050701 «Биотехнология»мамандығының

«Экологиялық биотехнологиясы» пәні бойынша 

ІY-курс студенттеріне аралған  СӨЖ ұйымдастыруға арналған

әдістемелік нұсқау            

 

 

 

 

КІРІСПЕ

 

1  ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТ

 

Жеке және топ бойынша  студенттердің өзіндік жұмысы  танымдық қызметтің әр түрлі түрлерін түсіндіреді, ол аудиториялық сабақта және аутиториядан тыс уақытта жүзеге асырылады.

Аудиториядан тыс (студенттердің өзіндік жұмысы ) СӨЖ- бұл әдістемелік нұсқаудың көмегімен студентер өзі ұйымдастыратын және жоспарлайтын оқу қызыметінің  негізгі түрі. Оған дәріс сабақтарға, лабораториялық сабақтарға ағымда дайымдау,курстық жобалар мен жұмысты дайындау, мемлекетік емтиханға дайындық жасау, дипломдық жұмыстарды, жобаны  дайындау және т. б.

Берілген әдістемелік нұсқау семестр бойынша студентердің өзі жасауы және үй тапсырмасының бақылауының  жйынтығы. Тапсырманың күрделілігі әртүрлі, оқытушы маман дайындау деңгейінде бастапқы мәлімет деңгейіне байланысты  дифференцирленген ұсыныс жасайды,үлгерімі дұрыс болу үшін қосымша тақырыпты оқып материалды тереңірек меңгерген жөн.

Биологиялық технологияның ( биотехнологияның ) адам баласына қажетті әртүрлі сфераларына арналған керекті өнімдерді  алуда  басқарылады. Бұлар технологиялар әртүрлі биологиялық агенттің және жүйенің –микроорганизмнің, вирустың, өсімдіктің және жануардың клеткасын және ұлпасын, сондай-ақ клетка сыртындағы затты және клетка компонентін каталитикалық потенциалын қолдану негізде базаланады.

 Қазіргі кезде биотехнологияны игеру және өңдеу  дүние жүзінің барлық елдерде іс жүзіндегі  қызметінде биотехнологияны меңгеру  маңызды болады. Биотехнологияның жетістігінің басып озуы дамыған елдердің экономикалық саясатының орталық мақсатының бірі болып табылады. Биотехнологияның лидері болып ауыл шаруашылығына, фармацевтикаға, тамақ және химия өндірісіне  арналған бүгінде биотехнологияның  көп жылдық тәжрибесін жиналған АҚШ, Жапония саналады.

СӨЖ бойынша тапсырма студенттердің заңдылықтарды іздеуде, анализдеуде, шығармашылық жұмысқа  қабілеттілігі дамуда.

СӨЖ ұйымдастыру бойыншабаяндама тақырыбы және реферат,оның мазмұна сол пәнің мазмұнына сәйкес болады. СӨЖ ұйымдастыруда, есептің формасын, жұмыстың көлемін бағалауда  критерия жасау және оның мерзімін бекітуде. СӨЖ жұмыстары және мақсаттары  студенттердің оқулық мүмкіндіктеріне сай келеді.Тақырыптарың мақсаты, оқу жоспарының талабына сай  рефераттар тізбектеле орналасқан.

 

2.ПӘННІҢ МАҚСАТЫ МЕН МӘНІ  ЖӘНЕ ОҚУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОНЫҢ ОРНЫ

 

2.1   ПӘНДІ ОҚЫТУ МАҚСАТЫ

 

 «Экологиялық биотехнологиясы» пәні cтуденттерді өнрістік жəне тұрмыстық ағын сулардың ластануымен атомдық жəне сутекті бомбалардың жарылуы нəтижесінен пайда болған техногенді факторлардың əсер етуіне орай ҚР аумағының ауасында, су қоймаларында, топырақтағы ауыр металлдардың жəне радионуклидтердің жоғары концентрациясымен, мұнайды өндіретін жəне өңдейтін аудандарға жақын топырақтағы органикалық ластағыштардың жоғары концентрациясына, топырақтың гербицидтерді, пестицидтерді, инсектицидтерді пайдалануына байланысты жəне т.б. туындайтын қоршаған ортаның негізгі экологиялық мəселелерімен таныстыру.Бұл мəселелер шешімін табуы үшін биотехнологияны, яғни биообъектілерді қолдануға негізделген технологияны (микроб клеткалары, ферменттік комплекс, түрлі технологиялық формалардағы жеке ферменттер) пайдалану қажет.

 

2.2 ПӘНДІ ОҚЫТУДЫҢ МІНДЕТІ

 

Пəнді оқытудың міндеттері: түрлі ағын сулардың негізгі сипаттамаларымен таныстыру, табиғаттағы зат айналымына белсенді қатысуының салдарынан микроорганизмдердің табиғи тепе-тендікті сақтаудағы маңызын түсіндіру,сыртқы отра объектілерін тазалауда қолданылатын биотехнологияның негізгі қағидаттарымен, биореакторлар типімен таныстыру, ағынды суларды тазарту биотехнологиясында қолданылатын микроорганизмдердің мүмкіндіктері туралы түсінік беру, экологиялық мəселелерді шешу мақсатында жаңа қосиеттері бар микроорганизмдерді алу үшін гендік инженерияның мүмкіндіктерін көрсету, теориялық білімдерін практикалық сабақтарда бекіту, ағынды суларды жəне топырақты тазалау шараларын жүргізу жəне сипаттау үшін түрлі əдістерді қолдануларына практикалық біліктілік беру, алған білімдерін  нақты экологиялық мəселелерді шешу бойынша стратегия даярлауда қолданыға үйрету

 

2.3 ПӘНІҢ ОҚУ ПРОЦЕСІНДЕГІ ОРНЫ

 

 «Экологиялық  биотехнологиясы» пәнін меңгеру үшін міндетті түрде базалық пәндерді меңгеру қажет:Микробиология  және вирусология,жалпы органикалық жəне биологиялық химияның, математиканың, информатиканың, физиканың, ботаниканың, зоологияның,генетиканың, биохимия, генетика, микроорганизмдер биотехнологиясы, биотехнологиялық өндірістің негіздері, микробиология, биоорганикалық химия, микробиологияның жəне т.б. жалпы курстарын.

Пәнді оқытуда теориялық және іс жүзіндегі жаңалығының  оптимальды сәйкестенуін бекіту үшін,кейс-әдісін қолдану қажет.Ол оқытушының және студентің шығармашылығы мен инициативасы өзіндік жұмыстың дамуымен педагогикалық жетекшілігінің тиімді сәйкестелуіне мүмкіндік жасайды.Одан басқа да, кейстер зерттеу қабілеті, аналитикалық дамиды,жағдайларды анализ жасауды өңдейді,стратегияны жоспарлауда басқару шешімдерін қолданады.

Кейс- бұл оқулық  материалдары, онда іс жүзінде  проблемалар формаланған, жеке немесе коллективті  түрде оны шешуді  іздену ұсынылған.

«050701 – Биотехнологияң дайындау бағыты бойынша мамандығының типтік оқу жоспары бойынша бұл пəнді оқытуға жұмсалатын барлық уақыты кем дегенде 135 сағат болуы керек.

 

3 ОҚУ ЖОСПАРЫНЫҢ  КӨШІРМЕСІ

 

Триместр

 

Ап

та саны

 

 

Сабақтың түрі мен семестр бойынша бөлінген сағат

 

 

Дәріс

Практикалық сабақ

 

Семи

нарлық

СЗЖ

Лаб. сабақ

 

Курс.

жоба

 

СӨЖ

СӨЖО

Сағатың барлығы

 

Қорытын

ды

бақылау

 

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

 

VII

10

30

-

-

-

15

-

45

45

135

Экз

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4 БІЛІМІН БАҚЫЛАУ КЕСТЕСІ

айы

қыркүйек

қазан

қараша

 

күні

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

недели

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

 

 

Бақылау жұмысы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Макс/мин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЛЖС жұмысы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Макс/мин

 

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

 

 

Оқытушымен жасаған СӨЖ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Макс/мин

 

2/1

4/2

4/2

4/2

4/2

4/2

4/2

4/2

 

 

 

Аралық тапсырма

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Макс/мин

 

 

 

 

4/2

 

 

 

 

4/2

 

 

3/1,5

 

 

3/1,5

Модул бойынша сынақ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Макс/мин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қосынды балл

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Макс/мин

 

4/2

10/5

16/8

26/ 13

32/ 16

38/     19

44/ 22

50/ 25

60/

30

 

 

Қорытынды бақылау баллы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Макс/мин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40/

20

 

 

Лабораториялық – 6 жұмыстар * 2 балла – 12 балл

Оқытушымен жасаған СӨЖ – 8 жұмыс * 3 балла – 24 балл

Аралық  тапсырма – 2 * 12 балл – 24 балл

 

 

 

 

5  МОДУЛЬ БОЙЫНША СЕМИНАРЛЫҚ САБАҚТЫҢ ТАҚЫРЫБЫ,

     ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ, ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ САБАҚТАР

         ТІЗІМІ

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі     

                         табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

№1  Лабораториялық жұмыс

        Биотехнология өндірісіндегі ағын суды анаэробты тазарту.

№2 Лабораториялық жұмыс

      Өндірістік ағын суды және тұрмыстық қалдықтыанаэробты өңдеу

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда аппаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

№3 Лабораториялық жұмыс

       Металды бактериямен сілтілеу.

№4 Лабораториялық жұмыс

       Қоныста пайда болған биогазды алуды оптимизациялау.

 

№3 МОДУЛЬ  Қатты қалдықты утилизациялауда металды    

                           биосорбциялауда,  ағын суды және мұнаймен ластанған

                           топрақты тазарту үшін   микроорганизмді қолдану

 

№5 Лабораториялық жұмыс

        Өсімдік шикізатының биоконверсиясы.

№6 Лабораториялық жұмыс

       Мұнай көмірсуына қарағанда топырақ микроорганизмнің     

        физиологиялық активтілігін анықтау.

 

6  МОДУЛЬ БОЙЫНША СӨЖ О АТАЛУЫ, НОМЕРІ 

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

  1. Кіріспе бақылау.
  2. № 1-5 бақылау жұмысына дайындық.
  3. №1 коллоквиум тапсыруға дайындық.
  4. №1,2 лабораториялық жұмысқа дайындау.
  5. №1. Аралық тапсырма.

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

  1. № 6-10 бақылау жұмысына дайындық.
  2. № 2 коллоквиум тапсыруға дайындық
  3. № 23 лабораториялық жұмысқа дайындық.
  4. №2 Аралық тапсырма.

 

 

№3 МОДУЛЬ  Қатты қалдықты утилизациялауда метальды    

                           биосорбциялауда,  ағын суды және мұнаймен ластанған

                           топрақты тазарту үшін   микроорганизмді қолдану

 

  1. № 13-17 бақылау жұмысына дайындық.
  2. № 3 коллоквиум тапсыруға дайындық
  3. № 7-8 лабораториялық жұмысқа дайындық.
  4. Аралық тапсырма. №3

 

(Лекциялық сабаққа бақылау жұмыс сұрақтары және коллоквиум тапсырмасын тапсыруға 050701 «Битотехнология» мамандығының студенттері үшін дайындалған «экологиялық биотехнология» пәнінің  СӨЖ О ұйымдастыруға арналған әдістемелік нұсқауында келтірілген).

 

7 ОСӨЖ АРНАЛҒАН ЖЕКЕ ТАПСЫРМА МАЗМҰНЫ МЕН ТҮРЛЕРІ

 

1.       Жалпы биотехнологияның актуальды проблемалары туралы реферат

(20-25бет).

2.       Экспериментальды мәнінің кинематикалық параметрлерінің типтік есебі. Өздігінен алған (2-3 сызба, 5-7 бет).

3.       Биотехнологияның белгілі проблемасын графикалық өрнектеу.

      (1 парақ формат №1. 5-7 бет түсіндірме жазба қолмен жазылған).

4.       Жалпы биотехнологияның бір проблемасынан әдебиеттерден жасаған анализдермен патенттік ізденіс (15-20 бет қолмен жазылған).

5.       Тақырып бойынша материал жинау.

6.       Глоссария жазу

7.       Тақырыпқа презентация жасау

8.       Маңызды ойындарға қатысу немесе өңдеу

9.       Топтап және жеке жобаны  жасау

10.   Лектордың келісімімен басқа да жеке тапсырма беріледі. (лабораториялық қондырғы құруға макет жасау т.б.).

 

  ОСӨЖ  арналған жеке тапсырманың мазмұны  мен түрі

 

 Аралық тапсырманың аттары

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі    

                        табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

№1 Аралық тапсырма

 

 Аралық тапсырма келесі өндірістердің ағын суын тазартуда структуралық технологиялық сызба -  нұсқасын өңдеу:

  1. Вариант. Сыра өндірісі
  2. Вариант. Спирт өндірісі
  3. Вариант. Азықтың ашытқы өндірісі
  4. Вариант. Нан ашытқысы өндірісі
  5.  Вариант. Антибиотик өндірісі
  6. Вариант. Лимон қышқылы өндірісі
  7. Вариант. Витаминдер өндірісі 
  8. Вариант. Фермент препараты өндірісі

 

Ағын суды тазарту үшін құрал – жабдықты таңдау (аэротенка, биофильтр және т.б.), тазарту процесіне қатысатын микроорганизмге сипаттама беру.

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда аппаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

№2 Аралық тапсырма.

 

  1. Тапсырманың ақырыбы бойынша реферативтік шолу жасау
  2. 30 тест сұрағын өз бетінше дайындау
  3. Қарастырылған тақырыптарға 5 проблемалы жағдайды ойлап табу.

 

 

№3 Модуль  Өсімдік шикізатының биоконверсиясы және улы     

                           қосылыстар деградациясына қарағанда микробтың топталған  мүмкіншілігі

 

№3 Аралық тапсырма

 

«Экологиялық биотехнология» пәнінен лабораториялық жұмысқа қолдануға компютерлі суреттер, материалдар дайындау. Виртуальды лаборатория үшін.

 

8  МОДУЛЬ БОЙЫНША СӨЖ АТАЛУЫ ЖӘНЕ НОМЕРІ

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі     

                         табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

  1. Экологиялық биотехнология пәні мен мақсаты
  2. Ағын суды тазартудың сызба нұсқасы қай факторға байланысты.
  3.  Ағын суды тазартудың биологиялық әдісі.ОБТ туралы түсінік.
  4. Биофильтрдің жұмыс істеу принципі және сызба нұсқасы.
  5. Аэротенканың жұмыс істеу принципі және сызба нұсқасы.
  6. Активті лай туралы түсінік
  7. Ағын суды тазартудың анаэробты процесі
  8. Тамақ өндірісіндегі ағын суды тазартуға арналған қондырғы
  9. Жасушалық иммобилизацияның мүмкіндігі.Иммобилизденген жасушамен реакторлар түрі
  10. Экологиялық биотехнологияның пəні жəне міндеттері, оның қазіргі

     қоғамдағы маңызы. Биогеохимиялық циклдер.

  1. Микроорганизмдердің зат алмасудағы ролі, көміртегінің, оттегінің, азоттың жəне күкірт айналымының жүйелері.
  2. Табиғи экожүйелер – топырақ жəне су қоймаларындағы микроорганизмдердің өзара байланысы.
  3. Микроорганизмдер мен өсімдіктер арасындағы түраралық қатынастар жəне əсерлесулер. Синтрофизм.
  4. Ағын сулардың негізгі сипаттамасы. Тұрмыстық, өндірістік жəне

     ауылшаруашылық ағындылары, олардың құрамы жəне сапасын        

   анықтау  критерийлері ОХП (оттегіні химиялық пайдалану) жəне ОБП  

    (оттегіні  биохимиялық пайдалану) əдістерін анықтау, олардың

     сипаттамалық   жəне болжамдық маңызы.

  1. Ағын суларды тазарту əдістеріне сипаттама, олардың

     артықшылықтары мен кемшіліктері.

  1. Микроорганизмдерді қолданушы тазартқыш құрылымдар

      операцияларының түрлері.

  1. Ағын суларды тазартудың экстенсивті жəне интенсивті жүйелері.
  2. Тұрмыстық жəне өндірістік ағын суларды қайта өндеудің

     интенсивті əдістерін жетілдірудің биотехнологиялық жолдары.

  1. Түрлі микробтық консорциумдарды кеңістіктік бөлу əдісімен тазалау

     процесін интенсификациялау, бұл əдістің артықшылықтары мен

     кемшіліктері. қышқылдануы қиын, жоғары токсинді жəне

     ароматикалық заттарды утилизациялау үшін рекомбинантты

      штаммдарды қолдану.

  1. Ағын суларды тазартудың аэробты жəне анаэробты процестері, олардың сипаттамасы.
  2. Ағын суларды аэробты тазарту үшін қолданылатын реакторлар.
  3. Гомогенді реакторлар жұмысының жүйесі.
  4. «Активті лайдыңң популяциялық мəселелері. «Активті лайдыңң

     ценоздарының қалыптасуы. «Активті лайдыңң микроорганизмдері,

    олардың өзара қатыстылығы жəне жеке консорциумдардың маңызы.

  1. Микроорганизмдер популяциясының симбиозы болып табылатын ортақ  шырышты қабықты зооглейдің қалыптасуы.
  2. «Активті лайдыңң тиімді жұмысындағы қарапайымдардың ролі.
  3. ОЗЖ (органикалық зат бойынша лай жүктемесінің көрсеткіші) аэрация   станциясын жобалаудағы аса маңызды параметр.
  4. Екінші тұндырғыш жұмысын басқару. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар – биофильтлер жəне оларда жүретін процестер.
  5. Биофильтрлерді қолдану арқылы өтетін процестердің технологиялық схемасы.
  6. Тазарту тəсіліне, жүктеме жасау материалының түріне жəне сұйықты беру режиміне байланысты биофильтрлерінің жіктелуі.
  7. Биофильтрлерді лайландыру.
  8. Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клеткаларында

     ығыстырғыш стеклоершті пайдаланып аэротенкті қолдану.

  1. Ағындарды аэробтық тазартудың экстенсивті əдісі – биологиялық

    тоғандар, суармалы танаптар, фильтрация танаптары.

  1. Тұрмыстық жəне өндірістік ағын суларды анаэробтық əдіспен тазарту.
  2. Аэробтық процеспен салыстырғанда ағын суларды анаэробтық процеспен тазартудың артықшылығы, тазарту жылдамдығы.
  3. Метантенктер, метантенкте болып өтетін ашу процестерінің

    сипаттамасы. Метантенктің микрофлорасының қалыптасуы, оның

     құрамы симбиотикалық бірлесудегі өзара қарым-қатынасының   

     сипаттамасы.

  1. Метантенктердің тиімді тіршілік етуіндегі метан түзуші бактериялардың маңызы.
  2. Ластаушылардың шекті концентрациясы жөніндегі түсінік.
  3. Ластаушыларды деградациялау жылдамдығын жəне газ түзілу интенсивтілігін арттырудағы араластыру жəне температуралық режимнің ролі.

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда аппаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

  1. Септитенктің жұмыс істеуі және сызба нұсқасы
  2. Анаэробты биофильтрдің қондырғысы
  3. Металды бактериялық сілтілеудің мәні
  4.  Микроорганизммен сілтілеу
  5. Биоэкстрактілі  металлургияны өндірісте  қолдану
  6. Микробты сілтілеу экономика жағынан мәні
  7. Экологиялық таза энергияны алу үшін микроорганизмнің мүмкіншіліктері
  8. Өсімдік шикізатынан этанол алу өндірісі
  9. Биогаз алу,Биометаногенез  процесі
  10. Күн энергиясын биотехнологияның қайта өңдеуі
  11. Ағындарды биологиялық тазартуға арналған өнеркəсіптік
  12. аппараттарға сипаттама. Септикотенктер. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар.
  13. Металлургиялық кəсіпорынның ағын суларын тазартуда жəне олардан металдар алуда активті лай микроорганизмдерін пайдалану.
  14. Қышқылдану процестері  металдардың қалпына келуі немесе олардың гетеротрофты микроорганизмдерде тұнуы.
  15. Ағынды сулардан металлдарды алып тастау үшін пайдаланылатын активті лайдың сипаттамасы, жасанды биофлоктардың маңызы.
  16. Металдардың тұнуында сульфатредукциялаушы бактериялардың
  17. қолданылуы, олардың тіршілік ету шарттары.
  18. Ағын суларда металл тұнғанда болып өтетін процесстердің химизмі, анаэробты гетеротрофты микроорганизмдер арқылы өсімдік қалдықтарының органикалық заттарының минералдануы, оттегі құрамының азаюы жəне анаэробты сульфатредукциялаушы бактериялар белсенділігінің артуына байланысты шарттарды ОВП ұлғаюы, күкіртті көмірқышқылында металдың тұнуы артады.
  19. Сульфатредукциялаушы бактериялардың мыс, сынап, вольфрам жəне молибден тұнбаларындағы ролі.

 

 

№3 МОДУЛЬ  Қатты қалдықты утилизациялауда металды    

                           биосорбциялауда,  ағын суды және мұнаймен ластанған

                           топрақты тазарту үшін   микроорганизмді қолдану

 

  1. Денитрифицирлеуші бактериямен уран  биосорбциясы және нитрат биомассасы
  2. Қазахстанда қалдықтың  пайда болуын  шешу проблемасы
  3. Қалдықты тұтыну әдісі
  4. Қаты қалдықты утилизациялаудың биологиялық әдісі
  5. Токсинді қосылысты деградациялауға микробтың жалпылама мүмкіншілігі
  6.  Ксенобиотикті  биодеградациялау
  7. Ксенобиотикті  биодеградациялауға тиімді штамды құру
  8. Мұнаймен ластанған топрақты тазарту үшін көмірсудың микроорганизм –деструкторын қолдану
  9. Микроорганизм-деструкторын генетикалық құрастыру
  10. Әртүрлі өндіріс саласындағы биотехнологияның болашағы
  11. Өндірістік ағын суларды Pseudomonas putіda пластмассаға немесе ағаш жаңқаларына иммобилизацияланған клеткаларының көмегімен мышьяктан тазарту.
  12. Құрамында хромы бар ағын суларды құрамында Pseudomonas dechromatіkans бар “активті лайдың” көмегімен хромнан тазарту.
  13. Металдарды биосорбциялау үшін микроорганизмдерді қолдану.
  14. Уран жəне нитраттарды көмір бөлшектеріне иммобилизацияланған

     денитрификациялайтын бактериялар биомассасымен биосорбциялау.

  1. Микробтық экзополисахаридтермен металдарды биосорбциялау.
  2. Түрлі өндірістердегі өнеркəсіптік қалдықтарды биологиялық қайта өндеу.
  3. Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клеткаларын сүтті өндеуші, ашытқы жəне басқа тамақ өндірісінің ағындыларын қайта өндеуде қолдану. Химиялық кəсіпорындар ағындарын биологиялық   қайта өндеу мəселелері.
  4. Целлюлоза - қағаз өнеркəсібінің қалдықтарын биологиялық қайта өндеу.
  5. Көмірсутегі деструкторларының микроорганизмдерін мұнайды

     қайта өндеуші кəсіпорындардың ағын суларын жəне мұнаймен

          ласталған топырақты тазартуда пайдалану.

  1. Ауыр металлдармен, радионуклеидтермен, органикалық заттармен жəне басқа да токсиканттармен ластанған топырақты биоремидиациялау технологиясы.
  2. Негізгі сатылары биообъектілерді поллютанттардың гипераккумуляторларын таңдап алу – оларды өсіру əдістерін, токсикантты бөлу жəне алып тастау əдістерін тандау.
  3. Токсиндерді бөліп алуда топрақ микроорганизмдерінің өсімдікпен бір-бірімен қатынасының ролі.
  4.  Биотехнологияда  қолдану үшін микроорганизмдердің штаммдарың өнімділігін арттыру тəсілдері.
  5. Экологиялық мəселелерді шешу үшін қолданылатын жаңа

     биотехнологиялар.

  1. Экологиялық биотехнологияның болашақ жорамалы.

 

9. КУРСТЫҚ ЖОБА ЖӘНЕ ЖҰМЫС

           Оқу жоспарында қарастырылмаған.

 

10 ЖЕКЕ ТАПСЫРМАНЫҢ МАЗМҰНЫ

 

СЗЖ  типтік және оқу жоспарында жоспарланбаған, бірақ жеке тапсырма түрінде СӨЖ -на кіреді .

 

 

 11 ТЕСТ ТАПСЫРМАСЫНЫҢ ҮЛГІСІ

 

1. Суды биологиялық тазарту:

а) техникалық және өнеркәсіптік ағын суларды тазалау әдісі;

в) қазіргі кезде қолданылмайды;

с) экономикалық жағынан тиімсіз;

д) азық-түлік мекемелерінде қолданылмайды;

е) өнеркәсіптік мекемелерде қолданылмайды.

 

2. Биофильтр – бұл:

а) ағын суларды биологиялық тазартуға арналған құрылғы;

в) фильтр-пресс;

с) вакуумды фильтр;

д) тек бактерияларды ғана ұстайтын фильтр;

е) биологиялық сұйықтарды фильтрлеуге арналған құрылғы.

 

3. Антисептика – химиялық залалыздау тәсілімен ..... қол жеткізіледі:

а) қандай бір ортадағы микроорганизмдер санын азайтуға немесе жоюға;

в) зиянды қоспалардың құрамына;

с) КС құрамындағы антибиотик құрамына;

д) КС- тағы кез келген заттың санына;

е) ДНҚ-дағы нуклоетидтер санына.

 

4. Анабиоз – организм өміршеңдігінің қайтымды жұту жағдайы:

а) қоршаған орта факторларының әсерінен;

в) осыдан кейін микроорганизмдер өледі;

с) осыдан кейін микроорганизмдерді культивирлеуге болмайды;

д) қалыпты температураның әсерімен;

е) тағы басқа.

 

5. Анаэроб – қалыпты өмір сүруге қабілетті микроорганизм:

а) бос оттегінің қатысуынсыз;

в) бос оттегінің қатысуымен;

с) көміртегі көздерінің қатысуынсыз;

д) минералды тұздардың қатысуынсыз;

е) басқа микроорганизмдердің қатысуымен.

 

6. Өміршеңдік процесінде клеткада өтетін биохимиялық реакциялардың сәйкестілігі - бұл:

а) метаболизм;

в) трансляция;

с) трансдукция;

д) катаболизм;

е) репрессия.

7. Ағаш үгінділерін кешенді өңдеу кезінде алуға болады:

а) спирт, азықтық ашытқыларды, кағазды;

в) целлюлозаны;

с) ағын суды;

д) спирт, СО2 , шірікті;

е) азықтық ашытқыларды, ағын суларды.

 

8. Мелассалы барда – бұл:

а) спирт өндірісінің қалдығы;

в) қант өндірісінің қалдығы;

с) қатты қалдық;

д) смолалы зат;

е) ағаш өңдеу өнеркәсібінің қалдығы.

 

9. Қызылшалы жом – бұл ұсақталған қант қызылшасы:

а) диффузионды қондырғыда одан заттарды бөлгеннен кейін;

в) диффузионды қондырғыда одан заттарды бөлгенге дейін;

с) антибиотик алуда қолданылатын;

д) азықтық ашытқы алатын;

е) В12 витаминін алатын.

 

10. Метаболизм – келесі биохимиялық реакциялардың сәйкестігі:

а) өміршеңдік процесінде клеткада өтетін;

в) ферментерде өтетін;

с) ферменттердің қатысуынсыз өтетін;

д) органикалық қышқылдардың түзілуіне әкелетін;

е) метабольдердің түзілуіне әкелетін.

 

11. Биошрот – бұл:

а) микробиологиялық өндірістің қалдығы;

в) микробиологиялық өндіріске арналған шикізат;

с) қоректік орта компоненті;

д) вакциналарды дайындауға арналған биологиялық агент;

е) құрамында вирус бар препарат.

 

12. Аэроб - өзінің өміршеңдігі үшін ...... қажет ететін микроорганизм:

а) бос молекулалы оттегіні;

в) оттегінің қатысуынсыз;

с) минералды заттарды қосуды;

д) көмірсу немесе көмірқышқыл газын;

е) әртүрлі симбиоттарды.

 

13. Аэрофильтр – бұл:

а) мәжбүрлі аэрациялы биофильтр;

в) аэродромдарда орналасқан фильтр;

с) ағын суларды тазартуға арналған биофильтр;

д) м.о.-ді культивирлеуге арналған биофильтр;

е) сұйықтықтың мәжбүр циркуляциясы бар фильтр.

 

14. Бактериалды сілтілену – бұл:

а) көпқұрамды қосылыстардан химиялық элементтерді, микроорганизмдерді таңдап бөлу;

в) сулы ортада қосылыстардың еруі;

с) сілті мен температураның бірмезгілді әрекетін қолдану;

д) сілтінің әсерімен әртүрлі биологиялық заттардың сулы ортада еруі;

е) барлық жауабы дұрыс емес.

 

15. Ағаш үгіндісінің перколяционды гидролизін жүргізеді:

а) араластырылған күкірт қышқылында;

в) концентрленген тұз қышқылында;

с) араластырылған сілтімен;

д) концентрленген сілтімен;

е) сумен.

 

16. Қосылыстарды ұстап тұратын жартылай өткізгіш мембрана арқылы еріткіштің өту процесі аталады:

а) ультрафильтрация;

в) тұндыру;

с) центрифугалау;

д) тұздау;

е) вакуум буландыру.

 

17. Сулы ерітінділерді концентрлеу әдістеріне жатады:

а) ультрафильтрлеу және вакуумды буландыру;

в) тұндыру;

с) тұздау;

д) седиментация;

е) флотация.

 

18. Торф гидролизі кезінде қолданады:

а) периодтық гидролиз;

в) шикізатты жағу;

с) перколяция;

д) ацетон қосу;

е) дұрыс жауап жоқ.

 

19. Биомассаны одан соңғы өнімді бөліп алу мақсатымен дезинтеграциялау үшін қолдануға болады:

а) литикалық ферменттерді;

в) араластыруды;

с) антибиотиктерді;

д) глюкозаны;

е) кез келген ферментті.

 

20. Ауаны тазартуда индивидуалды фильтрлер қолданылады:

а) жұмсақ тазартуда;

в) қатты тазартуда;

с) алдын ала тазартуда;

д) бір-екі күн;

е) шексіз ұзақ.

 

 

 

 

12  ПӘННІҢ ӘДІСТІК ҚАМТАМАСЫЗДАНУЫ

 

12.1 ОҚУЛЫҚ ЖӘНЕ ОҚУ ҚҰРАЛЫ, ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ,ДӘРІС КОНСПЕКТІСІ,АНЫҚТАМАЛАР ЖӘНЕ Т.Б.

 

 Негізгі әдебиеттер

 

1. Бейли Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с

англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989.

2. Биотехнология: Учебное пособие для вузов в 8-ми кн. - М.:

Высшая школа, 1987.

3. Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред.

К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990. -384 с.

4. Громов Б.В., Павленко Г.В. Экология бактерий: Учебное

пособие. –Л.: Изд-во ЛГУ, 1989. -248 с.

5. Кузнецов А.Е., Градова Н.Б. Научные основы экологической

биотехнологии. —М. Мир, 2003.

6. Промышленная микробиология / Под ред. Н.С. Егорова —М.:

Высшая школа, 1989. -688с.

7. Яковлев С.В., Скирдов И.В., Швецов В.Н. и др. Биологическая

очистка производственных сточных вод: Процессы, аппараты и

сооружения. —М.: Стройиздат, 1985. —208с.

 

 

Қосымша әдебиеттер

 

1.       Рогов И.А. Пищевая биотехнология: В 4х кн.: учебник /Рогов И.А. – М.: Колосс – 2004 – 1530 с.

2.       Сельскохозяйственная биотехнология: учебник – 2. изд., перераб. – М.: Высш. шк., 2003 - 469с.

3.       Виастур У.Э. и др. Культивирование микроорганизмов. – М.:Пищевая промышленность, 1990.

4.       Калунянц К.А. и др. Оборудование микробиологических производств –М.: Агропромиздат, 1997.

5.       Яковлев В.И. Технология микробиологического синтеза: Учебное пособие. – Л.: Химия, 1987

6.       Воробьев А.И.. Промышленная микробиология. Учебное пособие - М.: Изд-во МГУ, 1990.

7.       Коломиец Д.М., Хруслова Т.Н. Использование последрожжевой барды для орошения сельскохозяйственных культур. Ферментная и спиртовая промышленность, 1973, № 1, с. 34-35.

8.       Будкин В.Н., Томмэ М.Ф. Лизин – получение и применение в животноводстве. – М.: 1973.

 

 

              Анықтама-нормативті әдебиеттер

1.       Красильников А.П. Микробиологический словарь-справочник – Минск: Беларусь, 1986.

2.       Справочник по биологии / под ред. К.М.Сытника – Минск: Беларусь,1986

3.       Справочник работников спиртовой промышленности. – Киев: Техника, 1972.

4.       Новаковская С.С., Шишацкий Ю.Н. Справочник по производству хлебопекарных дрожжей. – М.: Пищевая промышленность, 1980.

5.       Ферман Г.Я., Муравицкая Л.В. Справочник для работников лабораторий пивоваренных заводов. – М.: Пищевая промышленность, 1982.

6.       Иммунология (справочник) /под ред. Г. Бундиу – Киев:Н думка, 1990.

7.       Определение активности ферментов (справочник) / Полыгалина Г.В. – М.: Де Ли принт, 2003 - 375с.

 

 Плакаттар тізімі және слайд

 

  1. Адам өмір сүруіне қауіпті, заттардың тізімі.
  2. Биофильтр сызба – нұсқасы.
  3. Аэротенка сызба – нұсқасы.
  4. Екі камералы септитенк сызба – нұсқасы
  5. Тамақ өнеркәсібінде ағын суды тазарту үшін қондырғы типтері.
  6. Иммобилизденген жасушаның физиологиялық жағдайының типтері.
  7. Иммобилизденген жасушамен реактор типтері.
  8. Бактериямен сілтілеудің қондырғының сызба – нұсқасы.
  9. Иммобилизденген жасушамен реактор типтері.
  10. Мұнай көмірсуын қалпына келтіру үшін «супер штам» жалпы түрін құру.
  11. Биогаз алу үшін қондырғының сызба – нұсқасы.
  12. Топырақ биоценозға мұнаймен ластанғанның әсерінің сызба – нұсқасы.