Жоғары  оқу  орнының  студенттеріне  арналған

 050701 «Биотехнология» мамандығының

«Биоинженерия» пәнінен

 

БАҒДАРЛАМА

 

 

 

ПӘННІҢ МАЗМҰНЫ

 

Оқу процесіндегі пәннің орны мен мақсаты,мәні

 

Курстың мақсаты- «Биоинженерия» пәнінен – биотехнологиялық өндірісті жобалаудың негізгі сатыларын меңгеру, соның ішінде автоматты жүйеде жобалауды, алыс – жақын шет елдердің, Қазақстан өндірістерінің жасаған жұмыстарының тәжірбиесін, микроорганизмдердің көмегімен биотехнологиялық процестердің, өндірістің әр түрлі салалары, ауыл шаруашылығы және медицина саласы үшін перспективті және традиционды технологиясымен олардың биомассасын алуын, біріншілік және екіншілік метаболизм өінімін алудың технологиясын студенттерге таныстыру.

 Курстың мәні

  Курсты оқудың нәтижесінде студентттер биотехнология өндірісін  жобалау жұмысының жаңалығы мен білімін  білуі керек. Жобаны және құрылыс өндірісі үшін сметаны құрудың негізгі жағдайы. Жобалау сатысы бойынша және құжатының көлемімен, жобаның көлемі мен сипаты бойынша, жобаның технико – экономикалық негізі, заводтың генералды жоспары бойынша және қойылған талабы бойынша студент үйрену керек. Студенттер технологиялық есебі мен жылу, материалдың балансын сауатты орындауды үйрену керек, негізгі биототехнологиялық өндірісі аппаратуралық – технологиялық өрнектеудің өндірістің орнына құрал – жабдықтарды орналастырудың нұсқаларымен танысу.

 

Курстың оқу процесіндегі орны

 

  «Биоинженерия»  курсы бірқатар пәндерді «Биохимия», «Генетика», «Микроорганизмдер физиологиясы», «Микробиология және вирусология», «Жалпы биотехнология», «Микроорганизмдер биотехнологиясы»  пәндерін оқып – білу негізінде. Практикалық және семинарлық сабақтың мақсаты студенттің шығармашылық активтілігі мен  және студенттің өздігінен тереңірек ойлануы оқуға деген қабілетінің дамуы болып саналады.

 

1 Бөлім. НЕГІЗГІ ТОЕРИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАР

 

Бакалавр биотехнолог үшін «Биоинженерия» пәнінің мәні. Тіршіліктің химиялық негізі және жасуша құрылысының иерархиясы. Фермент реакциясының катализдеуші кинетикасы. Фермент-субстраттық комплекстер және ферменттің әсер ету механизмі. Фермент активтілігін реттеу. Катализдеуші ферменттің мысалы реакциясы.Стехиометрия және метаболиттік өзгергіштіктің энергетикасы. Ашу және тыныс алу. Метаболизмнің соңғы өнімі.Метаболизм өнімінің пайда болуы және жасушаның өсуінің стехиометриясы. Стехиометрия және метаболиттік өзгергіштің энергетикасы.Ашу және тыныс алу. Метаболизмнің соңғы өнімі. Метаболизм өнімінің пайда болуы және жасушаның өсуінің стехиометриясы.Субстратты утилизациялау процесінің кинетикасы, жасуша культурасындағы биомасса және метаболизм өнімінің пайда болуы. Өсуді баланстау кинетикасы. Биотехнологиялық жүйедегі тасмалдау процестері. Жасушалық жүйеде газды және сұйық фазаның бір – бірімен масса алмасуы.

 

2 Бөлім. НЕГІЗГІ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАР

 

       Жобалау және биотехнологиялық реактордың есебі. Толық араластыру және толық ығыстырудың идеальды реакторы.Көп фазалы жүйедегі биореакторлар, басқа типті биоракторлар, соның ішінде иммобилизденген ферментпен, және өсімдік және жануарлардың ұлпасын культивирлеуге арналған биоракторлар.  Биотехнологиялық процестің технологиясы. Қоректік ортаны таңдау. Типтік асептикалық процесті жобалау және оны жүргізу.Биохимиялық технологияның процесімен басқару. Ортаның және газдың химиялық және физикалық параметрін анықтауға арналған датчиктер. Биопроцесті басқарудың прогресивті әдістері.

 

3 Бөлім. ЖОБАЛАУ

 

Жобалау мақсаты. Масштабтау және оптимизациялау. Жобалау ұйымы. Құрылысты және жобаны технико – экономикалық негіздеу туралы түсінік. Техникалық жобаның құрамы. Жобалау да ғылым. Автоматты жүйеде жобалауды қолданып жобалау.Автоматты жүйеде жобалаудың құрамы және оның мүмкіндігі. Технологияның сызба нұсқаның классификациясы.Технологиялық жобалаудың негізгі түсінігі. Технологиялық режим және оны таңдау. Экономикалық оптимизациялау. Биотехнологиялық өндіріс есебі және  анализдеу принципі. Өндірісті ана-лиздеуге жүйелі ұсыныс.Эффективтілікті бағалау критериясы. Технологиялық сызба нұсқаның есебінің қазіргі заманғы әдістері. Типтік технологиялық операторлар. Операторлық сызба нұсқа және модельдер. Цикломатикалық ағымдағы графалар және матрицалар. Ағымдағы графа-ларды топтастырудың есебі. Культивирлеу процесінің жылу балансының есебі. Ферментердің жылу балансы. Культуралды сұйықтықты концентрлеу процесінің есебі. Дайын өнімді кептіру.Құрал жабдықты топтастыруға орналастыруға арналған бастапқы мәні. Көлемді жоспарлау есебінің шешімінің варианттары. Негізгі және көмекші өндірістің бөлмелері. Технологиялық құрал жабдықты орналастыру және оны топастырудың  принципі. ± 0,000 дәлдіке дейін жоспар.

 

 

 

 

Практикалық және семинарлық сабақтың тізімі

 

 

Негізгі тоериялық жағдайлар

 

1. Фермент реакциясының катализдеуші кинетикасы. Фермент-субстрат  комплексі және ферментің әсер ету механизмі. Фермент активтілігін реттеу. Катализдеуші фермент реакциясына мысал .

2. Субстраты утилизациялау процесінің кинетикасы, метаболизм өнімінің пайда болуы және жасуша  культурасының биомассасы. Өсуді баланстау кинетикасы. Биотехнологиялық жүйеде тасмалдау процесі. Жасуша жүйесіндегі газды және сұйық фазаның  бір-бірімен масса алмасуы.

 

2 бөлім. Негізгі технологиялық жағдайлар

 

 3.Жобалау және биотехнологиялық реактордың есебі. Толық араластыру және толық ығыстырудың идеальды реакторы.Көп фазалы жүйедегі биореакторлар, басқа типті биоракторлар, соның ішінде иммобилизденген ферментпен, және өсімдік және жануарлардың ұлпасын культивирлеуге арналған биоракторлар. 

4. Биохимиялық технологияның процесімен басқару. Ортаның және газдың химиялық және физикалық параметрін анықтауға арналған датчиктер. Биопроцесті басқарудың прогресивті әдістері.

 

3 Бөлім. ЖОБАЛАУ

 

5.Жобалау мақсаты. Масштабтау және оптимизациялау. Жобалау ұйымы. Құрылысты және жобаны технико – экономикалық негіздеу туралы түсінік. Техникалық жобаның құрамы.

6.Технологияның сызба нұсқаның классификациясы.Технологиялық жобалаудың негізгі түсінігі. Технологиялық режим және оны таңдау. Экономикалық оптимизациялау.

7.Биотехнологиялық өндіріс есебі және  анализдеу принципі. Өндірісті ана-лиздеуге жүйелі ұсыныс.Эффективтілікті бағалау критериясы. 8.Технологиялық сызба нұсқаның есебінің қазіргі заманғы әдістері. Типтік технологиялық операторлар. Операторлық сызба нұсқа және модельдер. Цикломатикалық ағымдағы графалар және матрицалар. Ағымдағы графа-ларды топтастырудың есебі.

9.Культивирлеу процесінің технологиялық көрсеткішінің  есебі

10. Культивирлеу процесінің жылу балансының есебі.

11. Культуралды сұйықтықты концентрлеу процесінің есебі.

 

 

 

ПӘНДІ ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖӘНЕ ТОҚ

 

 Оқулықтар, оқу құралы, әдістемелік нұсқау,дәріс конспектісі,     

        анықтамалар  және т.б.  ұсынылған әдебиеттер

 

 

Негізгі әдебиеттер

 1. Есимова А.М. , Приходько Н.А. Микроорганизмдер биотехнологиясы  – 

     Шымкент ЮКГУ,  2006-157б.

2. Варфоломеев С.Л., Калюжный С.В. Биотехнология. – М.: Высшая школа, 1990 – 487с.

3. Беккер М.Е. и др. Биотехнология – М.:Агропромиздат, 1990  - 420с.

4. Гапонов Г.П. Процессы и аппараты микробиологических производств- М.: Легкая и пищевая промышленность, 1991 – 205с.

5. Промышленная микробиология. / Под ред. Н. Егорова. М.: Высш. шк., 1989 – 631с.

6. Бейни Д.Ж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Ч!,2. Пер. с англ. –М.: Мир, 1997, - 692с.

7. Грачева И.М., Гаврилова Н.Н., Иванова Л.А. Технология микробных белковых препаратов, аминокислот и жиров. – М.: Пищевая промышленность, 1980. – 448с.

8. Биотехнология./Под ред. А.А,Баева – М.:Наука, 1984 – 543с.

9. Елинов Н. Химическая микробиология. – М.: Высшая школа, 1989 – 521с.

 Қосымша әдебиеттер

10. Березин М.В., Варфоломеев С.Д. Биокинетика. – М.:Наука, 1989

11. Виастур У.Э. и др. Культивирование микроорганизмов. – М.:Пищевая промышленность, 1990.

12. Калунянц К.А. и др. Микробные ферментные препараты. Технология и оборудование. – М.: Пищевая промышленность, 1990.

13. Калунянц К.А. и др. Оборудование микробиологических производств –М.: Агропромиздат, 1997.

14. Яковлев В.И. Технология микробиологического синтеза: Учебное пособие. – Л.:Химия, 1987

15. Воробьев А.И.. Промышленная микробиология. Учебное пособие - М.: Изд-во МГУ, 1990.

16. Бутенко Р.Г. и др. Клеточная инженерия /под ред. Н.С. Егорова – М.: Высшая школа, 1997.

Анықтама - нормативті әдебиеттер

 

17. Иммунология (справочник) /под ред. Г. Бундиу – Киев:Н думка, 1990.

18. Красильников А.П. Микробиологический словарь-справочник – Минск: Беларусь, 1986.

19. Справочник по биологии / под ред. К.М.Сытника – Минск: Беларусь,1986.