобалау және
есептеу
3.
Қоректік ортаны беру режимі және құрамының
есебі
4.
Ферментерлер механикалық араластырғышымен
5.
Егер S0 – 30кг/ м3, S – 2кг/ м3,
ал α=1,32кг/кг болғанда
, микробтық суспензия ағымындағы биомасса концентрациясын анықтау.
3.6 Жұмысшы және
бақылау есебі
4. ПӘНДІ
ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖӘНЕ ТОҚ
4.1 Оқулықтар, оқу құралы,
әдістемелік нұсқау,дәріс конспектісі,
анықтамалар және т.б. ұсынылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
1. Приходько Н.А.,
Есимова А.М., Надирова Ж.К. Биоинженерия / конспект лекций, ЮКГУ, 2007
–120 с.
2. Беркман Б.Е.
Основы технологического проектирования производств технологического
синтеза.-М.:Химия,1990,-366 с.
3. Калунянц К.А.
Оборудование микробиологических производств.-М.: Агропромиздат,2003,-398
с.
4. Елинов Н.П.
Основы биотехнологии. – М.: Наука, 1995 – 600с.
5. Варфоломеев С.Л., Калюжный С.В.
Биотехнология. – М.: Высшая школа, 1990 – 487с.
6. Беккер М.Е. и др. Биотехнология –
М.:Агропромиздат, 1990 - 420с.
7. Промышленная микробиология. / Под ред. Н.
Егорова. М.: Высш. шк., 1989 – 631с.
8.Гапонов
К.П. Процессы и аппараты микробиологических производств.-М.:Лег.и пищ.
пром-ть,2001,-240с.
9. Грачева И.М., Гаврилова Н.Н., Иванова Л.А.
Технология микробных белковых препаратов, аминокислот и жиров. – М.: Пищевая
промышленность, 1980. – 448с.
10. Биотехнология./Под ред. А.А,Баева –
М.:Наука, 1984 – 543с.
11.
Елинов Н. Химическая микробиология. – М.: Высшая школа, 1989 – 521с.
Қосымша әдебиеттер
12. Березин М.В., Варфоломеев С.Д. Биокинетика. –
М.:Наука, 1989
13. Виастур У.Э. и др. Культивирование
микроорганизмов. – М.:Пищевая промышленность, 1990.
14. Калунянц К.А. и др. Микробные ферментные
препараты. Технология и оборудование. – М.: Пищевая промышленность, 1990.
15. Калунянц К.А. и др. Оборудование
микробиологических производств –М.: Агропромиздат, 1997.
16. Яковлев В.И. Технология микробиологического
синтеза: Учебное пособие. – Л.:Химия, 1987
17. Воробьев
А.И.. Промышленная микробиология. Учебное пособие - М.: Изд-во
МГУ, 1990.
18.
Бутенко Р.Г. и др. Клеточная инженерия /под ред. Н.С. Егорова – М.: Высшая
школа, 1997.
Анықтама-нормативті әдебиеттер
19. Иммунология
(справочник) /под ред. Г. Бундиу – Киев:Н думка, 1990.
20. Красильников А.П. Микробиологический
словарь-справочник – Минск: Беларусь, 1986.
21. Справочник по биологии / под ред. К.М.Сытника –
Минск: Беларусь,1986.