ЖҰМЫСТЫҚ  ОҚУ  БАҒДАРЛАМАСЫ

 

        «Экологиялық биотехнология »  пәні  бойынша       

       Агроөнеркәсіптік    институты

        050701 - «Биотехнология»       мамандығы

       Оқу түрі    -     кредиттік,  күндізгі

       Курс – ІҮ,  трисеместр – Х

       Дәріс - 30

       Практикалық (семинар) сабақ -  сағат

       Лабораториялық сабақ - 15 сағат

       Студенттердiң жеке жұмыстары - 45 сағат

       Суденттердiң өзіндік  жұмыстары - 45 сағат

       Барлығы -  135 сағат

       Сынақ –   триместрде, емтихан – Х трисеместрде

       Курстық жоба (жұмыс) -

       Аралық бақылау саны (модульдер) - 3

       Жалпы балл:  ағымдағы  және аралық   бақылау - 60

                               қорытынды бақылау – 40

 

 

1.Пәннің мақсаты мен мәні  және оқу жүйесіндегі оның орны

 

1.1   Пәнді оқыту мақсаты

 

 «Экологиялық биотехнологиясы» пәні cтуденттерді өнрістік жəне тұрмыстық ағын сулардың ластануымен атомдық жəне сутекті бомбалардың жарылуы нəтижесінен пайда болған техногенді факторлардың əсер етуіне орай ҚР аумағының ауасында, су қоймаларында, топырақтағы ауыр металлдардың жəне радионуклидтердің жоғары концентрациясымен, мұнайды өндіретін жəне өңдейтін аудандарға жақын топырақтағы органикалық ластағыштардың жоғары концентрациясына, топырақтың гербицидтерді, пестицидтерді, инсектицидтерді пайдалануына байланысты жəне т.б. туындайтын қоршаған ортаның негізгі экологиялық мəселелерімен таныстыру.Бұл мəселелер шешімін табуы үшін биотехнологияны, яғни биообъектілерді қолдануға негізделген технологияны (микроб клеткалары, ферменттік комплекс, түрлі технологиялық формалардағы жеке ферменттер) пайдалану қажет.

 

1.2    Пәнді оқытудың міндеті

 

Пəнді оқытудың міндеттері: түрлі ағын сулардың негізгі сипаттамаларымен таныстыру, табиғаттағы зат айналымына белсенді қатысуының салдарынан микроорганизмдердің табиғи тепе-тендікті сақтаудағы маңызын түсіндіру,сыртқы отра объектілерін тазалауда қолданылатын биотехнологияның негізгі қағидаттарымен, биореакторлар типімен таныстыру, ағынды суларды тазарту биотехнологиясында қолданылатын микроорганизмдердің мүмкіндіктері туралы түсінік беру, экологиялық мəселелерді шешу мақсатында жаңа қосиеттері бар микроорганизмдерді алу үшін гендік инженерияның мүмкіндіктерін көрсету, теориялық білімдерін практикалық сабақтарда бекіту, ағынды суларды жəне топырақты тазалау шараларын жүргізу жəне сипаттау үшін түрлі əдістерді қолдануларына практикалық біліктілік беру, алған білімдерін  нақты экологиялық мəселелерді шешу бойынша стратегия даярлауда қолданыға үйрету

 

1.3    Пәнің оқу процесіндегі орны

 

 «Экологиялық  биотехнологиясы» пәнін меңгеру үшін міндетті түрде базалық пәндерді меңгеру қажет:Микробиология  және вирусология,жалпы органикалық жəне биологиялық химияның, математиканың, информатиканың, физиканың, ботаниканың, зоологияның,генетиканың, биохимия, генетика, микроорганизмдер биотехнологиясы, биотехнологиялық өндірістің негіздері, микробиология, биоорганикалық химия, микробиологияның жəне т.б. жалпы курстарын.

Пәнді оқытуда теориялық және іс жүзіндегі жаңалығының  оптимальды сәйкестенуін бекіту үшін,кейс-әдісін қолдану қажет.Ол оқытушының және студентің шығармашылығы мен инициативасы өзіндік жұмыстың дамуымен педагогикалық жетекшілігінің тиімді сәйкестелуіне мүмкіндік жасайды.Одан басқа да, кейстер зерттеу қабілеті, аналитикалық дамиды,жағдайларды анализ жасауды өңдейді,стратегияны жоспарлауда басқару шешімдерін қолданады.

Кейс- бұл оқулық  материалдары, онда іс жүзінде  проблемалар формаланған, жеке немесе коллективті  түрде оны шешуді  іздену ұсынылған.

«050701 – Биотехнологияң дайындау бағыты бойынша мамандығының типтік оқу жоспары бойынша бұл пəнді оқытуға жұмсалатын барлық уақыты кем дегенде 135 сағат болуы керек.

 

2 Оқу жоспарының  көшірмесі

 

Триместр

 

Ап

та саны

 

 

Сабақтың түрі мен семестр бойынша бөлінген сағат

 

 

Дәріс

Практикалық сабақ

 

Семи

нарлық

СЗЖ

Лаб. сабақ

 

Курс.

жоба

 

СӨЖ

СӨЖО

Сағатың барлығы

 

Қорытын

ды

бақылау

 

 

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

 

VII

10

30

-

-

-

15

-

45

45

135

Экз

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3  ПӘНІҢ МАЗМҰНЫ

 

 

Модульдің,тақырыптың, бөлімдердің аттары.

Олардың  негізгі мазмұны

 Модульге, бөлімге, тақырыбқа бөлінген     сағаттың саны

Проблема

лық

 

жағ

дай

лар

 

Әдеби

ет

 

Студент тақыр

ыпты оқып болған

нан кейін  нені

үйрену керек

Дәріс  сабақ

 

Лаборатория лық сабақ

 

Практикалық

 

СӨЖ

Ө

Ж

ССӨЖ О

Ө

Ж

О

          1

2

3

4

5

6

7

8

9

 

№1 МОДУЛЬ  Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі табылатын   

                            экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

1.Экологиялық биотехнологияның пəні жəне міндеттері, оның қазіргі қоғамдағы маңызы. Биогеохимиялық циклдер. Микроорганизмдердің

зат алмасудағы ролі, көміртегінің, оттегінің, азоттың жəне күкірт айналымының жүйелері. Табиғи экожүйелер топырақ жəне су қоймаларындағы

микроорганизмдердің өзара байланысы. Микроорганизмдер мен өсімдіктер арасындағы түраралық қатынастар жəне əсерлесулер. Синтрофизм.

 

2.Ағын сулардың негізгі сипаттамасы.Тұрмыстық, өндірістік жəне ауылшаруашылық ағындылары, олардың құрамы жəне сапасын анықтау критерийлері ОХП (оттегіні химиялық пайдалану) жəне ОБП (оттегіні биохимиялық пайдалану) əдістерін анықтау, олардың сипаттамалық жəне болжамдық маңызы. Түрлі өндіріс орындарының ОХП u1078 жəне ОБП мəліметтері бойынша мысалдар. Ағын суларды тазарту əдістеріне сипаттама, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері.

 

3.4. Микроорганизмдерді қолданушы тазартқыш құрылымдар операцияларының түрлері. Ағын суларды тазартудың экстенсивті жəне интенсивті жүйелері. Тұрмыстық жəне өндірістік ағын суларды қайта өндеудің интенсивті əдістерін жетілдірудің биотехнологиялық жолдары. Түрлі микробтық консорциумдарды кеңістіктік бөлу əдісімен тазалау процесін интенсификациялау, бұл əдістің артықшылықтары мен

кемшіліктері. қышқылдануы қиын, жоғары токсинді жəне

ароматикалық заттарды утилизациялау үшін рекомбинантты штаммдарды қолдану. Ағын суларды тазартудың аэробты жəне анаэробты процестері, олардың сипаттамасы.

 

5,6. Ағын суларды аэробты тазарту үшін қолданылатын реакторлар.

Гомогенді реакторлар жұмысының жүйесі. «Активті лайдыңң популяциялық мəселелері. «Активті лайдыңң

ценоздарының қалыптасуы. «Активті лайдың микроорганизмдері,

олардың өзара қатыстылығы жəне жеке консорциумдардың маңызы. Микроорганизмдер популяциясының симбиозы болып табылатын ортақ

шырышты қабықты зооглейдің қалыптасуы. «Активті лайдыңң тиімді жұмысындағы қарапайымдардың ролі. ОЗЖ (органикалық зат бойынша лай жүктемесінің көрсеткіші) аэрация станциясын жобалаудағы аса маңызды параметр.

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

1-6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7,8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9-

13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14-18

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,8,9,

15,19

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,4,

11,13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,

10,11,

15,17

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,7,

12,4,

18

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Экология

лық биотехнологияның пəні жəне міндеттері, оның қазіргі қоғамдағы маңызы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ағын сулардың негізгі сипаттамасыТұрмыстық, өндірістік жəне ауылшаруа

шылық ағындылары, олардың құрамы жəне сапасын анықтау.

 

 

 

Микроорганизмдерді қолданушы тазартқыш құрылымдар операцияларының түрлері. Ағын суларды тазартудың аэробты жəне анаэробты процестері, олардың сипаттамасы

 

 

 

 

 

 

Ағын суларды аэробты тазарту үшін қолданыл

атын реакторлар.

 «Активті лайдың микроорганизмдері,

жəне жеке консорциумдардың маңызы. «Активті лайдыңң тиімді жұмысын

дағы қарапайым

дардың ролі.

 

   1 Модуль бойынша барлығы         9

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу, металдың   

                           тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

7.Екінші тұндырғыш жұмысын басқару. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар – биофильтрлер жəне оларда жүретін процестер. Биофильтрлерді қолдану арқылы өтетін процестердің технологиялық схемасы. Тазарту тəсіліне, жүктеме жасау материалының түріне жəне сұйықты беру режиміне байланысты биофильтрлерінің жіктелуі. Биофильтрлерді

лайландыру.

 

8.Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клеткаларында ығыстырғыш стеклоершті пайдаланып аэротенкті қолдану. Ағындарды аэробтық тазартудың экстенсивті əдісі –биологиялық тоғандар, суармалы танаптар, фильтрация танаптары. Оларды қолданудың артықшылықтары мен кемшіліктері.Тұрмыстық жəне өндірістік ағын суларды анаэробтық əдіспен тазарту. Аэробтық процеспен салыстырғанда ағын суларды анаэробтық процеспен тазартудың артықшылығы, тазарту жылдамдығы.

 

 

9. Метантенктер, метантенкте болып өтетін ашу процестерінің сипаттамасы. Метантенктің микрофлорасының қалыптасуы, оның құрамы симбиотикалық бірлесудегі өзара қарым-қатынасының сипаттамасы. Метантенктердің тиімді тіршілік етуіндегі метан түзуші бактериялардың маңызы. Ластаушылардың шекті концентрациясы жөніндегі түсінік. астаушыларды деградациялау жылдамдығын жəне газ түзілу интенсивтілігін арттырудағы араластыру жəне

температуралық режимнің ролі

 

10,11 Ағындарды биологиялық тазартуға арналған өнеркəсіптік

аппараттарға сипаттама. Септикотенктер. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар. Металлургиялық кəсіпорынның ағын суларын тазартуда жəне

олардан металдар алуда активті лай микроорганизмдерін пайдалану. Қышқылдану процестері / металдардың қалпына келуі немесе олардың гетеротрофты микроорганизмдерде тұнуы. Ағынды сулардан металлдарды алып тастау үшін пайдаланылатын  активті лайдың

сипаттамасы, жасанды биофлоктардың маңызы. Мысалдар.

 

 

12.13. Металдардың тұнуында сульфатредукциялаушы бактериялардың қолданылуы, олардың тіршілік ету шарттары. Ағын суларда металл тұнғанда болып өтетін процесстердің химизмі, анаэробты гетеротрофты микроорганизмдер арқылы өсімдік қалдықтарының

органикалық заттарының минералдануы, оттегі құрамының азаюы жəне анаэробты сульфатредукциялаушы бактериялар белсенділігінің

артуына байланысты шарттарды ОВП ұлғаюы, күкіртті

көмір қышқылында металдың тұнуы артады. Сульфатредукциялаушы

бактериялардың мыс, сынап, вольфрам жəне молибден тұнбаларындағы ролі.

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

1-4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5-7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10-13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14,15

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,

4

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7,8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9,10

1-3,

14,

6,

18

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

14,15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,

12,15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,7,

15

 

Екінші тұндырғыш жұмысын басқару. Биофильтр

лерді лайландыру.

 

 

 

 

 

 

 

Микроорганизмдердің иммобилиз

ацияланған клеткада ығыстыр

ғыш стеклоершті пайдаланып аэротенкті қолдану.

Тұрмыстық жəне өндірістік ағын суларды анаэробтық əдіспен тазарту.

 

Метантенк

те болып өтетін ашу процестері

нің сипаттама

сы. Метантенк

тердің тиімді тіршілік етуіндегі метан түзуші бактерия

лардың маңызы.

 

Ағындарды биология

лық тазартуға арналған өнеркəсіп

тік

аппарат

тарға сипаттама.

Металлургиялық  кəсіпорын ның ағын суларын тазартуда жəне

олардан металдар алуда активті лай пайдалану.

Металдар

дың тұнуында сульфатредукциялау

шы бактерия

лардың

қолдануы, олардың тіршілік ету шарттары.

Сульфатредукциялаушы

бактериялардың мыс, сынап, вольфрам жəне молибден тұнбаларындағы ролі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

        2 Модуль бойынша барлығы   10,5

 

 

 

 

 

 

№3 МОДУЛЬ Қатты қалдықты утилизациялауда металды биосорбциялауда,     

                          ағын суды және мұнаймен ластанған топрақты тазарту үшін   

                           микроорганизмді қолдану

14. Өндірістік ағын суларды Pseudomonas putіda пластмассаға немесе ағаш жаңқаларына иммобилизацияланған клеткаларының көмегімен мышьяктан тазарту.

Құрамында хромы бар ағын суларды құрамында Pseudomonas dechromatіkans бар “активті лайдың” көмегімен хромнан тазарту.

 

 

 

 

 

 

 

15 Металдарды биосорбциялау үшін микроорганизмдерді қолдану. Уран жəне нитраттарды көмір бөлшектеріне иммобилизацияланған

денитрификациялайтын бактериялар биомассасымен биосорбциялау. Микробтық экзополисахаридтермен металдарды биосорбциялау.

 

 

 

 

 

 

16,17.Түрлі өндірістердегі өнеркəсіптік қалдықтарды биологиялық қайта өндеу.

Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клеткаларын сүтті өндеуші, ашытқы жəне басқа тамақ өндірісінің ағындыларын қайта

өндеуде қолдану. Химиялық кəсіпорындар ағындарын биологиялық қайта өндеу

мəселелері. Целлюлоза - қағаз өнеркəсібінің қалдықтарын биологиялық қайта өндеу.

 

 

18. Көмірсутегі деструкторларының микроорганизмдерін мұнайды

қайта өндеуші кəсіпорындардың ағын суларын жəне мұнаймен

ласталған топырақты тазартуда пайдалану. Ауыр металлдармен, радионуклеидтермен, органикалық заттармен жəне басқа да токсиканттармен ластанған топырақты биоремидиациялау технологиясы. Негізгі сатылары биообъектілерді

поллютанттардың гипераккумуляторларын таңдап алу – оларды өсіру əдістерін, токсикантты бөлу жəне алып тастау əдістерін тандау.

 

19. Токсиндерді бөліп алуда топрақ микроорганизмдерінің өсімдікпен бір-бірімен қатынасының ролі. Биотехнологияда  қолдану үшін микроорганизмдердің штаммдарың өнімділігін арттыру тəсілдері.

 

20. Экологиялық мəселелерді шешу үшін қолданылатын жаңа

биотехнологиялар. Экологиялық биотехнологияның болашақ жорамалы.

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11,

13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6-11

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12-17

 

 

 

 

 

 

 

 

 

13-18

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2,4

1,2,3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4,5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6,7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8,9,

10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11,

12,

 

 

 

 

 

 

 

 

13,

14

 

1-3,5,

8,14,

15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,6,

16

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,6,

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5,

15

 

 

 

 

 

 

 

1-3,5

 

Өндірістік ағын суларды Pseudomonas putіda пластмассаға немесе

ағаш жаңқаларына иммобилизацияланған клеткаларының көмегімен

мышьяктан тазарту.

 

Металдар

ды биосорбциялау үшін микроорганизмдерді қолдану. Микробтық экзополисахаридтермен металдарды биосорбциялау.

 

 

Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клетка-

ларын сүтті өндеуші, ашытқы жəне басқа тамақ өндірісінің ағындыларын қайта

өндеуде қолдану.

 

Ауыр металл

дармен, радионуклеидтермен, органика

лық заттармен жəне басқа токсиканттармен ластанған топырақты биоремидиациялау технологиясы.

 

 

Токсинді бөліп алуда топрақ микроорганизмдерінің өсімдікпен бір-бірімен қатынасының ролі.

 

Экология

лық мəселелерді шешу үшін қолданыла

тын жаңа

биотех

нологиялар.

3 Модуль бойынша барлығы              10,5

 

 

 

3.1 Проблемалық сұрақтар

 

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі     

                         табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

  1. Соңғы жылдары экологиялық технология сұрақтары неге ерекше актуалды?
  2. Қоршаған ортаның проблемасын шешуде биотехнологиялық әдістерді арнайы қолдану.
  3. Қоршаған ортаны қорғауда микроорганизмдер қандай роль атқарады?
  4. Өндірістің ағын суын механикалық түрде тазарту неге жеткіліксіз?
  5. Ағын суды тазартудың универсальды әдісін таңдауға болады ма?
  6. Ағын суды арнайы аэробты тазарту немен қортындыланады?
  7. Ағын суды тазартуда қайсы әдіс перспективті: анаэробты немесе аэробты
  8. Ағын суды тазартуда құрал – жабдықтың тез тозбауына қайсы әдіс

        рентабелді: аэробты немесе анаэробты.

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

  1. Түсті металл алуда микроорганизмді қолдануға қажетілігі неде?
  2. Бактериялық сілтілеу барлық уақытта қолайлы ма?
  3. Бактериялық сілтілеу әдісінің артықшылығы және кемшілігі?
  4. Қатты қалдықты утилизациялаудың биологиялық әдісі немен қолайлы болып саналады.
  5. Екіншілік шикізат ретінде қалдықты қолдануға болады ма?
  6. Қалдықты қайта өңдеуде микроорганизмнің атқаратын ролі қандай?
  7. Қазақстандықтардың үйінді биогаз алуға арналған қондырғыны құру дұрыс па?
  8. Жаңа энергия көзін іздеудің қажеттілігі неде?

 

 

 

 

 

№3 МОДУЛЬ  Қатты қалдықты утилизациялауда металды    

                           биосорбциялауда,  ағын суды және мұнаймен ластанған

                           топрақты тазарту үшін   микроорганизмді қолдану

 

 

  1. Мұнаймен ластанғандардың жануарлар және өсімдіктер биоценаз үшін әсері.
  2. Мұнаймен ластанғанды биологиялық әдіспен тазартудың техникадан артықшылығы.
  3. Көмірсу  деструкциясы биологиялық әдіс неге негізделген?
  4. Суды тазартуда және мұнаймен ластанған топырақты тазартуда ген инженериясының қандай мүмкіндігі бар?
  5. «Биоконверсия» термині қандай түсінік білдіреді?
  6. Биоконверсияның негізгі өнімі болып не саналады?
  7. Экологиялық жоқшылық ғасыры экологиялық биотехнологияда ролі қандай?

 

3.2 Модуль бойынша семинарлық сабақтың тақырыбы,    

                      практикалық жұмыстың, лабораториялық сабақтар тізімі

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі     

                         табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

№1  Лабораториялық жұмыс

        Биотехнология өндірісіндегі ағын суды анаэробты тазарту.

№2 Лабораториялық жұмыс

      Өндірістік ағын суды және тұрмыстық қалдықтыанаэробты өңдеу

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда аппаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

№3 Лабораториялық жұмыс

       Металды бактериямен сілтілеу.

№4 Лабораториялық жұмыс

       Қоныста пайда болған биогазды алуды оптимизациялау.

 

№3 МОДУЛЬ  Қатты қалдықты утилизациялауда металды    

                           биосорбциялауда,  ағын суды және мұнаймен ластанған

                           топрақты тазарту үшін   микроорганизмді қолдану

 

№5 Лабораториялық жұмыс

        Өсімдік шикізатының биоконверсиясы.

№6 Лабораториялық жұмыс

       Мұнай көмірсуына қарағанда топырақ микроорганизмнің     

        физиологиялық активтілігін анықтау.

 

3.3 Модуль бойынша СӨЖ О аталуы, номері 

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

  1. Кіріспе бақылау.
  2. № 1-5 бақылау жұмысына дайындық.
  3. №1 коллоквиум тапсыруға дайындық.
  4. №1,2 лабораториялық жұмысқа дайындау.
  5. №1. Аралық тапсырма.

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда апаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

  1. № 6-10 бақылау жұмысына дайындық.
  2. № 2 коллоквиум тапсыруға дайындық
  3. № 23 лабораториялық жұмысқа дайындық.
  4. №2 Аралық тапсырма.

 

 

№3 МОДУЛЬ  Қатты қалдықты утилизациялауда метальды    

                           биосорбциялауда,  ағын суды және мұнаймен ластанған

                           топрақты тазарту үшін   микроорганизмді қолдану

 

 

  1. № 13-17 бақылау жұмысына дайындық.
  2. № 3 коллоквиум тапсыруға дайындық
  3. № 7-8 лабораториялық жұмысқа дайындық.
  4. Аралық тапсырма. №3

 

(Лекциялық сабаққа бақылау жұмыс сұрақтары және коллоквиум тапсырмасын тапсыруға 050701 «Битотехнология» мамандығының студенттері үшін дайындалған «экологиялық биотехнология» пәнінің  СӨЖ О ұйымдастыруға арналған әдістемелік нұсқауында келтірілген).

 

 

СӨЖО  арналған жеке тапсырманың мазмұны  мен түрі

 

 Аралық тапсырманың аттары

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі    

                        табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

№1 Аралық тапсырма

 

 Аралық тапсырма келесі өндірістердің ағын суын тазартуда структуралық технологиялық сызба -  нұсқасын өңдеу:

  1. Вариант. Сыра өндірісі
  2. Вариант. Спирт өндірісі
  3. Вариант. Азықтың ашытқы өндірісі
  4. Вариант. Нан ашытқысы өндірісі
  5.  Вариант. Антибиотик өндірісі
  6. Вариант. Лимон қышқылы өндірісі
  7. Вариант. Витаминдер өндірісі 
  8. Вариант. Фермент препараты өндірісі

 

Ағын суды тазарту үшін құрал – жабдықты таңдау (аэротенка, биофильтр және т.б.), тазарту процесіне қатысатын микроорганизмге сипаттама беру.

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда аппаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

№2 Аралық тапсырма.

 

  1. Тапсырманың ақырыбы бойынша реферативтік шолу жасау
  2. 30 тест сұрағын өз бетінше дайындау
  3. Қарастырылған тақырыптарға 5 проблемалы жағдайды ойлап табу.

 

Реферативтік шолуға арналған  тақырыптары:

 

  1. Вариант. Бактериялық сілтілеуді қолданудың перспективтілігі.
  2. Вариант. Биологиялық сілтілеуді қолданылатын аумақтар.
  3. Вариант. Ген инженериясы әдісін гидрометаллургияда қолдану.
  4. Вариант. Өндіріс қалдықтарының қиындықтары және Қазақстанда қолданылуы. Қалдықты биотехнологиялық қайта өңдеудің перспективасы.
  5. Вариант. Топырақты қайта қалпына келтіру үшін табиғи катаболиттік плазмидті қолдану.
  6. Биодеградация әдісі және ксенобиотиктер.
  7. Вариант. Күн энергиясының кемшіліктері.
  8. Вариант. Фотосинтез эффективтілігін жоғарылауда.
  9. Вариант. Отын ретінде этил спирті өндірісі.
  10. Вариант. Күн энергиясын утилизациялау, негіздеу, технологиясы.
  11. Вариант. Биотехнологияның фотосинтезге көз қарасы.
  12. Вариант. Фотосинтез кезінде биомассаа әсері, факторы және биомасса шығымының жоғарылауы.
  13. Вариант.Ауыл және орман шаруашылығы -  Биотин өндірісі үшін негізгі шикізат көзі.
  14. Вариант. Энергетикалық өндіріс үшін майлы өсімдік, балдырлар, ағаш шикізатының саналуы.
  15. Вариант. Этанол өндірісін жаңарту процесі.

 

№3 Модуль  Өсімдік шикізатының биоконверсиясы және улы     

                           қосылыстар деградациясына қарағанда микробтың топталған  мүмкіншілігі

 

№3 Аралық тапсырма

 

«Экологиялық биотехнология» пәнінен лабораториялық жұмысқа қолдануға компютерлі суреттер, материалдар дайындау. Виртуальды лаборатория үшін.

 

 

3.4    Модуль бойынша СӨЖ аталуы және номері

 

 

№1 МОДУЛЬ Ағын суды биологиялық тазарту әдісі, шешімі     

                         табылатын  экобиотехнологиялық проблема орталығы

 

  1. Экологиялық биотехнология пәні мен мақсаты
  2. Ағын суды тазартудың сызба нұсқасы қай факторға байланысты.
  3.  Ағын суды тазартудың биологиялық әдісі.ОБТ туралы түсінік.
  4. Биофильтрдің жұмыс істеу принципі және сызба нұсқасы.
  5. Аэротенканың жұмыс істеу принципі және сызба нұсқасы.
  6. Активті лай туралы түсінік
  7. Ағын суды тазартудың анаэробты процесі
  8. Тамақ өндірісіндегі ағын суды тазартуға арналған қондырғы
  9. Жасушалық иммобилизацияның мүмкіндігі.Иммобилизденген жасушамен реакторлар түрі
  10. Экологиялық биотехнологияның пəні жəне міндеттері, оның қазіргі

     қоғамдағы маңызы. Биогеохимиялық циклдер.

  1. Микроорганизмдердің зат алмасудағы ролі, көміртегінің, оттегінің, азоттың жəне күкірт айналымының жүйелері.
  2. Табиғи экожүйелер – топырақ жəне су қоймаларындағы микроорганизмдердің өзара байланысы.
  3. Микроорганизмдер мен өсімдіктер арасындағы түраралық қатынастар жəне əсерлесулер. Синтрофизм.
  4. Ағын сулардың негізгі сипаттамасы. Тұрмыстық, өндірістік жəне

     ауылшаруашылық ағындылары, олардың құрамы жəне сапасын        

   анықтау  критерийлері ОХП (оттегіні химиялық пайдалану) жəне ОБП  

    (оттегіні  биохимиялық пайдалану) əдістерін анықтау, олардың

     сипаттамалық   жəне болжамдық маңызы.

  1. Ағын суларды тазарту əдістеріне сипаттама, олардың

     артықшылықтары мен кемшіліктері.

  1. Микроорганизмдерді қолданушы тазартқыш құрылымдар

      операцияларының түрлері.

  1. Ағын суларды тазартудың экстенсивті жəне интенсивті жүйелері.
  2. Тұрмыстық жəне өндірістік ағын суларды қайта өндеудің

     интенсивті əдістерін жетілдірудің биотехнологиялық жолдары.

  1. Түрлі микробтық консорциумдарды кеңістіктік бөлу əдісімен тазалау

     процесін интенсификациялау, бұл əдістің артықшылықтары мен

     кемшіліктері. қышқылдануы қиын, жоғары токсинді жəне

     ароматикалық заттарды утилизациялау үшін рекомбинантты

      штаммдарды қолдану.

  1. Ағын суларды тазартудың аэробты жəне анаэробты процестері, олардың сипаттамасы.
  2. Ағын суларды аэробты тазарту үшін қолданылатын реакторлар.
  3. Гомогенді реакторлар жұмысының жүйесі.
  4. «Активті лайдыңң популяциялық мəселелері. «Активті лайдыңң

     ценоздарының қалыптасуы. «Активті лайдыңң микроорганизмдері,

    олардың өзара қатыстылығы жəне жеке консорциумдардың маңызы.

  1. Микроорганизмдер популяциясының симбиозы болып табылатын ортақ  шырышты қабықты зооглейдің қалыптасуы.
  2. «Активті лайдыңң тиімді жұмысындағы қарапайымдардың ролі.
  3. ОЗЖ (органикалық зат бойынша лай жүктемесінің көрсеткіші) аэрация   станциясын жобалаудағы аса маңызды параметр.
  4. Екінші тұндырғыш жұмысын басқару. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар – биофильтлер жəне оларда жүретін процестер.
  5. Биофильтрлерді қолдану арқылы өтетін процестердің технологиялық схемасы.
  6. Тазарту тəсіліне, жүктеме жасау материалының түріне жəне сұйықты беру режиміне байланысты биофильтрлерінің жіктелуі.
  7. Биофильтрлерді лайландыру.
  8. Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клеткаларында

     ығыстырғыш стеклоершті пайдаланып аэротенкті қолдану.

  1. Ағындарды аэробтық тазартудың экстенсивті əдісі – биологиялық

    тоғандар, суармалы танаптар, фильтрация танаптары.

  1. Тұрмыстық жəне өндірістік ағын суларды анаэробтық əдіспен тазарту.
  2. Аэробтық процеспен салыстырғанда ағын суларды анаэробтық процеспен тазартудың артықшылығы, тазарту жылдамдығы.
  3. Метантенктер, метантенкте болып өтетін ашу процестерінің

    сипаттамасы. Метантенктің микрофлорасының қалыптасуы, оның

     құрамы симбиотикалық бірлесудегі өзара қарым-қатынасының   

     сипаттамасы.

  1. Метантенктердің тиімді тіршілік етуіндегі метан түзуші бактериялардың маңызы.
  2. Ластаушылардың шекті концентрациясы жөніндегі түсінік.
  3. Ластаушыларды деградациялау жылдамдығын жəне газ түзілу интенсивтілігін арттырудағы араластыру жəне температуралық режимнің ролі.

 

№2 МОДУЛЬ  Ағын суды тазартуда аппаратуралық өрнектеу, металдың  тұнуына сульфатредуцирлеуші бактерияның ролі

 

  1. Септитенктің жұмыс істеуі және сызба нұсқасы
  2. Анаэробты биофильтрдің қондырғысы
  3. Металды бактериялық сілтілеудің мәні
  4.  Микроорганизммен сілтілеу
  5. Биоэкстрактілі  металлургияны өндірісте  қолдану
  6. Микробты сілтілеу экономика жағынан мәні
  7. Экологиялық таза энергияны алу үшін микроорганизмнің мүмкіншіліктері
  8. Өсімдік шикізатынан этанол алу өндірісі
  9. Биогаз алу,Биометаногенез  процесі
  10. Күн энергиясын биотехнологияның қайта өңдеуі
  11. Ағындарды биологиялық тазартуға арналған өнеркəсіптік
  12. аппараттарға сипаттама. Септикотенктер. Жылжымайтын биопленкасы бар реакторлар.
  13. Металлургиялық кəсіпорынның ағын суларын тазартуда жəне олардан металдар алуда активті лай микроорганизмдерін пайдалану.
  14. Қышқылдану процестері  металдардың қалпына келуі немесе олардың гетеротрофты микроорганизмдерде тұнуы.
  15. Ағынды сулардан металлдарды алып тастау үшін пайдаланылатын активті лайдың сипаттамасы, жасанды биофлоктардың маңызы.
  16. Металдардың тұнуында сульфатредукциялаушы бактериялардың
  17. қолданылуы, олардың тіршілік ету шарттары.
  18. Ағын суларда металл тұнғанда болып өтетін процесстердің химизмі, анаэробты гетеротрофты микроорганизмдер арқылы өсімдік қалдықтарының органикалық заттарының минералдануы, оттегі құрамының азаюы жəне анаэробты сульфатредукциялаушы бактериялар белсенділігінің артуына байланысты шарттарды ОВП ұлғаюы, күкіртті көмірқышқылында металдың тұнуы артады.
  19. Сульфатредукциялаушы бактериялардың мыс, сынап, вольфрам жəне молибден тұнбаларындағы ролі.

 

 

№3 МОДУЛЬ  Қатты қалдықты утилизациялауда металды    

                           биосорбциялауда,  ағын суды және мұнаймен ластанған

                           топрақты тазарту үшін   микроорганизмді қолдану

 

  1. Денитрифицирлеуші бактериямен уран  биосорбциясы және нитрат биомассасы
  2. Қазахстанда қалдықтың  пайда болуын  шешу проблемасы
  3. Қалдықты тұтыну әдісі
  4. Қаты қалдықты утилизациялаудың биологиялық әдісі
  5. Токсинді қосылысты деградациялауға микробтың жалпылама мүмкіншілігі
  6.  Ксенобиотикті  биодеградациялау
  7. Ксенобиотикті  биодеградациялауға тиімді штамды құру
  8. Мұнаймен ластанған топрақты тазарту үшін көмірсудың микроорганизм –деструкторын қолдану
  9. Микроорганизм-деструкторын генетикалық құрастыру
  10. Әртүрлі өндіріс саласындағы биотехнологияның болашағы
  11. Өндірістік ағын суларды Pseudomonas putіda пластмассаға немесе ағаш жаңқаларына иммобилизацияланған клеткаларының көмегімен мышьяктан тазарту.
  12. Құрамында хромы бар ағын суларды құрамында Pseudomonas dechromatіkans бар “активті лайдың” көмегімен хромнан тазарту.
  13. Металдарды биосорбциялау үшін микроорганизмдерді қолдану.
  14. Уран жəне нитраттарды көмір бөлшектеріне иммобилизацияланған

     денитрификациялайтын бактериялар биомассасымен биосорбциялау.

  1. Микробтық экзополисахаридтермен металдарды биосорбциялау.
  2. Түрлі өндірістердегі өнеркəсіптік қалдықтарды биологиялық қайта өндеу.
  3. Микроорганизмдердің иммобилизацияланған клеткаларын сүтті өндеуші, ашытқы жəне басқа тамақ өндірісінің ағындыларын қайта өндеуде қолдану. Химиялық кəсіпорындар ағындарын биологиялық   қайта өндеу мəселелері.
  4. Целлюлоза - қағаз өнеркəсібінің қалдықтарын биологиялық қайта өндеу.
  5. Көмірсутегі деструкторларының микроорганизмдерін мұнайды

     қайта өндеуші кəсіпорындардың ағын суларын жəне мұнаймен

          ласталған топырақты тазартуда пайдалану.

  1. Ауыр металлдармен, радионуклеидтермен, органикалық заттармен жəне басқа да токсиканттармен ластанған топырақты биоремидиациялау технологиясы.
  2. Негізгі сатылары биообъектілерді поллютанттардың гипераккумуляторларын таңдап алу – оларды өсіру əдістерін, токсикантты бөлу жəне алып тастау əдістерін тандау.
  3. Токсиндерді бөліп алуда топрақ микроорганизмдерінің өсімдікпен бір-бірімен қатынасының ролі.
  4.  Биотехнологияда  қолдану үшін микроорганизмдердің штаммдарың өнімділігін арттыру тəсілдері.
  5. Экологиялық мəселелерді шешу үшін қолданылатын жаңа

     биотехнологиялар.

  1. Экологиялық биотехнологияның болашақ жорамалы.

 

3.5 Практикалық сабақтар аталуы

         Оқу жоспарында қарастырылмаған.

 

3.6. Курстық жоба және жұмыс

           Оқу жоспарында қарастырылмаған.

 

4  Пәннің әдістік қамтамасыздануы

 

4.1 Оқулық және оқу құралы, әдістемелік нұсқау,дәріс конспектісі,анықтамалар және т.б.

 

 Негізгі әдебиеттер

 

1. Бейли Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии. Пер с

англ. в 2-х частях -М., Мир, 1989.

2. Биотехнология: Учебное пособие для вузов в 8-ми кн. - М.:

Высшая школа, 1987.

3. Экологическая биотехнология: пер. с англ./ Под ред.

К.Ф.Форстера, Д.А.Дж. Вейза. -Л.: Химия, 1990. -384 с.

4. Громов Б.В., Павленко Г.В. Экология бактерий: Учебное

пособие. –Л.: Изд-во ЛГУ, 1989. -248 с.

5. Кузнецов А.Е., Градова Н.Б. Научные основы экологической

биотехнологии. —М. Мир, 2003.

6. Промышленная микробиология / Под ред. Н.С. Егорова —М.:

Высшая школа, 1989. -688с.

7. Яковлев С.В., Скирдов И.В., Швецов В.Н. и др. Биологическая

очистка производственных сточных вод: Процессы, аппараты и

сооружения. —М.: Стройиздат, 1985. —208с.

 

 

Қосымша әдебиеттер

 

1.       Рогов И.А. Пищевая биотехнология: В 4х кн.: учебник /Рогов И.А. – М.: Колосс – 2004 – 1530 с.

2.       Сельскохозяйственная биотехнология: учебник – 2. изд., перераб. – М.: Высш. шк., 2003 - 469с.

3.       Виастур У.Э. и др. Культивирование микроорганизмов. – М.:Пищевая промышленность, 1990.

4.       Калунянц К.А. и др. Оборудование микробиологических производств –М.: Агропромиздат, 1997.

5.       Яковлев В.И. Технология микробиологического синтеза: Учебное пособие. – Л.: Химия, 1987

6.       Воробьев А.И.. Промышленная микробиология. Учебное пособие - М.: Изд-во МГУ, 1990.

7.       Коломиец Д.М., Хруслова Т.Н. Использование последрожжевой барды для орошения сельскохозяйственных культур. Ферментная и спиртовая промышленность, 1973, № 1, с. 34-35.

8.       Будкин В.Н., Томмэ М.Ф. Лизин – получение и применение в животноводстве. – М.: 1973.

 

              Анықтама-нормативті әдебиеттер

1.       Красильников А.П. Микробиологический словарь-справочник – Минск: Беларусь, 1986.

2.       Справочник по биологии / под ред. К.М.Сытника – Минск: Беларусь,1986

3.       Справочник работников спиртовой промышленности. – Киев: Техника, 1972.

4.       Новаковская С.С., Шишацкий Ю.Н. Справочник по производству хлебопекарных дрожжей. – М.: Пищевая промышленность, 1980.

5.       Ферман Г.Я., Муравицкая Л.В. Справочник для работников лабораторий пивоваренных заводов. – М.: Пищевая промышленность, 1982.

6.       Иммунология (справочник) /под ред. Г. Бундиу – Киев:Н думка, 1990.

7.       Определение активности ферментов (справочник) / Полыгалина Г.В. – М.: Де Ли принт, 2003 - 375с.

 

 

4.2 Плакаттар тізімі және слайд

 

  1. Адам өмір сүруіне қауіпті, заттардың тізімі.
  2. Биофильтр сызба – нұсқасы.
  3. Аэротенка сызба – нұсқасы.
  4. Екі камералы септитенк сызба – нұсқасы
  5. Тамақ өнеркәсібінде ағын суды тазарту үшін қондырғы типтері.
  6. Иммобилизденген жасушаның физиологиялық жағдайының типтері.
  7. Иммобилизденген жасушамен реактор типтері.
  8. Бактериямен сілтілеудің қондырғының сызба – нұсқасы.
  9. Иммобилизденген жасушамен реактор типтері.
  10. Мұнай көмірсуын қалпына келтіру үшін «супер штам» жалпы түрін құру.
  11. Биогаз алу үшін қондырғының сызба – нұсқасы.
  12. Топырақ биоценозға мұнаймен ластанғанның әсерінің сызба – нұсқасы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5. 2007-2008 оқу жылында жұмыс оқу бағдарламасына енгізілген қосымшалар.

Оқу жұмыс бағдарламасына төмендегі өзгерістер енгізілді:

1.______________________________________________________________

2.______________________________________________________________

3.­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­______________________________________________________________

 

Жұмыс оқу бағдарлама кафедра мәжілісінде талқыланып енгізілген өзгерістер бекітілді

 

Енгізілген өзгерістер келісілді:

 

Институт директоры ______________________________________________

«____» _____________ 2007ж.