Ф. 7.11-10
ҚАЗАҚСТАН
РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ
ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М. ӘУЕЗОВ атындағы
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК
УНИВЕРСИТЕТІ
«Бекітемін»
м.Әуезов атындағы
ОҚМУ
ӘК
төрағасының орынбасары
ОӘБ проректоры
__________________ Әжібеков К. Ж.
«____» _______ 2009ж
«Электромеханикалық және электротехникалық жабдық» пәнінен
жоғары оқу
орындарының
050718 – «электроэнергетика»
мамандығының
студенттеріне арналған
БАҒДАРЛАМА
несие саны – 5
Шымкент – 2009ж
Құрастырушылар:
Романенко А. Ф. доцент
Бурибеков Ә. Б. аға оқытушы
Бағдарлама «Электроэнергетика» кафедрасының мәжілісінде
талқыланып, ұсынылған
№ ____
хаттама «___» __________ 2009ж
Кафедра
меңгерушісі ____________ доцент
Романенко А. Ф.
Бағдарламаны «АТТ және АЖ» факультет әдістемелік
комиссиясының мәжілісі ұсынған
№ ____
хаттама «___ » _________ 2009ж
ӘК
төрайымы ___________ Бердалиева Г. А.
Бағдарлама М. Әуезов атындағы
ОҚМУ әдістемелік кеңесінің мәжілісінде келісілді
және ұсынылды
№
____ хаттама «____» _________ 2009ж
ӘК ғылыми
хатшысы _______________ Тасыбаева Ш. Б.
© М. Әуезов атындағы
Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті 2009.
Түсініктемелік жазба
«Электромеханика және электротехникалық
жабдық» пәні 050718 – «Электр-энергетика» мамандығы бойынша
оқитын жоғары оқу орындарының бакалаврлары үшін
міндетті пән болып табылады және профилді пән ретінде оқу жоспарына енгізілген.
«Электромеханика және
электртехникалық жабдық»
пәні жоғары мамандандырылған білімінің
бакалавриаттың профилді пәндерін ары қарай оқуға
негіз болып табылады.
«Электромеханика және
электртехникалық жабдықтар» пәнін оқыту мақсаты –
электрмеханиканың және электртехникалық жабдықтар
дамуының тенденциясы және негізгі бойынша студенттерге білім беру.
Пәнді оқу барысында
студенттер электр энергиясымен тұтунышыларды қамтамасыз ету
концепциясын, электрмеханика және электртехникалық
қондырғылар жүйесінің құрылымын
түсінулері керек, халық шаруашылығының әр
түрлі саласындағы электр энергиясын тұтынушылар
құрамы жайлы түсінік алуы керек.
Бұл пән химия, физика
және электртехниканың теориялық негіздерінде алынған
білімдерін электрмеханика және электртехниканың практикалық
есептеріне бағытталады, олардың арнайы пәндермен,
үрдістермен және электрэнергетикадағы технологиялармен
байланысын көрсетеді.
1 Пән мазмұны
Кіріспе
«Электромеханикалық
және электротехникалық жабдықтар» пәнінің зерттеу
объектілері болып үрдістер, технологиялар, электр энергиясын
энергияның басқа түріне түрлендіру үшін
өндірісте қолданылатын қондырғылар және
материялдар табылады, сонымен бірге жұмыс шарттары және
тұтынушылардың электроэнергия жүйесіне қоятын
талаптары.
Пән жеке бөлімдермен
оқытылады, бұл теорияны, жұмыс принциптерін,
қондырғының құрылысы және электр
энергияның түрлену технологиясын, ретпен оқуға
мүмкіндік береді.
1.1 Электромеханика
1.1.1 Энергияның электромеханикалық
және электрлік түрлену. Электр энергетиканың негізгі
электрлік машиналар. Тұрақты және айнымалы
тоқтағы электр машиналардың қолдану аумағы.
Техникалық прогрестегі электрмашина құрылысының
маңызды рольі.
1.1.2 Энергияның
түрлену үрдісінің математикалық көрсетілуі.
Жалпыланған электрмеханикалық түрлендіргіш.
Тұрақты және айнымалы тоқтағы
қозғалтқыштардың электрмеханикалық
қасиеттері. Энергияның түрлену режимдері.
1.1.3 Электромеханотроника –
электрмеханикалық, электрондық және компьютерлік
құрылғылардың бір жүйеге қосылуы.
Электрмеханотронды жүйелердің құрылғысы
және құру принциптері, түрлері, пайдалану аумағы.
Энергияның электромеханикалық түрлену үрдісін
басқару.
1.2 Электрлік оқшаулама
және кабелді техника
1.2.1 Электрлік
оқшаулама. Электротехникалық өнімдермен
конструциялардың өндірісіндегі электрлі оқшауламалы
материалдардың маңызы. Диэлектриктер және басқарылатын
диэлектриктер, электрфизикалық сипаттамалар бойынша классификациялау.
Электрлі оқшауламаның жұмыс шарты. Оқшауламаға
әсер ететін жүктемелердің классификациясы: электрлік,
температуралық, механикалық және басқалары.
1.2.2 Жоғары вольтты
оқшауламалы конструкциялар. Жоғары вльтты изоляторлардың,
электр машиналардың, трасформаторлардың, конденсаторлардың
классификациясы және оларға қойылатын талаптар.
1.2.3 Кабелді өнімдер
электрмагниттік энергияны тасымалдау құралы ретінде. Коструктивті
элементтер құрамы бойынша, оқшаулама материялы бойынша,
белгілену және пайдалану аумағы бойынша кабелдердің
классификациясы, кабелдердегі электрлік, жылулық және магниттік
өрістер. Кабелдегі пайдаланылатын материялдар.
1.3 Электротехникалық
қондырғылар және жүйелер
1.3.1 Электротермиялық
құрылғылардағы жылу тасымалдау теорияларының
негіздері. Жылу техникалық материалдар.
1.3.2 Физика – техникалық
негіздер және кедергілердің электртермиялық
құрылғылардың классификациясы.
1.3.3 Индукциялық
қызудың физикалық негізі, индукциялық
қондырғылар классификациясы. Индукциялық
қондырғылардың қорек көзі. Индукциялық
қондырғылардың автоматты басқару жуйесі. Диэлектриктерді
жоғары жиілікпен қыздырудың физикалық негізі.
Диэлектрикті қыздыру қондырғысы және сүлбесін
тұрғызу принципі.
1.3.4 Электр
доғалық разрядтың қасиеті және теориялық
негізі. Электр доғаның тұрақтылығы және
параметрлерін реттеу. Доғалық пештердің классификациясы.
Доға пештерінің негізгі электржабдықтары. Доға
пештерінің сипиттамалары және жұмыс режимдері. Электрлік
доғамен дәнекерлеу қондырғысы. Доғалық
қондырғысы. Доғалық қондырғыларды автоматты
басқару.
1.3.5 Электрлиздің
физикалық және энергетикалық негіздері. Электрлизді
өндірістік қондырғылар. Металдарды электрхимиялық
және электрфизикалық өңдеу тәсілдері.
Электргидравикалық өңдеу қондырғылары.
Ультрадыбысты электротехнологиялық қондырғылар. Магнитті
және магнитті импульсті өңдеу құралдары.
1.3.6 Төмен температуралы
плазма алу үшін қондырғы және олардың
қолдану аумағы. Плазмалық өндірістік
қондырғылар. Электронды сәулелі қыздыру
қондырғылары. Оптикалық кванттық генераторлар
(лазерлер). Электронды ионды технолгия. Электрстатикалық өндірістік
қондырғылар.
1.4 Жарық техникасы
және жарық көздері
1.4.1 Спектрдің
оптикалық аумағының сәуле шашуы. Материалдардың
оптикалық және жарық техникалық сипаттамалары.
Жылулық, люминесцентті және еріксіз сәуле шығару.
Жарық өрісінің және жарық векторының
интегралды сипаттамасы. Сәуле шығаруды түрлендірудің
негізгі заңдары. Түс және түсті есептеу.
1.4.2 Геометриялық
оптиканың негізгі заңдары. Фотометрияның метрологиялық
негіздері. Сәле шығаруды қабылдағыштар және
фотометриялық қондырғылардың оптикалық
жүйесі. Фотометрияның әдістері.
1.4.3 Сәуле шығару
көздері. Оптикалық сәуле шығарудың жылулық
көздері. Оптикалық сәуле газоразрядты көздері.
Жарықтың импульсті көздері. Лазерлер.
1.4.4 Жарық аспаптары.
Элементарлы шағылысу теорияс. Жарық аспаптарының
жылулық есебі. Жарық аспаптарының жарық
күшінің қисығы.
1.4.5 Жіберуді реттеуіш
аппараттар. Газоразрядты лампалардың электр тізбегінің элементі
ретіндегі сипаттамасы. Жұмыс режимін тұрақтандыру шарты.
Газоразрядты лампалардың жұмысын тұрақтандыру
және жағу сүлбесі.
1.4.6 Жарық
техникалық қондырғылар. Жарықтандырушы
қондырғыларды нормалау. Жарық беру сапасы. Жарық
техникалық есептеудің негізгі ережелері.
1.4.7 Жарық беруші
тораптың конструктивті оындалуы және қоректендіруші
сұлбасы. Жарық беруші қондырғыларды пайдалану.
1.4.8 Өндірістік
ғимараттардың өндірістік бөлмелерін жарықтандыру.
Қоғамдық ғимараттарды жарықтандыру.
Қалалық сыртқы жарықтандыру және ғимарат
сыртындағы жарықтандыру жұмыстары. Спорттық және
ойын – сауық ғимараттарды жарықтандыру.
1.4.9 Барлық ауа райы
жағдайында ұшу, қону және жүргізу
қамтамасыз ету үшінгі жарықдабылды қондырғылар.
Аэродромдардың жарықдабылды жүйесінің
электржабдықтары.
1.5 Технологиялық
кешендердің автоматизациясы және электржетегі
1.5.1 Электржетегінің
қызметі және оған қойылатын талаптар.
Автоматтандырылған электржетектің өндірістігі алатын орны.
Автоматтандырылған электржетектің құрылымдылық
сұлбасы. Электржетектердің классификациясы.
1.5.2 Электржетекке әсер
ететін, момент және күш. Электржетектегі
қозғалтқыштар және өндірістік
механизмдердің сипаттамасы. Электржетектің механикалық
бөлігінің кеңейтілген есептік сұлбасы.
Электржетектің қозғалыс теңдеуі.
Электрмеханикалық жүйелердің статикалық және
динамикалық қасиеттері.
1.5.3 Электржетектің
координаттарын реттеу. Реттелетін электржетектің негізгі технико –
экономикалық көрсеткіштері. Тұрақты және айнымалы
тоқтағы қозғалтқыштарды реттеудің
әдістері. Өндірістік механизмдер үшін электржетек
жүйесін таңдау. Электрмеханикалық жүйелерді автоматты
түрде басқару. Басқарудың релелік – түйіспелік
сұлбасы. Автоматты басқарудың тұйықталған
сызықты және сызықты емес жүйелері.
1.5.4 Электромеханикалық
жүйелердің энергетикасы. Энергия шығыны және реактивті
қуатты пайдалану. Шығынды төмендету тәсілдері. Электрожетегінің
жұмыс режимдері. Ұзақ, қысқашауақыт
және қайталау – қысқашауақыт жұмысрежимдері
үшін қозғалтқыштар қуатын таңдау.
1.5.5 Автоматтандырылған
электржетектердің қазіргі заманғы жүйелері және
олардың даму перспективалары. Тұрақты және айнымалы
тоқтағы машиналарды басқаратын күштік түрлендіргіш
қондырғылар. Электржетектерді электронды және компьютерлік
басқару.
1.5.6 Электрлік көлік.
Қалалық электрлік көлік, метрополитен. Өндірістік
электрлік көлік.
2 Есептеу
– сызба жұмыстарының тақырыптары
2.1 Тұрақты
тоқтағы машиналарды параметрлік реттеу.
2.2 Аралас қоздырылатын
қозғалтқыштың координатын реттеу.
2.3 Өндірісте және
басқа да халық шаруашылығы саласындағы қазіргі
заманғы электрмеханикалық жүйелер.
2.4 Пайдаланудың есептік
шарттарын таңдау. Электрлік өрістерді реттеу.
Диэлектриктердің қолдану аумағы және оларды
өндіру.
2.5 Оқшаулағыш
конструкциялардың электрлік, механикалық, жылулық және
конструктивті есептер.
2.6
Кабелдер және өткізгіштердің техникалық сипаттамалары.
2.7
Электртехнмкалық конструкциялар және кабелдердің электрлік
оқшауламасын жоғарывольтті кернеумен тексеру және
диагностика.
2.8
Доғалық дәнекерлеудің қорек көзі.
2.9
Сұйық ортаның кедергісімен қыздыру.
2.10
Металлдардың плазмалық кесу және дәнекерлеу
қондырғысы.
2.11
Өндірістік жиіліктегі индукциялық қондырғы.
2.12
Көру қызметі және параметрі. Көру үрдісі.
2.13 Жарық техникасындағы
жаңа энергия үнемдеуші технология. Электродыз люминесценті лампы.
Интегралданған жоғары жарықтың фонары.
Жарықшығарушы диодтар – келешектің альтернативті жарық
көзінің негізі болып табылады.
2.14 Архитектуралық
жарықтандыру. Жиhазды жарықтандыру. Сыртқы
архитектуралық жарықтандыру.
2.15 Жылулық,
фотохимиялық және фотобиологиялық әректтегі сәуле
шығаратын жарықтехнмкалық қондырғылар.
2.16
Ұшудың жарығын жабдықтайтын
құралдардың сәулеленуінің түсі,
құрамы және мақсаты. Электржабдықтау
жүйесінің сенімділігін есептеу әдісі.
2.17 Айнымалы тоқтағы
қазіргі заманғы автоматтандырылған электржетегінің
эүйесі.
2.18 Тұрақты
тоқтағы қазіргі заманғы автоматтандырылған
электржетегінің жүйесі.
2.19
Электржетегінің энергияүнемдеуші жүйесі.
Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
1. Копылов И.П. Электрические
машины. – М.: Высшая школа, Логос, 2000.
2. Проектирование электрических
машин. Под общей редакцией Копылова И.П. – М.: Энергия, 2002.
3. Тареев Б.М. – Физика
диэлекрических материалов. – м.: Энергия, 1993 – 328с.
4. Богоридицкий Н.П. и др. –
Электртехнические материалы: Учебник – Л.: Энергоатомиздат, 1985. – 304 с.
5. Привезенцев В.А., Ларина Э.Т. –
Силовые кабели высоковольтные кабельные линии. – М., Энергия, 1986. – 424 с.
6. Баргин С.М., Злектрический и
тепловой расчет кабеля. – М.: Госэнергоиздат, 1990 – 325 с.
7. Холодный С.Д. – Методы испытаний
и диагностики кабелей и проводов. – М.: Энергоатомиздат, 1991 – 200 с.
8. Болотов А.В., Шепель Г.А.
Электртехнологический устоновки: Учеб для вузов. – М.: Высш. шк., 1988 -336 с.
9. Автоматическое управление
электртермическими установками.: Учебник для вузов. Кручинин А.М. и др. Под
ред. Свенчанского А.Д. – М:
Энергоатомиздат, 1990.
10. Электротермическое
оборудование: Справочник под ред. Альтгаузена А.П. – М.: Энергоатомиздат, 1981.
11. Энергосбережение в освещении
под ред. Айзенберга Ю.Б., изд. Дом Света. – М.: «Знак», 1999.
12. Мешков В.В. основы
светотехники: Учебное пособие для вузов. Ч. 1-М.: Энергия, 1979. – 368 с.
13. Мешков
В.В., Матвеев А.Б. основы светотехники.: Учебное пособие для вузов. Ч. 2
Физиологическая оптика и колориметрия. – м.: Энергоатомиздат, 1989, - 432 с.
14. Гуторов М.М. Сборник задач по
основам светотехники. – М.: Энергия, 1988.
15. Справочная книга по светотехнике
под ред. Айзенберга М.Б. – М.: Энергоатомиздат, 1995.
16. Фрид В.Ю., Величко В.К., Козлов
В.Д. и др. Элктрсветосигнальное оборудование аэродромов. – М.: Траспорт, 1988.
17. Москаленко
В.В.Автоматизированный электрпривод. – М.: Энергоатомиздат, 1985, - 416 с.
18. Ковчин С.А., Сабинин С.А.Теория
электрпривода. – М.: Энергоатомиздат. Санкт – Петербургское отд. – ние, 2000, -
496 с.
19. Ключев
В.И. Теория электрпривода. – М.: Энергоатомиздат, 1985, - 560 с.