(СИЛЛАБУС) КУРС БАҒДАРЛАМАСЫ
Пәні:״Экологиялық
биотехнология ״
Дайындықтың бағыты: Биотехнология
Оқытудың формасы: күндізгі ,
кредитті жүйе
Курс: ІҮ
Триместр: Х
Кредит саны: 3
Лекциялар: 30 сағат
Практикалық сабақтар: -
Лабораториялық сабақтар: 15 сағат
Оқытушымен
жасаған СӨЖ: 45 сағат
СӨЖ: 45 сағат
Аралық бақылау саны: 3
Қорытынды бақылау формасы: емтихан
1 Лектор: Есимова А.М. телефон 30-02-53 (жұмыс), аудитория 311А.
Келу уақыты: 10 -дан 18 сағатқа дейін.
2 Курсты өткізетін уақыты және
орны:
сабақ кестесі бойынша Д корпуста
3. Курсты оқудың
қажеттілігі және актуальдылығы
3.1 Курстың
міндеттері мен мақсаты
Студенттерді өнрістік жəне тұрмыстық ағын сулардың
ластануымен атомдық жəне сутекті бомбалардың жарылуы нəтижесінен
пайда болған техногенді факторлардың əсер етуіне орай ҚР
аумағының ауасында, су қоймаларында, топырақтағы ауыр
металлдардың жəне радионуклидтердің жоғары концентрациясымен,
мұнайды өндіретін жəне өңдейтін аудандарға жақын
топырақтағы органикалық ластағыштардың жоғары
концентрациясына, топырақтың гербицидтерді, пестицидтерді, инсектицидтерді
пайдалануына байланысты жəне т.б. туындайтын қоршаған ортаның
негізгі экологиялық мəселелерімен таныстыру. Бұл мəселелер шешімін табуы үшін биотехнологияны, яғни биообъектілерді қолдануға негізделген
технологияны (микроб клеткалары,
ферменттік комплекс, түрлі технологиялық формалардағы жеке
ферменттер) пайдалану қажет.
Курстың
міндеті
Пəнді оқытудың
міндеттері: түрлі ағын сулардың негізгі сипаттамаларымен
таныстыру, табиғаттағы зат айналымына белсенді қатысуының
салдарынан
микроорганизмдердің табиғи
тепе-тендікті сақтаудағы маңызын түсіндіру,сыртқы
отра объектілерін тазалауда қолданылатын биотехнологияның негізгі қағидаттарымен,
биореакторлар типімен таныстыру, ағынды суларды тазарту
биотехнологиясында қолданылатын микроорганизмдердің мүмкіндіктері
туралы түсінік беру, экологиялық мəселелерді шешу мақсатында
жаңа қосиеттері бар микроорганизмдерді алу үшін гендік
инженерияның мүмкіндіктерін көрсету, теориялық
білімдерін практикалық сабақтарда бекіту, ағынды суларды жəне
топырақты тазалау шараларын жүргізу жəне сипаттау үшін түрлі
əдістерді қолдануларына практикалық біліктілік беру, алған
білімдерін нақты экологиялық
мəселелерді шешу бойынша стратегия даярлауда қолданыға үйрету.
3.2 Курстың
мазмұны
«Экологиялық биотехнологиясы»курсы 1 семестр өтіледі,курстың
көлемі 135 сағат,оның
30 -сағаты дәріс,
15-сағаты лабораториялық
сабақ, ОСӨЖ-45, СӨЖ
45 –сағат.
Бұл курсты оқып үйрену үшін студенттерге аса қажет: Жалпы, органикалық жəне биологиялық химияның, математиканың, информатиканың, физиканың, ботаниканың, зоологияның, генетиканың, микробиологияның жəне т.б. жалпы курстарын меңгеру.Тірі жүйелердің тіршілік етуінің негізгі заңдылықтарын, белок
құрылымының жəне қызметінің ерекшеліктерін, олардың табиғаттағы өзара əсерлесуін, адамның қоршаған орта жағдайына əсер етуінің сипатын білулері тиіс. Экологиялық жағдайға əсер ететін табиғи жəне техногендік факторларды білулері қажет.Биотехнологтарды дайындаудың алғашқы сатысында бұл курсты оқыту студенттерге маманданудың пəндерін тереңірек меңгеруге жəне теориялық білімдерін практикалық жəне семинар сабақтарында бекітуге мүмкіндік береді.
Аталған курсты («Микроорганизмдер биотехнологиясың, «Экологияң, жəне т.б.) типтік оқу жоспарының тізіміне кірген ұқсас пəндермен қатарлас оқыту биотехнологтарды үзіліссіз жəне кешенді даярлауды қамтамасыз етеді.
Пәнді
оқытуда теориялық және іс жүзіндегі жаңалығының оптимальды сәйкестенуін бекіту үшін,кейс-әдісін
қолдану қажет.Ол оқытушының және студентің
шығармашылығы мен инициативасы өзіндік жұмыстың
дамуымен педагогикалық жетекшілігінің тиімді сәйкестелуіне мүмкіндік
жасайды.Одан басқа да, кейстер зерттеу қабілеті, аналитикалық
дамиды,жағдайларды анализ жасауды өңдейді,стратегияны
жоспарлауда басқару шешімдерін қолданады.
Кейс- бұл оқулық материалдары, онда іс жүзінде проблемалар формаланған, жеке немесе
коллективті түрде оны шешуді іздену ұсынылған.
«050701 – Биотехнологияң дайындау бағыты бойынша мамандығының типтік оқу жоспары бойынша бұл пəнді оқытуға жұмсалатын барлық уақыты кем дегенде 135 сағат болуы керек.
4 Курстың пререквизиттері
«Экологиялық
биотехнологиясы» пәнін меңгеру үшін міндетті түрде
базалық пәндерді меңгеру қажет:Микробиология және вирусология,жалпы органикалық
жəне биологиялық химияның, математиканың, информатиканың,
физиканың, ботаниканың, зоологияның,генетиканың,
биохимия, генетика, микроорганизмдер биотехнологиясы, биотехнологиялық өндірістің
негіздері, микробиология, биоорганикалық химия, микробиологияның жəне
т.б. жалпы курстарын.
5 Курстың постреквизиттері
«Экологиялық
биотехнология» пәні
бойынша оқып білуге профилирлеуші
пәндерді оқып біліп қолдану жатады: Биоинженерия,
инженерлік энзимология, биологиялық заттардың биотехнологиясы,
биотехнологиялық өндірісті жобалау.
Кредиттің және
сабақтың түрлері бойынша
сағаттарды бөлу
|
Кредит саны |
Сабақытың түрлері |
СӨЖ |
Бар лығы |
Бақылау түрі |
|||
|
Байланыс сағаттары |
Оқытушымен жасаған СӨЖ |
Бар лығы |
|||||
|
Дәріс |
Практика лық (лаборатор иялық) |
||||||
|
3 |
30 |
15 |
45 |
90 |
45 |
135 |
Емтихан |
6 Сабақ
өткізетін кестені қосу:
6.1. Дәрістің
КТЖ (күнтізбектік –тақырыбтық
жоспары )
Дәрістік
сағаттардың саны – 30 сағат
Топ АП-04-8к1, АП-04-8к2, АП-04-8к3
|
№ |
Күні |
Нөмірі, модуль аты және дәрістің
тақырыбы |
Дәрісті жүргізу түрі |
ТОҚ және түсіндіру қызметі
бары сында актив тендіру әдісі |
Студенттерде
қалыптасатын білімі мен қабілеттілігі |
||
|
№1 МОДУЛЬ
Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі табылатын экобиотехнологиялық проблема орталығы |
|||||||
|
1 |
|
Экологиялық биотехнологияның
пəні жəне міндеттері, оның қазіргі қоғамдағы маңызы.
Биогеохимиялық циклдер. Микроорганизмдердің зат алмасудағы ролі, көміртегінің,
оттегінің, азоттың жəне күкірт айналымының жүйелері.
Табиғи экожүйелер топырақ жəне су қоймаларындағы микроорганизмдердің өзара
байланысы. Микроорганизмдер мен өсімдіктер арасындағы түраралық
қатынастар жəне əсерлесулер. Синтрофизм. |
Проблемалық жағдай мен шолу |
П1 кейс |
Экологиялық биотехнологияның Принципінің жалпы мәні Ағын суды аэробты тазартудың мәні |
||
|
2 |
|
Ағын сулардың
негізгі сипаттамасы. Тұрмыстық, өндірістік жəне
ауылшаруашылық ағындылары, олардың құрамы жəне
сапасын анықтау критерийлері ОХП
(оттегіні химиялық пайдалану) жəне ОБП (оттегіні биохимиялық
пайдалану) əдістерін анықтау, олардың сипаттамалық жəне
болжамдық маңызы. Түрлі өндіріс орындарының ОХП
u1078 жəне ОБП мəліметтері бойынша мысалдар. Ағын суларды
тазарту əдістеріне сипаттама, олардың артықшылықтары
мен кемшіліктері. |
Шолу |
П 2 кейс |
Ағын
сулардың негізгі сипаттамасы. Тұрмыстық, өндірістік жəне ауылшаруашылық ағындылары,олардың құрамы
жəне сапасын анықтау критерийлері ОХП жəне ОБП əдістерін
анықтау. Ағын суларды тазарту əдістеріне сипаттама,олардың
артықшылықтары мен кемшіліктері. |
||
|
3,4 |
|
Микроорганизмдерді қолданушы
тазартқыш құрылымдар операцияларының түрлері. Ағын
суларды тазартудың экстенсивті жəне интенсивті жүйелері. Тұрмыстық
жəне өндірістік ағын суларды қайта өндеудің интенсивті əдістерін жетілдірудің
биотехнологиялық жолдары. Түрлі микробтық консорциумдарды
кеңістіктік бөлу əдісімен тазалау процесін
интенсификациялау, бұл əдістің артықшылықтары
мен кемшіліктері. қышқылдануы қиын, жоғары
токсинді жəне ароматикалық заттарды утилизациялау үшін рекомбинантты штаммдарды
қолдану. Ағын
суларды тазартудың аэробты жəне анаэробты процестері, олардың
сипаттамасы. |
Шолу |
П 3 кейс |
Түрлі микробтық консорциумдарды кеңістіктік
бөлу əдісімен тазалау процесін интенсификациялау, бұл əдісті
артықшылықтары мен кемшіліктері, қышқылдануы қиын,
жоғары токсинді жəне ароматикалық заттарды утилизациялау үшін
рекомбинантты штаммдарды қолдану |
||
|
5,6 |
|
Ағын суларды аэробты тазарту үшін
қолданылатын реакторлар. Гомогенді реакторлар жұмысының
жүйесі. «Активті лайдыңң популяциялық мəселелері.
«Активті лайдыңң ценоздарының қалыптасуы.
«Активті лайдың микроорганизмдері, олардың өзара қатыстылығы
жəне жеке консорциумдардың маңызы. Микроорганизмдер
популяциясының симбиозы болып табылатын ортақ шырышты қабықты зооглейдің
қалыптасуы. «Активті лайдыңң тиімді жұмысындағы
қарапайымдардың ролі. ОЗЖ (органикалық зат бойынша лай жүктемесінің
көрсеткіші) аэрация станциясын жобалаудағы аса маңызды
параметр. |
Конференция лық дәріс |
П 4 кейс |
«Активті лайдың
микроорганизмдері,олардың өзара қатыстылығы жəне
жеке консорциумдардың маңызы. «Активті лайдың тиімді жұмысындағы
қарапайымдардың ролі. |
||
|
№2 МОДУЛЬ Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу,
металдың тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі |
|||||||
|
7 |
|
Екінші тұндырғыш жұмысын
басқару. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар – биофильтлер жəне
оларда жүретін процестер. Биофильтрлерді қолдану арқылы өтетін
процестердің технологиялық схемасы. Тазарту тəсіліне, жүктеме
жасау материалының түріне жəне сұйықты беру
режиміне байланысты биофильтрлерінің жіктелуі. Биофильтрлерді
лайландыру. |
Жоспар ланған қатамен |
П 5 кейс |
Жылжымайтын биопленкасы бар
реакторлар – биофильтлер жəне оларда жүретін процестер. Ағындарды аэробтық
тазартудың экстенсивті əдісі – биологиялық тоғандар,
суармалы танаптар, фильтрация танаптары. |
||
|
8 |
|
Микроорганизмдердің
иммобилизацияланған клеткаларында ығыстырғыш стеклоершті
пайдаланып аэротенкті қолдану.Ағындарды аэробтық тазартудың
экстенсивті əдісі –биологиялық тоғандар, суармалы танаптар, фильтрация танаптары.
Оларды қолданудың артықшылықтары мен
кемшіліктері.Тұрмыстық
жəне өндірістік ағын суларды анаэробтық əдіспен
тазарту. Аэробтық процеспен салыстырғанда ағын суларды
анаэробтық процеспен тазартудың артықшылығы, тазарту
жылдамдығы. |
Дәріс конфер енция |
П6 кейс |
Микроорганизмдің
иммобилизациялан ған клеткаларында ығыстырғыш пайдаланып
аэротенкті қолдану. Тұрмыстық жəне өндірістік
ағын суларды анаэробтық əдіспен тазарту. |
||
|
9 |
|
Метантенктер, метантенкте болып өтетін ашу
процестерінің сипаттамасы. Метантенктің микрофлорасының
қалыптасуы, оның құрамы симбиотикалық
бірлесудегі өзара қарым-қатынасының сипаттамасы.
Метантенктердің тиімді тіршілік етуіндегі метан түзуші бактериялардың
маңызы. Ластаушылардың шекті концентрациясы жөніндегі
түсінік. астаушыларды деградациялау жылдамдығын жəне газ түзілу
интенсивтілігін арттырудағы араластыру жəне температуралық режимнің ролі. |
Шолу |
П7 кейс |
Метантенктердің тиімді тіршілік
етуіндегі метан түзуші бактериялардың маңызы. Ластаушыларды
деградациялау жылдамдығын жəне газ түзілу интенсивтілігін
арттырудағы араластыру жəне температуралық режимнің
ролі. |
||
|
10,11 |
|
Ағындарды биологиялық
тазартуға арналған өнеркəсіптік аппараттарға сипаттама. Септикотенктер. Жылжымайтын биопленкасы бар
реакторлар. Металлургиялық кəсіпорынның ағын
суларын тазартуда жəне олардан металдар алуда активті лай микроорганизмдерін
пайдалану. Қышқылдану
процестері / металдардың қалпына келуі немесе олардың
гетеротрофты микроорганизмдерде тұнуы. Ағынды сулардан
металлдарды алып тастау үшін пайдаланылатын активті лайдың сипаттамасы, жасанды биофлоктардың
маңызы. Мысалдар. |
Конференция лық дәріс |
П 8 кейс |
Ағындарды биологиялық
тазартуға арналған өнеркəсіптік аппараттарға
сипаттама.Ағынды сулардан металлдарды алып тастау үшін
пайдаланылатын активті лайдың сипаттамасы, жасанды биофлоктардың
маңызы. |
||
|
12,13 |
|
Металдардың тұнуында
сульфатредукциялаушы бактериялардың қолданылуы, олардың
тіршілік ету шарттары. Ағын суларда металл тұнғанда болып өтетін
процесстердің химизмі, анаэробты гетеротрофты микроорганизмдер арқылы
өсімдік қалдықтарының органикалық заттарының
минералдануы, оттегі құрамының азаюы жəне анаэробты сульфатредукциялаушы
бактериялар белсенділігінің артуына байланысты шарттарды ОВП ұлғаюы,
күкіртті көмірқышқылында
металдың тұнуы артады. Сульфатредукциялаушы бактериялардың мыс, сынап,
вольфрам жəне молибден тұнбаларындағы ролі. |
Ақпарат |
П 9 кейс |
Ағын суларда металл тұнғанда
болып өтетін процесстердің химизмі, анаэробты гетеротрофты
микроорганизмдер арқылы өсімдік қалдықтарының органикалық заттарының
минералдануы, оттегі құрамының азаюы жəне анаэробты
сульфатредукциялау шы бактериялар белсенділігінің артуына байланысты. |
||
|
№3 МОДУЛЬ
Қатты қалдықты утилизациялауда метальды
биосорбциялауда, ағын суды және
мұнаймен ластанған топрақты тазарту үшін микроорганизмді қолдану |
|||||||
|
14 |
|
Өндірістік ағын суларды
Pseudomonas putіda пластмассаға немесе ағаш жаңқаларына
иммобилизацияланған клеткаларының көмегімен мышьяктан тазарту. Құрамында хромы бар ағын
суларды құрамында Pseudomonas dechromatіkans бар “активті лайдың”
көмегімен хромнан тазарту. |
Ақпарат |
П 10 кейс |
Өндірістік ағын суларды
Pseudomonas putіda пластмассаға немесе ағаш жаңқаларына
иммобилизацияланған клеткаларының көмегімен мышьяктан тазарту. |
||
|
15 |
|
Металдарды биосорбциялау үшін
микроорганизмдерді қолдану. Уран жəне нитраттарды көмір бөлшектеріне
иммобилизацияланған денитрификациялайтын бактериялар
биомассасымен биосорбциялау. Микробтық экзополисахаридтермен металдарды
биосорбциялау. |
Дәріс конфер енция |
П 11 кейс |
Металды биосорбциялау үшін микроорганизмдерді қолдану. Микробтық экзополисахаридтер мен металдарды биосорбциялау. |
||
|
10 16, 17,17 |
|
Түрлі өндірістердегі
өнеркəсіптік қалдықтарды биологиялық қайта
өндеу. Микроорганизмдердің
иммобилизацияланған клеткаларын сүтті өндеуші, ашытқы
жəне басқа тамақ өндірісінің ағындыларын қайта өндеуде қолдану.
Химиялық кəсіпорындар ағындарын биологиялық қайта
өндеу мəселелері.
Целлюлоза - қағаз өнеркəсібінің қалдықтарын
биологиялық қайта өндеу. |
Проблемалық |
П 12 кейс |
Түрлі өндірістердегі өнеркəсіптік
қалдықтарды биологиялық қайта өндеу. Химиялық
кəсіпорындар ағындарын биологиялық қайта өндеу мəселелері.
|
||
|
18 |
|
Көмірсутегі деструкторларының
микроорганизмдерін мұнайды қайта өндеуші кəсіпорындардың
ағын суларын жəне мұнаймен ласталған топырақты
тазартуда пайдалану. Ауыр металлдармен, радионуклеидтермен, органикалық
заттармен жəне басқа да токсиканттармен ластанған
топырақты биоремидиациялау технологиясы. Негізгі сатылары биообъектілерді поллютанттардың
гипераккумуляторларын таңдап алу – оларды өсіру əдістерін,
токсикантты бөлу жəне алып тастау əдістерін тандау. |
Проблемалық |
П 13 кейс |
Көмірсутегі деструкторының микроорганизмін
мұнайды қайта өндеуші кəсіпорындардың ағын
суларын жəне мұнаймен ласталған топырақты тазартуда
пайдалану. |
||
|
19 |
|
Токсиндерді бөліп алуда топрақ
микроорганизмдерінің өсімдікпен бір-бірімен қатынасының
ролі. Биотехнологияда қолдану үшін
микроорганизмдердің штаммдарың өнімділігін арттыру тəсілдері. |
Жоспар ланған қатемен |
П 14 кейс |
Биотехнологияда қолдану үшін
микроорганизмдердің штаммдарың өнімділігін арттыру тəсілдері. |
||
|
20 |
|
Экологиялық мəселелерді
шешу үшін қолданылатын жаңа биотехнологиялар. Экологиялық биотехнологияның
болашақ жорамалы. |
Конферен-циялық дәріс |
П 12 кейс |
Экологиялық мəселелерді
шешу үшін қолданылатын жаңа биотехнологиялар. |
||
6.2. ЛБС КТЖ (лабораториялық сабақтардың
күнтізбектік –тақырыбтық
жоспары)
Лабораториялық сабақтардың
саны - 15 сағат
|
№ |
Күні |
Жұмыстың тақырыбының және
модулдің аты, нөмірі, |
Лабораториялық жұмысты өткізудің
формасы мен әдістемесі |
Бақылау формасы |
Студентке қалыптасатын білімі
мен қабілеттілігі |
|
№1 МОДУЛЬ
Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі табылатын экобиотехнологиялық проблема орталығы |
|||||
|
1 |
|
Биотехнология өндірісіндегі
ағын суды анаэробты тазарту |
Тәжірибиелік зерттеу |
Жұмыс жасауға рұқсат, қорғау |
Органикалық қосылыс тоғудағы
биохимиялық процесс |
|
2 |
|
Ағын суды
және тұрмыстық қалдықты анаэробты тазарту |
Тәжірибиелік зерттеу |
Жұмыс жасауға рұқсат, қорғау |
Қалдықты өңдегендегі жүретін
механизм |
|
№2 МОДУЛЬ Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу,
металдың тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі |
|||||
|
3 |
|
Металдарды
бактериямен сілтілеу |
Тәжірибиелік, зерттеу |
Жұмыс жасауға рұқсат, қорғау |
Металды сілтілей білу |
|
4 |
|
Лабораториялық
жағдайда биогазды алуды оптимизациялау |
Тәжірибиелік зерттеу |
Жұмыс жасауға рұқсат, қорғау |
Биогазды алу үшін қондырғыны құру |
|
№3 МОДУЛЬ
Қатты қалдықты утилизациялауда метальды
биосорбциялауда, ағын суды және
мұнаймен ластанған топрақты тазарту үшін микроорганизмді қолдану |
|||||
|
5 |
|
Күрделі
органикалық қосылыстың
биоконверсиясы |
Тәжірибиелік, зерттеу |
Жұмыс жасауға рұқсат, қорғау |
Ауыл шаруашылық қалдығын
биотехнология лық өңдеудің жаңалығы
|
|
6 |
|
Мұнай көмірсуына
қатысты топрақ
микроорганизмнің физиологиялық активтілігін анықтау |
Тәжірибиелік зерттеу |
Жұмыс жасауға рұқсат, қорғау |
Көмірсуды тотықтырушы
микроорганизмді ұқсастыру әдісі
|
6.4
Студенттерге СӨЖ бойынша берілетін тапсырмалардың тізімі
|
№ |
Модуль
бойынша СӨЖ тақырыбы мен мазмұны |
СӨЖ тапсырма |
Ұсынылған әдебиттер |
Бақылау формасы |
Тапсыру уақыты |
|
|
№1 МОДУЛЬ
Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі табылатын экобиотехнологиялық проблема орталығы |
||||||
|
1 |
Кіріспе. Экологиялық биотехнологияның пəні жəне
міндеттері, оның қазіргі қоғамдағы маңызы.
Биогеохимиялық циклдер. Микроорганизмдер дің зат
алмасудағы ролі, көміртегінің, оттегінің, азоттың
жəне күкірт айналымының жүйелері.
Табиғи экожүйелер – топырақ жəне су қоймаларындағы микроорганизмдердің өзара
байланысы. Микроорганизмдер мен өсімдіктер арасындағы түраралық
қатынастар жəне əсерлесулер. Синтрофизм. |
Экология лық биотехноло гия бағыты бойынша шолу |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989. 3.Варфоломеев С.А. Колюжный С.В. Биотехнология
–М.:Высшая школа, 1990-487с. |
реферат |
2 апта |
|
|
2 |
Ағын
сулардың негізгі сипаттамасы. Тұрмыстық, өндірістік жəне
ауылшаруашылық ағындылары,олардың құрамы жəне
сапасын анықтау критерийлері ОХП (оттегіні химиялық пайдалану) жəне
ОБП (оттегіні биохимиялық пайдалану)əдістерін анықтау,
олардың сипаттамалық жəне болжамдық маңызы. Түрлі
өндіріс орындарының ОХП u1078 жəне ОБП мəліметтері
бойынша мысалдар. |
Жеке тапсырма |
1.
Яковлев С.В., Скирдов И.В., Швецов В.Н. и др. Биологическая очистка производственных сточных вод: Процессы, аппараты и сооружения. —М.: Стройиздат, 1985. —208с. 2.
Промышленная микробиология / Под ред. Н.С. Егорова —М.: Высшая школа, 1989. -688с. |
кейс |
2 апта |
|
|
3 |
Ағын суларды тазарту əдістеріне
сипаттама, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері
Микроорганизмдерді қолданушы тазартқыш құрылымдар
операцияларының түрлері. Ағын суларды тазартудың
экстенсивті жəне интенсивті жүйелері. Тұрмыстық жəне өндірістік
ағын суларды қайта өндеудің интенсивті əдістерін
жетілдірудің биотехнологиялық жолдары. Түрлі микробтық
консорциумдарды кеңістіктік бөлу əдісімен тазалау процесін интенсификациялау, бұл əдісті артықшылықтары
мен кемшіліктері, қышқылдануы қиын, жоғары токсинді жəне
ароматикалық заттарды утилизациялау үшін рекомбинантты штаммдарды
қолдану. Ағын суларды тазартудың аэробты жəне
анаэробты процестері,олардың сипаттамасы. |
Жеке тапсырма |
1.
Промышленная микробиология / Под ред. Н.С. Егорова —М.: Высшая школа, 1989. -688с. 2.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. |
кейс |
3 апта |
|
|
4 |
Ағын суларды аэробты тазарту үшін
қолданылатын реакторлар. Гомогенді реакторлар жұмысының жүйесі «Активті лайдыңң
популяциялық мəселелері. «Активті лайдың ценоздарының қалыптасуы.
«Активті лайдың микроорганизмдері,олардың өзара қатыстылығы
жəне жеке консорциумдардың маңызы. Микроорганизмдер популяциясының
симбиозы болып табылатын ортақ шырышты қабықты зооглейдің
қалыптасуы. «Активті лайдыңң тиімді жұмысындағы
қарапайымдардың ролі. ОЗЖ (органикалық зат бойынша лай жүктемесінің
көрсеткіші) аэрация Станциясын жобалаудағы аса маңызды
параметр. Коллоквиум №1 лаборатоиялық жұмыс, №2 жеке тапсырманы қорғау |
Жеке тапсырма |
1. Беккер М.Е. и др. Биотехнология -М.: Агропромиздат, 1990-420с. 2. Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 3. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989. 4.Варфоломеев С.А. Колюжный С.В. Биотехнология
–М.:Высшая школа, 1990-487с. . |
кейс |
4 апта |
|
|
№2 МОДУЛЬ Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу,
металдың тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі |
||||||
|
5 |
Екінші тұндырғыш жұмысын
басқару. Жылжымайтын биопленкасы бар
реакторлар биофильтлер жəне оларда жүретін процестер.
Биофильтрлерді қолдану арқылы өтетін процестердің
технологиялық схемасы. Тазарту тəсіліне, жүктеме жасау
материалының түріне жəне сұйықты беру режиміне
байланысты биофильтрлерінің жіктелуі.
Биофильтрлерді лайландыру. Микроорганизмдердің
иммобилизацияланған клеткаларында ығыстырғыш стеклоершті
пайдаланып аэротенкті қолдану. |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в
2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
5 апта |
|
|
6 |
Ағындарды аэробтық
тазартудың экстенсивті əдісі – биологиялық тоғандар,
суармалы танаптар, фильтрация танаптары. Оларды қолданудың артықшылығы
мен кемшіліктері. Тұрмыстық жəне өндірістік
ағын суларды анаэробтық əдіспен тазарту. Аэробтық
процеспен салыстырғанда ағын суларды анаэробтық процеспен тазартудың артықшылығы,
тазарту жылдамдығы. |
Жеке тапсырма |
1. Беккер М.Е. и др. Биотехнология -М.: Агропромиздат, 1990-420с. 2.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 3. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
6 апта |
|
|
7 |
Метантенктер, метантенкте болып өтетін
ашу процестерінің сипаттамасы. Метантенктің микрофлорасының
қалыптасуы, оның құрамы симбиотикалық
бірлесудегі өзара қарым-қатынасының сипаттамасы. Метантенктердің
тиімді тіршілік етуіндегі метан түзуші бактериялардың маңызы.
Ластаушылардың шекті концентрациясы жөніндегі түсінік.
Ластаушыларды деградациялау жылдамдығын жəне газ түзілу
интенсивтілігін арттырудағы араластыру жəне температуралық
режимнің ролі. |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера,
Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в
2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
7 апта |
|
|
8 |
Ағындарды биологиялық
тазартуға арналған өнеркəсіптік аппараттарға
сипаттама. Септикотенктер. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар. Металлургиялық
кəсіпорынның ағын суларын тазартуда жəне олардан
металдар алуда активті лай микроорганизмдерін пайдалану. Қышқылдану
процестері металдардың қалпына келуі немесе олардың
гетеротрофты микроорганизмдерде тұнуы. Ағынды сулардан металлдарды
алып тастау үшін пайдаланылатын активті лайдың сипаттамасы,
жасанды биофлоктардың маңызы. Мысалдар. |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера,
Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в
2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
8 |
|
|
9 |
Металдардың тұнуында
сульфатредукциялаушы бактериялардың қолданылуы, олардың
тіршілік ету шарттары. Ағын суларда металл тұнғанда болып өтетін
процесстердің химизмі, анаэробты гетеротрофты микроорганизмдер арқылы
өсімдік қалдықтарының органикалық заттарының
минералдануы, оттегі құрамының азаюы жəне анаэробты
сульфатредукциялаушы бактериялар белсенділігінің артуына байланысты шарттарды ОВП ұлғаюы,
күкіртті көмірқышқылында металдың тұнуы
артады. Сульфатредукциялаушы бактериялардың
мыс, сынап, вольфрам жəне молибден тұнбаларындағы ролі. Коллоквиум №2 лаборатоиялық жұмыс, №2 жеке тапсырманы қорғау |
Жеке тапсырма |
1. Беккер М.Е. и др. Биотехнология -М.: Агропромиздат, 1990-420с. 2.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 3. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989. 4.Варфоломеев С.А. Колюжный С.В. Биотехнология
–М.:Высшая школа, 1990-487с. . |
кейс |
9 апта |
|
|
№3 МОДУЛЬ
Қатты қалдықты утилизациялауда метальды
биосорбциялауда, ағын суды және
мұнаймен ластанған топрақты тазарту үшін микроорганизмді қолдану |
||||||
|
10 |
Өндірістік
ағын суларды Pseudomonas putіda пластмассаға немесе ағаш жаңқаларына
иммобилизацияланған клеткаларының көмегімен мышьяктан
тазарту. Құрамында хромы бар ағын суларды құрамында
Pseudomonas dechromatіkans бар “активті лайдың” көмегімен хромнан
тазарту. |
Нақтылы оқужағдайына қатысты реферат |
1.Экологическая
биотехнология: пер. с англ./ Под ред.К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия,
1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989. 3.ВарфоломеевС.А. Колюжный С.В. Биотехнология
–М.:Высшая школа, 1990-487с. |
реферат |
10 апта |
|
|
11 |
Металдарды
биосорбциялау үшін микроорганизмдерді қолдану.Уран жəне нитраттарды
көмірттегі бөлшектеріне
иммобилизацияланған денитрификациялайтын
бактериялар биомассасымен биосорбциялау. Микробтық
экзополисахаридтер мен металдарды
биосорбциялау |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера,
Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в
2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
11 апта |
|
|
12 |
Түрлі өндірістердегі өнеркəсіптік
қалдықтарды биологиялық қайта өндеу.
Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клеткаларын сүтті өндеуші,
ашытқы жəне басқа тамақ өндірісінің ағындыларын
қайта өндеуде қолдану. Химиялық кəсіпорындар ағындарын
биологиялық қайта өндеу мəселелері. Целлюлоза-қағаз
өнеркəсібінің қалдықтарын биологиялық қайта
өндеу. |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера,
Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в
2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
12 апта |
|
|
13 |
Көмірсутегі
деструкторларының микроорганизмдерін мұнайды қайта өндеуші
кəсіпорындардың ағын суларын жəне мұнаймен ласталған
топырақты тазартуда пайдалану. Ауыр металлдармен, радионуклеидтермен,
органикалық заттармен жəне басқа да токсиканттармен ластанған
топырақты биоремидиациялау
технологиясы. |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера,
Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в
2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
13 апта |
|
|
14 |
Негізгі
сатылары– биообъектілерді поллютанттардың
гипераккумуляторларын таңдап алу – оларды өсіру əдістерін,
токсикантты бөлу жəне алып тастау əдістерін тандау.
Биотехнологияда қолдану үшін микроорганизмдердің штаммдарың
өнімділігін арттыру тəсілдері |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера,
Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989. |
кейс |
14 апта |
|
|
15 |
Генді инженерия əдістерімен алынған
микроорганизмдерді жəне микробтық синтездің кейбір өнімдерін
пайдаланудың қауіпсіздік мəселелері. Болжамдық
экология – сыртқы ортада трансформацияланған Организмдердің
болашақтағы тəртібін
жанжақты бағалауды мақсат еткен ғылым.
Экологиялық мəселелерді шешу үшін қолданылатын жаңа
биотехнологиялар. Экологиялық биотехнологияның болашақ
жорамалы |
Жеке тапсырма |
1.
Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред. К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990.-384с. 2. Бейли
Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989. 3.Варфоломеев С.А. Колюжный С.В. Биотехнология
–М.:Высшая школа, 1990-487с. |
кейс |
14 апта |
|
№1 Коллоквиум
сұрақтары
№1 МОДУЛЬ Ағын
суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі табылатын экобиотехнологиялық проблема орталығы
ауылшаруашылық ағындылары,
олардың құрамы жəне сапасын анықтау
биохимиялық пайдалану) əдістерін
анықтау, олардың сипаттамалық
жəне болжамдық маңызы.
артықшылықтары
мен кемшіліктері.
операцияларының
түрлері.
интенсивті əдістерін
жетілдірудің биотехнологиялық жолдары.
процесін интенсификациялау, бұл əдістің
артықшылықтары мен
кемшіліктері. қышқылдануы қиын,
жоғары токсинді жəне ароматикалық заттарды
утилизациялау үшін рекомбинантты штаммдарды қолдану.
ценоздарының қалыптасуы.
«Активті лайдың микроорганизмдері,
олардың өзара қатыстылығы
жəне жеке консорциумдардың маңызы.
шырышты қабықты зооглейдің
қалыптасуы.
станциясын жобалаудағы аса маңызды
параметр.
№2 Коллоквиум сұрақтары
№2 МОДУЛЬ Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу,
металдың тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі
ығыстырғыш стеклоершті
пайдаланып аэротенкті қолдану.
тоғандар, суармалы танаптар,
фильтрация танаптары.
сипаттамасы. Метантенктің
микрофлорасының қалыптасуы, оның
құрамы симбиотикалық
бірлесудегі өзара қарым-қатынасының сипаттамасы.
аппараттарға сипаттама.
Септикотенктер. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар.
олардан металдар алуда активті лай
микроорганизмдерін пайдалану.
олардың гетеротрофты
микроорганизмдерде тұнуы.
қолданылуы, олардың
тіршілік ету шарттары.
№3 Коллоквиум сұрақтары
№3 МОДУЛЬ Қатты
қалдықты утилизациялауда метальды биосорбциялауда,
ағын суды және
мұнаймен ластанған топрақты тазарту үшін
микроорганизмді қолдану
ағаш жаңқаларына
иммобилизацияланған клеткаларының көмегіменмышьяктан тазарту.
денитрификациялайтын
бактериялар биомассасымен биосорбциялау.
7 Студенттің өзіндік
жұмысын орындауға арналған
әдістемелік нұсқау
(оқытушының қалауы бойынша)
СӨЖ нақты бөлімдер мен бірнеше
тақырыбты қамтитын түрлі мәселелерді қарастырады.
СӨЖ барлық түрлері әртүрлі түрлерде,
формаларда және ұйымдастырылған түрде өткізіледі.
Курстық жұмыс оқу жоспарында
жоспарланбаған
8 Жалпы келешекте болатын және қойылатын
талаптар
Менің мақсатым –
сауатты және шығармашылық деңгейі жоғары
мамандарды дайындау, олар өзінің әрекетімен біліктілігімен әртүрлі өндірістік жағдайларды
және мәселелерді шешуге дайын болуға баулау, осындай
университетте, кафедрада, оқитынын мақтаныш тұтатын
студенттерді дайындау. Студентер сабақты
өту кезінде, жұмыс кезінде белсенді қатысуы үшін, әрі
қызықты болып өтуі үшін әрқашан ондаған
түрлі мәселелерді, сұрақтарды талқылап топтың
озат үлгісі ретінде көрінуі керек. Барлық сабақтар
кітаптар мен дәріс сабақтан алынған принциптер мен
концепцияларды пайдалану керек.
Сабаққа сіз әрқашан
оқып дайындалып келуіңіз керек, себебі сіз ондағы түрлі
мәселелерді талқылап түсінбеген сұрақтарды қойып,
әрбір нәрсеге нақты қарау керек. Сонымен қатар
сізге өзіңіздің оқығаныңыз,білім алғаныңыз
жайында жауапкершілігіңіз болуы қажет, өйткені біз бүкіл
курсты оқу кезінде бір – бірімізге сыйластықпен, түсіністікпен
қарауымыз керек.
9 Пәнді әдістемелік
қамтамасыз ету және ТОҚ
9.1 Негізгі әдебиеттер
9. 2 Қосымша әдебиеттер
1. Рогов И.А. Пищевая биотехнология: В 4х кн.: учебник
/Рогов И.А. – М.: Колосс – 2004 – 1530 с.
2. Сельскохозяйственная биотехнология: учебник – 2. изд.,
перераб. – М.: Высш. шк., 2003 - 469с.
3. Виастур У.Э. и др. Культивирование микроорганизмов. –
М.:Пищевая промышленность, 1990.
4. Калунянц К.А. и др. Оборудование микробиологических
производств –М.: Агропромиздат, 1997.
5. Яковлев В.И. Технология микробиологического синтеза:
Учебное пособие. – Л.: Химия, 1987
6. Воробьев А.И.. Промышленная микробиология. Учебное пособие - М.:
Изд-во МГУ, 1990.
7. Коломиец Д.М., Хруслова Т.Н. Использование
последрожжевой барды для орошения сельскохозяйственных культур. Ферментная и
спиртовая промышленность, 1973, № 1, с. 34-35.
8. Будкин В.Н., Томмэ М.Ф. Лизин – получение и применение
в животноводстве. – М.: 1973.
Анықтама-нормативті әдебиеттер
1. Красильников А.П. Микробиологический
словарь-справочник – Минск: Беларусь, 1986.
2.
Справочник по
биологии / под ред. К.М.Сытника – Минск: Беларусь,1986
3. Справочник работников спиртовой промышленности. –
Киев: Техника, 1972.
4. Новаковская С.С., Шишацкий Ю.Н. Справочник по
производству хлебопекарных дрожжей. – М.: Пищевая промышленность, 1980.
5. Ферман Г.Я., Муравицкая Л.В. Справочник для работников
лабораторий пивоваренных заводов. – М.: Пищевая промышленность, 1982.
6. Иммунология (справочник) /под ред. Г. Бундиу – Киев:Н
думка, 1990.
7. Определение активности ферментов (справочник) /
Полыгалина Г.В. – М.: Де Ли принт, 2003 - 375с.
10 Бағаға қойылған саясат
Түрлері:
-
Нақтылығы
-
Тазалығы
-
Ептілігі
-
Дефференциацияның жоғарылауы
Енгізіледі:
1
Барлық жұмыс түрін бағалау
ережелері:
-
Баллдар білім – бақылау кестесіне сәйкес қойылады.
-
Егер студент бүкіл трисеместр бойынша бірде – бір
практикалық сабақты жібермей және сабаққа
белсенді қатысса, онда оған қосымша бір балл қосылады.
-
Егер студент себепсіз сабаққа қатыспаса
және тапсырманы уақытысында орындамаса, онда одан бір балл алынады
(1 сағат-қатыспаса – 1 балл).
2 Емтихандағы бағаның қойылу
критериясы:
Төменгі балл – 20
Жоғарғы балл – 40
Емтиханның бағасы ағымдағы
рейтинг бойынша есептелінеді.
3 Қорытынды бағаларды қою
критериясы
50-74 балл-қанағатандырады
75-89 балл-жақсы
90-100 балл-өте жақсы
Білімін бақылау кестесі
|
айы |
қыркүйек |
қазан |
қараша |
|
||||||||||||
|
күні |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
недели |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
|
|
||||
|
Бақылау жұмысы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
ЛЖС жұмысы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
2/1 |
|
|
||||
|
Оқытушымен жасаған СӨЖ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
2/1 |
4/2 |
4/2 |
4/2 |
4/2 |
4/2 |
4/2 |
4/2 |
|
|
|
||||
|
Аралық тапсырма |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
|
|
|
4/2 |
|
|
|
|
4/2 |
|
|
3/1,5 |
|
|
3/1,5 |
|
Модул бойынша сынақ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Макс/мин |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Қосынды балл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
4/2 |
10/5 |
16/8 |
26/ 13 |
32/ 16 |
38/ 19 |
44/ 22 |
50/ 25 |
60/ 30 |
|
|
||||
|
Қорытынды бақылау баллы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
Макс/мин |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
40/ 20 |
|
||||
Лабораториялық – 6 жұмыстар * 2 балла – 12 балл
Оқытушымен жасаған СӨЖ
– 8 жұмыс * 3 балла – 24 балл
Аралық тапсырма – 2 * 12 балл – 24 балл
11 Курстың
саясаты
1.
Сабаққа кешікпеу.
2.
Сабақта сөлеспеу, газет оқымау, ұялы
телефонда сөйлеспеу және сағыз шайнамау.
3.
Сабаққа түрлі түсті киіммен
кірмеу.
4.
Сабақты жібермеу, ауырған жағдайда анықтаманы
көрсету.
5.
Жіберілген сабақтарды оқытушы белгілеген уақыт
ішінде орындау.
6.
Тапсырма орындамаған жағдайда баға төмендейді.
7.
Сабаққа күнделікті қатысу.
8.
Оқу процесіне белсенді қатысу.
9.
Үй тапсырмасын уақытылы орындауға
тырсу.
10. Үй жұмысын өз
уақытысында орындау
11. Курстастарыңмен оқытушылармен
ашық, ақ көңіл және шыдамды болу.
12. Жылдық жұмыстармен
дискуссияға ұяң студенттерді қатысуға тарту.
13. Сабырлы және
міндетті болу.
14. Себепсіз сабақтан қалмау.
15. Сабақ оқу бөлмесінде темекі
шекпеу.
16. Семинар кезінде
телефонмен сөйлеспеу.
17. Сабаққа шарап
ішімдіктерді ішіп келмеу.
12 Академиялық тәртіп пен этика
саясаты
Академиялық тәртіппен
этика саясаты ЖОО ішкі тәртіп ережесімен
студенттің этика кодексіне
сәйкес негізделген, атап айтқанда:
·
Оқытушылармен, жұмысшылар және
жолдастарыңмен ақ көңіл болу.
·
Университет пен факультеттің тәрбиелік іс –
шараларына қатысу.
·
Университетте тәртіп пен мәдениеттілікті қолдау.
·
Корпустардағы тазалықты сақтау.